Analysis of the venture investment environment in various regions and the problems of introducing venture business into the economy of Uzbekistan

Аннотация

There is discussed in the article the issues of economy modernization and states that there is necessity for additional financial sources for the high-tech industries and innovation projects development. There are considered traditional and new sources of funding for risky investments. The author evaluates the potential for developing alternative tools of venture financing of the innovative projects. The paper is devoted to the analyses of the venture business in the various countries. venturing innovative designing is a new dynamically developing direction in economy which integrates in itself mechanisms of introduction and commercing innovations. In work models venturing innovative designing in the different countries, mechanisms of realization venturing the capital and introduction of innovations are in detail considered. Кириш Замонавий иқтисодиётда барча ривожланган мамлакатлар ўзларининг юқори тараққиёт даражасига илм-фан ва техника-технология соҳасида эришилаётган ютуқлар ва уларни амалиётга кенг тадбиқ қилиш, айниқса ишлаб чиқаришга самарали жорий этиш натижасида эришаётганлиги яққол намоён бўлмоқда. Мавжуд илмий имкониятлардан самарали фойдаланиш орқали замонавий инновацион муҳитни шакллантириш - амалга оширилаётган илмий ва иқтисодий ислоҳотлар доирасидаги биринчи даражадаги вазифалардан бири хисобланади. Бунда давлат илмий натижаларни амалиётга жорий этиш бўйича кичик бизнес ва тадбиркорлик субъектларининг инновацион фаолиятини қўллаб-қувватлаш ҳамда рағбатлантириш учун шарт-шароитлар яратишдаги иштироки алохида аҳамиятга эга. Жумладан, мамлакатимиз Президенти ўз маърузалари ва фармонларида миллий иқтисодиётни модернизация қилиш ва уни янгидан саноатлаштириш, 6/2019 (№ 00044) http://iqtisodiyot.tsue.uz 69 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2019 yil инновацион ривожлантириш йўлига ўтказиш вазифаларини олдимизга қўймоқда. Шу мақсадда, 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида белгиланган вазифаларга асосан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 29 ноябрдаги № ПФ-5264- сон «Ўзбекистон Республикаси инновацион ривожланиш вазирлигини ташкил этиш тўғрисида»ги фармони ҳамда 2017 йил 30 ноябрдаги № ПҚ-3416-сон Ўзбекистон Рес- публикаси Президентининг «Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлиги фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлиги ташкил этилди. Мазкур вазирлик томонидан инновацион иқтисодиётга ўтиш учун зарур бўлган институционал ва меъёрий-ҳуқуқий асосларни шакллантириш, илмий тадқиқотлар натижаларини тижоратлаштиришга йўналтириш бўйича бир қатор ишлар амалга оширилмоқда. Аммо хозирги кунда инновацион фаолиятни молиявий таъминлаш учун миллий иқтисодиётда ажратилаётган инвестицияларнинг ҳажми ва ўсиш суръатларини етарли даражада деб бўлмайди. Шунинг учун ҳам Ўзбекистон Республикасини 2019-2021 йилларда инновацион ривожлантириш Стратегиясининг устувор йўналишларидан бири сифатида илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларига сарфланадиган давлат харажатларини кўпайтириш ва 2021 йилга қадар бу кўрсаткични ЯИМ ҳажмининг 0,8 фоизига етказиш белгиланган1. Бугунги кунда, бутун жаҳонда бўлгани каби Ўзбекистонда ҳам мамлакатимизга хом-ашё экспортига боғлиқликдан халос бўлиш ва бугунда тўпланиб қолган технологик қолоқликни енгиб ўтишга ёрдам берадиган иқтисодий ривожланишнинг янги моделига ўтиш муаммолари долзарб бўлиб қолмоқда. Инвестициялар оқимининг янги ишлаб чиқаришларни ривожлантиришга оқиб ўтишини таъминлашга қодир бўлган миллий молиявий-инвестиция тизимини шакллантиришнинг истиқболли йўналишлари орасида, янги технологик тартибнинг ишлаб-чиқариш-технологик комплекслари, шунингдек уларнинг маҳсулотларини истеъмол қилиш соҳаларини яратиш ва ривожлантириш лойиҳаларини молиялаштириш институтларини шакллантириш ажралиб туради. Шундай институтлардан бири бўлиб венчур бизнеси ва молиялаштириш модели ҳисобланади. Бироқ, венчур молиялаштиришнинг, айниқса инновация соҳасидаги жозибадорликни яратишда асосий фигура сифатида давлат муҳим роль ўйнайди. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Инновацион фаолиятни ташкил этиш ҳамда молиялаштириш, инновацион бошқарув усулларини такомиллаштириш масалалари мамлакатимиз, мустақил давлатлар ҳамдўстлиги ва хорижий давлатлар иқтисодчи олимлари томонидан назарий ҳамда илмий нуқтаи назаридан ўрганиб чиқилмоқда. Жумладан, МДҲ мамлакатлари олимлари томонидан иқтисодиётнинг инновацион ривожланишда инсон капитали ва бошқа омиллар ролини оширишга қаратилган бир қатор илмий тадқиқотлар олиб борилган. Масалан, россиялик иқтисодчи олим А.Виролайнен, ўзининг “Финансирование инвестиций при переходе к инновационному развитию экономики” [4] мавзусидаги иқтисод фанлари докторлиги диссертациясида глобаллашув жараёнида инновацион фаолиятни инвестициялаш 1 Ўзбекистон Республикаси Президентининг “2019-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини инновацион ривожлантириш Стратегиясини тасд