SAVOIR VIVRE ФЕЪЛЛАРИНИНГ ЛИНГВИСТИК ВА МАДАНИЙ КОНЦЕПТУАЛ КОНЦЕПЦИЯСИ

Аннотация

The research work was carried out on the basis of linguistic modeling of concepts. The object of study is the concept of savoir vivre (the ability to live with pleasure) in French linguistics. The subject of the study was studied in the consciousness and communicative behavior of the French and Russian languages of this concept, and in oral embodiment as a cluster methodology. Keywords: linguoculturological, cluster, french lingua cultural, communicative, savoir vivre, characteristics. Savoir vivre лингвистик ва маданий концепциясининг француз тили учун муҳим аҳамиятга эга бўлишига қарамай, шуни таъкидлаш керакки, луғат таърифларини таҳлил қилиш нафақат миллий ва маданий хусусиятларни ва унинг қўшимча семантик хусусиятларини очиб бермайди, балки бу тушунчанинг маъносини ҳам тахрир қилинади. Naître, ce n’est pas compliqué. Mourir, c’est très facile. Vivre, entre ces deux événements, ce n’est pas né ces sairement impossible. “Savoir vivre” концепциясининг русча эквиваленти сифатида биз “яшашга қодир” тушунчасини кўриб чиқамиз. A. M. Бабкин, В. V. Шендецов (1987) томонидан чет тилидаги иборалар ва сўзлар луғатида биз “savoir vivre” тушунчасининг қуйидаги таърифларини топамиз, улар ушбу концепциянинг ижобий ва салбий баҳосини ўз ичига олади: 1. Дунёвий зукколик, хушмуомалалик. (+) 2. Кундалик эпчиллик, айёрлик. (+/–) 74-son 1–to’plam Iyun-2025 Sahifa: 202 Ustozlar uchun pedagoglar.org 3. Осон, қувноқ, бепарво яшаш санъати. (+/–) Мисол тариқасида, юқоридаги луғатда санаб ўтилган маъноларнинг ҳар бири ўз ифодасини топадиган баъзи контекстли вазиятлар келтирилган. “Savoir vivre” маъносининг биринчи варианти учун ушбу концепциядан фойдаланишнинг қуйидаги контекстли вариантлари берилган: Масалан, - Бу хоним қора либосига оқ плевра (майин мато) тикишга муваффақ бўлди, бошидаги яраларини қора тўр билан яширди ва ўзининг қандай яшашни билинг дан ҳақли равишда хабардор бўлиб, байрам учун муносиб кийинишга улгурмаган бошқа хонимларга ғурур билан қаради. (Салов, Вренс). - Бу ерда Гордон ўзига хос хушмуомалалик ва хаяжон билан эгасини қутқариш учун келди. (E. Булвер-Лйттон, Кенелм Чиллинглй). Savoir vivre тушунчаси иккинчи маънода қуйидаги вариантларда келтирилган: - Қаерга қараманг ҳамма жойда – завқ билан яшовчилар - savoir vivre. У кўп қаватли уй сотиб олди, бошқаси – бутун темир йўлда ўғирлик қилди, учинчиси – ўзининг карерасини ташкил қилди. (Салтиков-Шчедрин). - Деруновнинг сурати яна "вақт белгилари", "бизнинг қандай яшашни билиш" бобида тасвирланган. Savoir vivre - қатъий айтганда, шунчаки фирибгарлик, кўпроқ ёки камроқ яхши ниятли нутқлар билан қопланган.. (N. K. Михайловский, Шчедрин). - Биз яхшироқ стюардесса топа олмаймиз. Олға! - Ҳа, кампиримда бор savoir vivre… Мен диққатга сазовор жойларни кўрдим. (А.Пальм, Петербургская саранча). Savoir vivre нинг учинчи маъноси қуйидаги контекстларда очиб берилган: - У ўзининг бахт-саодати ва фаровонлигининг бошида ва унинг илтимосига биноан ҳаётдан завқланишни барча кўламда кўргандай туюлди. Баъзан у жамоат соҳасида хизматдан воз кечишга қарши эмас эди, чунки бу соҳа унга жуда кўп қайғу ва муаммоларни келтириб чиқарди. (Русская старина) 1902. - Бу лаънатланган унумдорликнинг ҳақиқий, охирги, хосилдор меваси –бу заиф буржуа аёл, ҳиссий жиҳатдан чидаб бўлмас, демократик мухитнинг вакили. (Ер Ости Сувлари, Ротшильда). Қуйидаги мисол сизга француз лингвистик ва маданий тушунчаси қандай эканлигини кўришга имкон беради. Бу рус маданиятининг она тилида сўзлашувчилар томонидан қабул қилинади. Шуни таъкидлаш керакки, Л.Миллернинг мурожаати айнан француз концепциясига тегишли "яшашга қодир бўлиш" нимани англатишини аниқлашга уринаётганда, бизнинг фикримизча, бу тасодифий эмас. Эҳтимол, концепция француз лингвистик маданияти, онгсиз равишда (муаллифнинг аниқ таърифни билмаган ҳолда ушбу концепциянинг тарқоқ маъноларини тушунишга уринишига эътибор қаратилган. Рус лингвистик маданиятининг она тили томонидан "қобилият (санъат)" нинг энг характерли, 74-son 1–to’plam Iyun-2025 Sahifa: 203 Ustozlar uchun pedagoglar.org ифодали, сиғимли тасвири сифатида қабул қилинади. Бу ўзига хос стереотип сифатида: «Savoir vivre», – Францияда гапириш. "Яшаш қобилияти. "Мен бу концепция билан нимани назарда тутаётганларини билмайман, лекин менинг фикримча, икки тилнинг ахамияти ўз даврининг бир бирига боғлиқлиги билан ахамиятли. «Savoir vivre» – бу сизнинг номингизга бир тийингиз ҳам бўлмасдан ўзингизни бой ҳис қилиш қобилияти, йўқдан капитал яратиш қобилияти, бу ҳақда ташвишланишингиз шарт эмас, чунки уни ўғирлаш ҳам, шамолга учириш ҳам мумкин эмас. Ёмғир, туман, қуш, тасодифий суҳбат, шеърлар сатри, хотира – бу қандай яшашни биладиган одамнинг беҳисоб бойликлари. Кўриш, эшитиш ва ўйлаш қобилиятидан ташқари деярли ҳамма нарсадан маҳрум бўлган у ўзини шундай ҳис қилади. Улар менга бирданига ҳамма нарсани беришди, мен эса турибман, ҳамма нарсани маҳкам ушлайман ва ҳеч нарсага эга эмасман ва уни қаерга қўйишни билмайман ва нима олиш керак. Мана у тақдирнинг севгилиси, миллионер, эгаси – йўқ, фабрикалар, де