Identification and reduction of poverty in Uzbekistan at the level of public policy

Аннотация

In this article presents the causes and socio-economic consequences of poverty, the classified poverty situation in the world and in the Republic of Uzbekistan, the socio-economic significance of determining the level of poverty, as well as scientific proposals and practical recommendations for poverty reduction. Key words: poverty, unemployment, incomes, consumer basket, social policy, poverty line, entrepreneurship, credit, benefits. Кириш Шиддат билан ривожланиб бораётган айни замонда, бутун дунёда олимлар, сиёсатчилар, давлат арбоблари ва жамоатчилик вакиллари ўртасида камбағалликнинг келиб чиқиш сабаблари, ижтимоий-иқтисодий оқибатлари, уни бартараф этиш йўллари хусусида илмий мунозаралар, турли кўринишдаги давра суҳбатлари ва сабабий боғлиқликда илмий-амалий изланишлар амалга оширилмоқда. Камбағаллик ижтимоий-иқтисодий ҳодиса сифатида иқтисодий ривожланиш жараёнида моддий ва номоддий имтиёзлардан фойдаланиш ва даромадларни тақсимлашдаги тенгсизликнинг оқибати сифатида изоҳланади. Инсоният мингйилликка қадам қўйган 2000 йилда БМТ Бош Ассамблеяси томонидан Мингйиллик Ривожланиш Мақсадлари декларацияси қабул қилинганда биринчи мақсад сифатида қашшоқлик ва очликка барҳам бериш бежизга қўйилмаган. Мазкур декларацияда келтирилганидек, сайёрамизда 2015 йилга қадар кунига 1,25 1/2020 (№ 00045) http://iqtisodiyot.tsue.uz 68 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” Ilmiy elektron jurnali. № 1, yanvar-fevral, 2020 yil АҚШ долларидан (харид қобилияти паритетини ҳисобга олган ҳолда) кам даромад оладиганлар ва очликдан азият чекаётган дунё аҳолиси сонини икки баробаргача пасайтириш барча мамлакатлар олдида турган энг муҳим вазифалардан этиб белгиланган эди. Глобаллашув жараёни тобора чуқурлашиб, давлатлар ўртасида ўзаро манфаатли ҳамкорлик алоқаларининг кенгайиши натижасида ҳамда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг (БМТ) тараққиёт дастурларида белгиланган мақсадларни ҳал этиш борасида амалга оширилаётган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотлар, чора- тадбирлар самараси ўлароқ, қўлга киритилаётган ижобий тенденцияларга қарамай, қамбағаллик муаммоси барча ривожланаётган мамлакатлар қатори Ўзбекистон Республикасида ҳам ўткир муаммоларидан бирига айланган. Айниқса, бугун дунё бўйлаб тарқалаётган коронавирус пандемияси ва глобал карантин шароитида камбағалликнинг салбий социал эффекти яна бир бор намоён бўлиб бормоқда. Дарҳақиқат, муҳтарам Президентимиз Ш.М. Мирзиёевнинг 2020 йил 24 январь куни Олий Мажлисга йўллаган Мурожаатномасида республикамизда камбағалликни қисқартиришни ечими кутаётган долзарб масаласи сифатида кун тартибига олиб чиқилди. Бу борада, Давлатимиз раҳбари шундай ўзига хос ёндашувни илгари сурдики, унга кўра “Камбағалликни камайтириш ойлик ёки нафақа миқдорини кўпайтириш, ёппасига кредит бериш, дегани эмас. Бунинг учун, энг аввало, аҳолини касбга ўқитиш, молиявий саводхонлигини ошириш, одамларда тадбиркорлик ҳиссини уйғотиш, инфратузилмани яхшилаш, фарзандларини ўқитиш, сифатли даволаниш, манзилли нафақа тўлаш тизимини жорий қилиш керак” [1]. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президенти ташаббуси билан Иқтисодий тараққиёт ва қамбағалликни қисқартириш вазирлигининг ташкил этилиши эса айнан ушбу вазифаларни ижросини тизимли таъминлашда амалий қадамгина бўлиб қолмасдан, юртимизда қамбағалликни қисқартириш борасида тарихий инстуционал ислоҳотлар амалга оширилаётганининг ёрқин ифодаси ҳамдир. Албатта, юқорида қайд этилганидек, глобал миқёсда дунё минбарларининг бош мавзусига айланаётган муаммолардан бири бўлган камбағалликни қисқартиришнинг тўғри ва энг самарали усули иқтисодиётда банд аҳоли сонини ошириш, уларга муносиб ва меҳнат унумдорлиги юқори бўлган тўлиқ иш билан банд бўлишликни таъминлаш, қишлоқ жойларида тадбиркорлик учун шарт-шароитларни яратишдан иборат. Камбағалликни юзага келтирадиган бош омил ҳам ишсизлик даражасининг юқорилиги, ишчи кучи қатламининг бугунги замон талаби даражасига мос эмаслиги, инсон капитали қийматининг меҳнат унумдорлиги нуқтаи назаридан орқада қолаётганлигида, деб баҳолаш мумкин. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Аҳоли даромади тенгсизлиги ва камбағаллик билан иқтисодий ўсиш ўртасидаги боғлиқлик бўйича Д.Рикардо, Р.Солоу, А.Сен, А.Дитонт каби кўплаб мумтоз неоклассик иқтисодчилар ва Нобель мукофоти Лауретлари назарий ва эмпирик тадқиқотлар ўтказган бўлиб, уларда ялпи ички истеъмол, технологик ривожланиш, меҳнат унумдорлиги, аҳоли саломатлиги, солиқ базаси ва бошқа шу каби омиллар таҳлили асосида, камбағаллик кам бўлган жамиятларда, иқтисодий ўсиш суръатлари юқорироқ бўлишини назарий исботлашган [15,27,33,34]. 1/2020 (№ 00045) http://iqtisodiyot.tsue.uz 69 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” Ilmiy elektron jurnali. № 1, yanvar-fevral, 2020 yil Камбағаллик, уни аниқлаш ва қисқартириш билан боғлиқ масалалар бир қатор маҳаллий ва хорижий иқтисодчи олимлар, тадқиқотчи ва амалиётчилар томонидан тегишлича ўрганилган. Хусусан, Ўзбекистонлик иқтисодчи олимлар ва тадқиқотчилар қаторида Абдураҳмонов Қ.Х., Холмўминов Ш.Р. Джуманова Р.Ф. Ибрагимова Н.М. Мухитдинова М.З. Пардаева Б. Саидо