BOLALIKNI O‘G‘IRLAB KETGAN GADJETLAR

Аннотация

Ushbu maqola zamonaviy texnologiyalar va gadjetlarning jamiyatga salbiy ta'sirini, nomofobiya va gadjetomaniya kabi muammolarni tahlil qiladi. Mobil aloqa telefonlaridan chiqayotgan elektromagnit nurlar inson organizmiga turli xil salbiy ta'sirlar ko‘rsatmoqda. Bolalar va o‘smirlar orasida raqamli qurilmalarga haddan tashqari bog'lanish holati keng tarqalgan bo‘lib, bu psixologik, jismoniy va ijtimoiy salbiy oqibatlarga olib kelmoqda. Maqolada gadjetlarga qaramlikning oqibatlari, shu jumladan virtual hayot tarzining haqiqiy bolalikni qanday siqib chiqarayotgani ilmiy asoslangan dalillar bilan ko‘rsatilgan. Shuningdek, ota-onalar, pedagoglar va psixologlarning bu boradagi vazifalari, profilaktik chora-tadbirlar va sog'lom raqamli odatlarni shakllantirish yo‘llari yoritilgan. Tadqiqot davomida dunyo miqyosida olib borilgan izlanishlar, statistik ma'lumotlar va amaliy tavsiyalar asosida muammo ko‘lamining dolzarbligi ko‘rsatib berilgan. Maqola jamiyatda tobora kuchayib borayotgan bu muammoni ijtimoiy, madaniy va pedagogik kontekstda tahlil etishga xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: Gadjetomaniya; raqamli qurilmalar; internetga qaramlik; virtual bolalik; telefonga qaramlik; ekran oldida ko‘p vaqt o‘tkazish; bolalar va texnologiya; ota-ona nazorati; psixologik salomatlik; real va virtual hayot; raqamli tarbiya; ijtimoiy chekinish; zamonaviy bolalik; kompyuter o‘yinlari; smartfon va bola, gadjet, mobil telefon, nomofobiya, qaramlik, eletromagnit maydon. Gadjetomaniya bu – gadjetlarga qaramlilik.Gadjet (igilischa-qurilma)-bu inson hayotini yengillashtirish va yaxshilash uchun mo`ljallangan kichik qurilma hisoblanadi.Gadjedlar turli sohalarda keng tarqalgan: Sport, tibbiyot va albatta ko‘ngil ochar sektorda. Yoshlar foydalanadigan asosiy gadjed, smartfon va planshetlardir. Bunday qurilmadan ortiqcha foydalanish nomofobiyaga olib kelishi mumkin. Nomofobiya (mobil fobiya ) – mobil telefonlarsiz yoki undan uzoqda qolishdan qo`rqish,.statistik ma`lumotlarga ko`ra 80% odamlar uyg`onishdan keyin daslabki 15 daqiqasini gadjetlarga sarf qilishadi .2022 yilning yanvar xolatida Respublikamizdagi har 100 ta uy xojaligiga 208 ta mobil telefon to‘g‘ri kelishi aniqlangan. Demak O`zbekistonda xam nomofobiyaga uchrash xafi ortib kelmoqda. Zamonaviy texnologiyalar, xususan internet, hozirgi kunda bolalar va o‘smirlar hayotining ajralmas qismiga aylangan. Internetda bolalar turli xil axborotlarni o‘rganadi, yangi do‘stlar topadi, o‘zini ifoda etadi va turli o‘yinlar o‘ynaydi. Ammo internetning bolalar psixologiyasiga ta’siri to‘liq o‘rganilmagan va bu masala jiddiy izlanishlarni talab qiladi. 1 31 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Internetning bolalarga qanday psixologik ta’sir ko‘rsatishi, uning salbiy va ijobiy tomonlari, shuningdek, bolalarni zararli ta’sirlardan himoya qilishning samarali usullari hamda internetga bog‘liqlikning oldini olish choralariga doir masalalar dolzarb bo‘lib qolmoqda. Internetning bolalarning psixologik rivojlanishiga ta’siri ham ijobiy, ham salbiy bo‘lishi mumkin. Maqolada internetning ta’sirini tahlil qilish orqali, uning psixologik aspektlari va bolalar hayotida olib keladigan o‘zgarishlar haqida umumiy tasavvur yaratishga harakat qilinadi. Virtual muhit – bu hodisa yoki hodisalar jarayonlarni taqlid qiluvchi real dunyo boʻlagining kompyuter modeli hisoblanadi. Zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalari asosida axborot muhitini yaratish va rivojlantirish gʻoyasi muhim va dolzarbdir .“Axborot muhiti” atamasini tushunish nafaqat ma‟lumotning odatiy manbalarini, balki virtual komponentni ham oʻz ichiga oladi .Bugungi kunda virtual muhitda, juda ham koʻplab imkoniyatlar mavjud boʻlib, koʻplab ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy, tibbiy, hissiy nominal va boshqa jarayonlar, kommunikatsiyalar, uning fazoviy va vaqtinchalik xususiyatlarining oʻzgarishi, bu albatta faoliyatni kengaytirish, ularning tabiatini oʻzgartirish virtual muhitda nihoyatda oson kechadi. Bu sohalarning barchasi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq. Ammo bu faoliyatning ijobiy tomoni boʻlsada uning salbiy tomoni ham mavjud: Masalan:Virtual makonda hayot kechirish siz bilan biz oʻylagandan ham koʻra xavfliroqdir. Masala shu qadar dolzarb va murakkabki, uni soʻzsiz muammo darajasiga koʻtarsa boʻladi. Nima uchun? Chunki avvalo, bizda bor boʻlgan faktlarga yuzlansak.Bugungi dunyoda har bir xodim shaxs kuniga oʻrtacha hisobda 5-6 soat vaqtini kompyuter yoki virtual muhitda oʻtkazadi. Telefon soʻzlashuvlari, televizor, internetva kompyuter oʻyinlarini qoʻshib hisoblaganda, bu raqam ikki baravarga ortadi. Jahon matbuot ma‟lumotlariga ko„ra, internet kommunikatsiya texnologiyalari tarixida misli ko’rilmagan o’sish ro’y berdi. Agar 1990 yilda 1,5 million foydalanuvchi internet tizimiga ulangan bo’lsa, 1996 yilda - dunyoning 160 mamlakatida 60 million, keyin 2000 yilda - ularning soni 1 mlrd. Qayd etilishicha, internet foydalanuvchilari soni har yuz kunda i