Роль учреждений исполнения наказаний в организации оперативно-розыскной профилактики преступлений

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье освещены понятие пенитенциарной закон, преступности, ее опасные особенности, вопросы пенитенциарный, организации сотрудничества между оперативными исполнение наказания, подразделениями территориальных органов внутренних осужденный, пенитенциарный рецидив, дел и учреждений в целях предупреждения совершения надзор, преступлений осужденными в местах лишения свободы. наблюдение, Также рассматривается необходимость организации и предупреждение, осуществления оперативно-розыскной профилактики выявление, преступности, задачи оперативных сотрудников в этом раскрытие и расследование направлении и их роль в предупреждении преступности. преступлений, оперативно-розыскная профилактика, психологическая помощь, реабилитация, координация, обмен информацией. O‘zbekistonda sud huquq tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar davlat va uning huquqni muhofaza qiluvchi organlaridan jinoyatlarni oldini olish sohasida faol harakatlar va yangi chora-tadbirlar qo‘llashni talab etmoqda. Bunday sharoitda jinoyatlar profilaktikasini amalga oshirish borasidagi zamonaviy milliy siyosatning aniq huquqiy muammolarini o‘rganish g‘oyat dolzarb vazifa hisoblanadi. Bugungi kunda yuzaga kelayotgan xavf-xatar va tahdidlar, avvalo, qasddan odam o‘ldirish, bosqinchilik, xalqaro terrorizm, diniy ekstremizm, noqonuniy migratsiya, odam savdosi, yoshlar o‘rtasida xalqimizga yot g‘oyalarning tarqalishi ichki ishlar organlari oldiga o‘z vaqtida ularning oldini olish va ularga barham berish bo‘yicha yangi vazifalarni qo‘ymoqda [1]. Penitensiar muassasalarda ham jinoyatlar profilaktikasini to‘g‘ri tashkil etish jamiyat va barcha davlat organlarining jinoyatchilikka qarshi kurashishdagi muvaffaqiyatini belgilab beradi. Jazoni ijro etish muassasalarining profilaktika faoliyati samaradorligini baholashda, avvalo, uning asosiy maqsadidan – mahkumlarni axloqan tuzatish orqali yangi jinoyatlar sodir etilishining oldini olishdan kelib chiqish lozim. Jazoni ijro etish muassasalari, jumladan, jazoni ijro etish koloniyalari va tergov hibsxonalari nafaqat mahkumlarga nisbatan jazolarni ijro etadi, balki jinoyatlarning 388 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2025) / ISSN 2181-1415 oldini olishda ham faol ishtirok etadi. Ular jinoyatchilikning oldini olishda muhim vazifani bajarib, nafaqat jinoyatchilarni yakkalab qo‘yishni ta’minlaydi, balki takroran huquqbuzarlik yoki jinoyat sodir etilishining oldini olishda ular bilan faol ish olib boradi. Jamiyatda jinoyatlarning oldini olish masalasi davlat hokimiyati organlarining huquqni muhofaza qilish faoliyatida doimo eng muhim masalalardan biri bo‘lib kelgan. Shuni ta’kidlash lozimki, bugungi kunda davlat jinoyatchilik va uning alohida ko‘rinishlariga qarshi kurashga jiddiy e’tibor qaratmoqda. Yangi O‘zbekiston e’tiborining markazida jinoyat-ijroiya tizimining holati, uni isloh qilish va uzoq muddatli rivojlantirish vazifalari turibdi. Ushbu masalalarni hal etish bir vaqtning o‘zida ko‘plab yo‘nalishlar bo‘yicha keng qamrovli va murakkab ishlarni amalga oshirishni taqozo etadi. Ana shunday yo‘nalishlardan biri penitensiar jinoyatlarni aniqlash, fosh etish, tergov qilish va oldini olishning mavjud mexanizmlari hamda uslublarini yanada takomillashtirish va yangilarini ishlab chiqishdan iborat. Jinoyat va huquqbuzarliklarning oldini olish huquqni muhofaza qilish organlari faoliyatining eng muhim maqsadlaridan biridir. Profilaktika shaxsning g‘ayriqonuniy xulq-atvorini keltirib chiqaruvchi sabablarga, sharoitlarga va boshqa omillarga maqsadli ta’sir ko‘rsatishni o‘z ichiga oladi. Bu omillar jumlasiga ongli-irodaviy xatti-harakatni istisno etmaydigan ruhiy buzilishlar ham kiradi [2]. Kriminalist va kriminolog olimlar jinoyatchilik genezisini boshqa huquqbuzarliklar genezisi bilan to‘g‘ri bog‘laydilar hamda ularning oldini olishni jinoyatchilikka qarshi kurashning eng muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida ko‘rib chiqadilar. Huquqshunos olima D.Tadjibaeva jinoyatlarning profilaktikasiga o‘z ta’rifini bergan bo‘lib, jinoyatchilikning profilaktikasi (yunoncha “prophilakticos” – ehtiyot chorasi) – bu jinoyatlarni oldini olish, jinoyatchilikning umumiy tarzda va uning alohida turlarini keltirib chiqaruvchi omillarni cheklash va bartaraf etish, jinoyatchi shaxsini ijtimoiy xavfliligini aniqlashga qaratilgan chora-tadbirlar majmuidir [3], degan fikrni ilgari surgan. Uning fikricha, jazoni ijro etish joylaridagi profilaktik ta’sir – bu muassasa ma’muriyati va boshqa subyektlarning mahkumlar jinoyatlarining kelib chiqish shart- sharoitlari, sabablarini aniqlash, bartaraf etish va neytrallash bo‘yicha chora-tadbirlar kompleksini ishlab chiqish va amalga oshirish hamda noqonuniy xatti-harakatlarga moyil mahkumlarga nisbatan ularni yangi jinoyat sodir etishdan olib qolish maqsadida preventiv ta’sir o‘tkazishdan iborat qonunchilikka asoslangan faoliyat hisoblanadi. Jinoyatchilikni oldini olish aslida jamiyatni jinoyatchilikdan himoya qilishni anglatadi. H