Modern Directions of Monetary Policy in the Conditions of Transition to Inflation Targeting Regime in Uzbekistan

Аннотация

The article studies strategic and tactical objectives of monetary policy in the conditions of transition to inflation targeting regime in Uzbekistan. Also, choosing of monetary policy tools and practice of implementation from those tools that fit with inflation targeting regime are analyzed in the article. Key words: inflation targeting, monetary policy, exchange rate, interest rate, inflationary pressure. Кириш Мамлакатимизда 2017 йилда иқтисодиётни либераллаштириш ва бунда бозор механизмлари ролини оширишга қаратилган янги босқичдаги ислоҳотларнинг жадаллашуви ўрта муддатли истиқболда банк тизими ва пул-кредит сиёсатининг замонавий ривожланиш йўналишларини белгилаб берди. Бунда, мазкур йўналишдаги муҳим қарорлардан бири миллий валюта алмашув курсининг бозор механизмлари асосида шаклланиш тамойилларини жорий этиш орқали ички валюта бозорини босқичма-босқич либераллаштирилиши билан боғлиқ амалий қадамлар бўлса, иккинчи муҳим қарор сифатида монетар сиёсатининг мақсадли кўрсаткичларини ўзгартирилиши яъни, монетар таргетлашдан инфляцион таргетлаш режимига босқичма-босқич ўтиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Президенти қарори[1] ва фармон[2]ларининг қабул қилинганлигини келтириш мумкин. Бугунги кунда Ўзбекистон Республикаси Марказий банки монетар сиёсатнинг стратегик мақсадларидан келиб чиқиб, асоссиз инфляцион кутилмаларни олдини олиш мақсадида инфляцион таргетлашнинг принцип ва механизмларини босқичма- босқич татбиқ қилиш, пул-кредит сиёсати ва инструментларини тубдан такомиллаштириш, ушбу усулга ўрта муддатли истиқболда тўлиқ ўтиш ва пул-кредит соҳасида амалга оширилаётган сиёсат ва чораларнинг шаффофлигини ошириш бўйича тизимли чора-тадбирларни амалга оширмоқда. Хусусан, бозор механизмлари асосида валюта курсининг шаклланиши амалиётига ўтилиши, Марказий банк олдига асосий эътиборни ички нархлар барқарорлигини таъминлаш асосида пул-кредит сиёсатини такомиллаштиришга 3/2020 (№ 00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz 44 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2020 yil қаратиш вазифасини қўйди. Шу билан бирга, валюта бозорини либераллаштириш борасидаги ислоҳотларнинг мувафаққиятли амалга оширилиши кўп жиҳатдан пул- кредит сиёсатини такомиллаштириш, тижорат банклари фаолиятини мустаҳкамлаш ҳамда банк тизимини ривожлантириш чоралари самарадорлигини таъминлаш имконини берди. Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, ЯИМ дефлатори бўйича умумий инфлация индексини янада пасайтириш, пулга бўлган талабни ошириш каби айрим муаммолар ҳал этилиши лозим бўлган қатор вазифаларни илгари суради. Бу эса, ўз навбатида, нафақат Марказий банкнинг пул-кредит сиёсатини янада такомиллаштириш балки, мақсад, метод ва механизмларида ҳам керакли ўзгаришлар қилишни тақозо этади. Марказий банкнинг монетар сиёсат инструментларидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш билан боғлиқ концептуал муаммоларнинг мавжудлиги ва уларни ҳал этишнинг зарурлиги мазкур соҳада чуқур илмий ёндашув ва амалий маълумотлар таҳлилини ўз ичига олган тадқиқотлар олиб бориш заруратини юзага келтиради. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Инфляцион таргетлашга ўтиш шароитида монетар сиёсатни амалга оширишнинг назарий ва амалий жиҳатлари Ж.Тайлор, Б.Бернанке, Ф.Мишкин, Д.Веллес, Р.Манделл каби етакчи хорижлик иқтисодчи олимларининг илмий-тадқиқотларида атрофлича ёритилган. Жумладан, Ж.Тайлор томонидан амалга оширилган тадқиқотларда монетар сиёсат қоидалари ва инфляцион таргетлаш ўртасидаги ўзаро боғлиқлик ўрганилган. Шунингдек, пул агрегатлари ва фоиз ставкаларининг мақсадли ўзгариши тадқиқ этилиб инфляциянинг паст даражасини таъминлашда фоиз ставкалари таъсирчан ва самарали восита эканлиги аниқланган[3]. Замонамизнинг таниқли иқтисодчи олимлари Б.Бернанке ва Ф.Мишкинлар томонидан олиб борилган тадқиқотларда қатор саноати ривожланган мамлакатларнинг инфляцион таргетлаш режимига ўтиши ва мазкур жараёнларни қандай босқич ва шарт-шароитларда амалга оширилганлиги тадқиқ этилган[4]. Иқтисодчи олим Д.Веллес ўзининг тадқиқотларида АҚШда инфляцион таргетлаш режимига ўтиш босқичлари ҳамда инфляцион таргетлаш шароитида монетар сиёсатнинг тактик ва стратегик мақсадларининг белгиланиши ва уларга эришиш жараёнларини тадқиқ этган[5]. Ўзбекистонлик иқтисодчи олимлардан О.Намозов, Т.Бобакулов, О.Йўлдошев, А.Исмаилов, Ш.Каралиев, У.Абдуллаев, Ш.Якубоваларнинг илмий ишларида эса, монетар сиёсатни амалга оширишнинг айрим назарий-услубий ва амалий жиҳатлари ўрганилган бўлса-да, инфляцион таргетлаш режимининг жорий этилиши фақатгина илмий мақолалар доирасидагина кўриб чиқилган ва тадқиқ этилган. Жумладан, Ш.Якубова ўзининг илмий ишларида инфляцион таргетлашни пул- кредит сиёсатини такомиллаштиришнинг замонавий йўналиши сифатида тадқиқ этган. Шунингдек, инфляцион таргетлашнинг элементларини ўрганиб, ҳар бир элементнинг инфляцион таргетлашга ўтиш босқичидаги аҳамиятини ёритиб берган. Бундан ташқари, саноати ривожланган ва ривожланаётган давлатларда инфляцион таргетлашга ўтиш жараёнларини тадқиқ этган[6]. 3/2020 (№ 00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz 45 “Iqtisodiyot va innov