Issues of improving the economic policy of double taxation in Uzbekistan

Аннотация

This article is based on the creation of a legal framework to avoid double taxation and the proper and timely application of international treaties to avoid double taxation in international tax agreements with non-residents, as well as on the creation and support of foreign investors in the Republic of Uzbekistan. Keywords: double taxation, non-resident, agreements, foreign investors, conventions, contracts, consular legalization, dividends, interest, royalties. Кириш Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги ПФ-4947-сон Фармонида[1] солиқ юкини камайтириш ва солиққа тортиш тизимини соддалаштириш сиёсатини давом эттириш, солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш ва тегишли рағбатлантирувчи чораларни кенгайтиришда халқаро солиқ муносабатларининг роли ҳозирги кунда долзарб масалалардан бири ҳисобланади. 2030 йилгача Ўзбекистон Республикасини комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш концепциясини ишлаб чиқиш мамлакатда амалга оширилаётган 2017–2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлари бўйича Ҳаракатлар стратегиясига, Ҳукуматнинг молиявий-иқтисодий муносабатларнинг барча жиҳатларини ислоҳ қилиш, тармоқлар ва ҳудудларнинг иқтисодий салоҳиятини ошириш ва ижтимоий масалаларни ҳал этиш билан боғлиқ қабул қилинган қарорларига асосланади. Концепцияни ишлаб чиқиш зарурати узоқ муддатли истиқболда иқтисодиётнинг барқарор ривожланишини чеклайдиган мавжуд ижтимоий-иқтисодий муаммоларни, хавф-хатар ва таҳдидларни ҳал этиш, шунингдек, иқтисодиёт ва ижтимоий соҳанинг ҳозирги ҳолатидан барқарор ривожланишга ўтишнинг мақсадлари ва устуворликларини белгилаш ва аҳоли ҳаёт даражасини ошириш билан боғлиқдир[2]. 1/2020 (№ 00045) http://iqtisodiyot.tsue.uz 225 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 1, yanvar-fevral, 2020 yil Ўзбекистонда солиқ тизимидаги туб ўзгаришлар шароитида давлат кўмаги асосида солиқ маъмурчилгини такомиллаштиришга оид бир қанча меъёрий- ҳужжатлар қабул қилинишга қармасдан, халқаро солиқ нормалари яъни Ўзбекситон солиқ тизимида иккиёқлама солиққа тортишни бартараф этиш масалаларининг назарий, методологик ва амалий жиҳатлари махсус, мустақил тадқиқот объекти сифатида етарли даражада ўрганилмаганлиги мазкур илмий мақола мавзусининг долзарблигини ва илмий-амалий аҳамиятга эга эканлигини белгилаб беради. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Мамлакатлар ўртасида халқаро солиқ солиш муносабатлари юзага келар экан, ҳар бир давлат уни ўзига мос ва қулай тарзда амалга оширишга ҳаракат қилади. Шундан келиб чиққан ҳолда ҳар бир мамлакат ўзининг халқаро солиқ солиш қоидаларини белгилаб олар экан Россиялик олим А.И.Погорлецкий қуйидаги тўрт мақсадга эришишга ҳаракат қилиши лозимлигини ўзининг “Международное налогообложениие” яъни “Халқаро солиққа тортиш” дарслигида келтириб ўтган[3]. Бу асосан: 1) Чет эл трансакциялари орқали келадиган тушумларда ўзига тегишли улушни олиш; Халқаро солиқ солиш қоидасининг мақсади маҳаллий ва чет эл солиқ тўловчиларнинг транс миллий трансакцияларидан келадиган тушумни адолатли тақсимлашга кўмаклашиш ҳисобланади. Бунга эришмоқ учун ҳар бир мамлакат ўзининг маҳаллий солиқ базасини ҳимоя қилиши лозим. 2) Қонунийлик (адолатлилик)ни таъминлаш; Маълумки, даромад солиғининг бошқа солиқлардан устунлиги бу унинг адолатлилигидадир. Умуман олганда, адолатлилик бир ҳил даромадга эга бўлган солиқ тўловчиларга нисбатан бир ҳил солиқ юки тақсимланганда, солиқ тўловчилар солиқни тўлай олиш имконияти инобатга олинганда таъминланади. 3) Маҳаллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини кучайтириш; Ҳар бир давлат ўзининг фуқаролари ва резидентларининг иқтисодий манфаатларини ҳимоя қилишни асосий вазифаси деб ҳисоблайди. Шу билан бирга ҳар бир давлат ўзининг норезидентларига қулай шароит яратиш учун ҳаракат қилмоғи лозим. 4) Капитал-экспорт ва капитал-импорт нейтраллиги; Бу мақсадга эришишда ҳар бир давлат ўзининг халқаро солиқ солиш тизимини яратишда, капитал экспорти ва импорти оқимини рағбатлантиришга тусқин бўлмаслигига алоҳида эътибор бермоғи лозим. Кўпгина малакатлар учун четдан капитал оқимининг кириб келиши олқишланади ва бунга турли солиқ имтиёзлари ёки бошқа преференциялар берилади. Шу билан бирга мамлакатдан капитални чиқиб кетиши мамлакат миллий бойлигини камайтиради деб қаралади ва унга қарши турли чора-тадбирлар қабул қилинади. Ҳозирги кунда Ўзбекистон солиқ тизимида иккиёқлама солиққа тортиш муносабатлари, чет мамлакатларни солиқ тизими ва солиққа тортишнинг халқаро андозларига оид мамлакатимиз олимларидан М.И.Алимарданов, Н.Р.Қўзиева ва Ш.З.Ражапов муаллифидаги чиқарилган “Солиққа тортишнинг халқаро андозалари” номли ўқув қўлланмасида [4], солиқ келишувлари, икки ёклама солиқка тортишга барҳам бериш максадларидан ташқари, муҳим мақсад —солиқ тўлашдан четга чикиш 1/2020 (№ 00045) http://iqtisodiyot.tsue.uz 226 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 1, yanvar-fevral, 2020 yil ҳолатларига қарши курашишни