Повышение занятости населения за счет развития малого бизнеса и частного предпринимательства

Аннотация

Мақолада кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг ривожланиши, Жиззах вилоятида КБХТ соҳасида ташкил этилган иш ўринлари, мазкур соҳани ривожлантириш орқали аҳолининг иш билан бандлигини ошириш бўйича чора- тадбирлар ёритиб берилган. Калит сўзлар: кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик, тижорат фаолияти, иш билан бандлик, бозор инфратузилмаси. Аннотация: В статье описывается развитие малого бизнеса и частного предпринимательства, возможности трудоустройства в Джизакской области, а также меры по повышению занятости посредством развития этого сектора. Ключевые слова: малый бизнес и частное предпринимательство, коммерческая деятельность, занятость, рыночная инфраструктура. Кириш Ўзбекистон Республикасида сўнгги йилларда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни қўллаб - қувватлаш ва рағбатлантириш борасида амалга оширилаётган изчил тадбирлар, бир қатор дастурий йўналишлар кичик бизнес ва тадбиркорликнинг ривожланишига олиб келмоқда. Бизнес юритиш учун қулай ишбилармонлик муҳитини яратиш, тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқий кафолатларини мустаҳкамлаш, чет эл инвестицияларини фаол жалб этиш ва инвесторларни ҳар томонлама қўллаб- қувватлашга қаратилган кенг қамровли ислоҳотлар изчил амалга оширилмоқда. Натижада, 2017-2021-йиллар давомида Жаҳон банки ва Халқаро молия корпорациясининг - Бизнес юритиш йиллик ҳисоботида. Ўзбекистон Республикасининг рейтинги 2 баравардан ортиқ яхшиланиб, мамлакатимиз жаҳоннинг 190 та мамлакати орасида 2012 йилдаги 166-ўриндан 2017 йилда 74- ўринга кўтарилди. Шу билан бирга 2017 йилда бизнес юритиш учун энг қулай ишбилармонлик муҳитини яратиш кўрсаткичи бўйича ислоҳотчи мамлакатларнинг биринчи ўнталигидан жой олди [1,218]. Академик Қ.Х.Абдурахмоновнинг эътироф этишича “Мамлакатда фаол тадбиркорликни ривожлантириш учун қулай ҳуқуқий, ташкилий шароитлар яратилиб инновацион ғоялар ва технологияларни жорий қилиш, тадбиркорлик субъектларини ҳимоя қилишнинг ҳуқуқий кафолатлари ва улар фаолиятига ноқонуний аралашишларнинг олдини олиш механизмлари такомиллаштирилмоқда” [2,475]. 5/2019 (№ 00043) http://iqtisodiyot.tsue.uz 111 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” Ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2019 yil Кичик бизнес ва тадбиркорлик фаолият жараёнини таҳлил этиш ва бу борадаги муаммоларини аниқлаш долзарб аҳамият касб этганлиги боис, уни илмий - назарий ўрганиш ва келажакда янада hивожлантиришга бағишланган илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқиш талаб этилади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили “Тадбиркорлик” атамаси дастлаб қадимги юнон ҳуқуқида “тижорат фаолияти” деб тушунилган. Методологик нуқтаи назардан мазкур атамани ҳаётга тадбиқ этган француз иқтисодчиси Р.Кантильон ҳисобланган (француз тилидан “тадбиркорлик” воситачи деб таржима қилинади) [3,125] Тадбиркорликни ташкил этилишининг назарий жиҳатлари хориж олимларидан А.Смит, И.Шумпетер, Ф.Хайеклар томонидан тадқиқ қилинган. Ўзбекистонлик олимлардан С.Ғуломов, Қ. Абдураҳмонов, М.Р.Болтабоев, А.Вахабов, Б.Х.Умурзаков, З.Я.Худойбердиев, Г.Қ.Абдураҳмонова, Т.Маликов, О.Рашидов, М.С.Қосимова Н.Ҳайдаров, Қ.Муфтайдиновлар томонидан мазкур муаммонинг илмий-амалий жиҳатлари, уларни баҳолаш муаммолари таҳлил қилинган. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик тушунчалари бир-бирига яқин бўлсада, моҳиятан бу тушунчалар бир хил мазмунни ифодаламайди. Тадбиркорлик - бу иқтисодий фаолиятни самарали ташкил этиш, унинг рентабеллигини ошириш ва хизмат кўрсатиш турларини кенгайтиришда хўжалик юритишнинг анъанавий усулларидан фойдаланган ҳолда, ресурслардан максималл даражада самара олишга йўналтирилган фаолият туридир. Кичик бизнес эса тадбиркорлик шаклларидан бири сифатида намоён бўлади ҳамда алоҳида тадбиркорни рағбатлантиришнинг бирмунча оддий ва янада самаралироқ тизимига эга бўлиб, қўшимча уриниш ва ҳаракатларни рағбатлантиради ва ишдаги камиликларни бартараф этади. Иқтисодчи олима Г.Қ. Абдураҳмонованинг эътироф этишича “Илмий адабиётларда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик моҳиятига ёндашишда асосан унинг миқдор кўрсаткичлари - иш билан банд бўлган ходимлар сони, низом жамғармаси ва активларига олинадиган фойда ҳажмига эътибор қаратиб келинади. Аммо, кичик бизнеснинг миқдор кўрсаткичларига қараганда унинг сифат хусусиятлари - кичик бизнеснинг бозор иқтисодиётининг асоси, рақобат муҳитини шакллантирувчи энг муҳим субъектлиги, бозорда бир турдаги маҳсулот ва хизматларга табақалашган нархни шакллантиришга қодирлиги ва бошқалар муҳим” [4,16]. Бошқа олимларнинг фикрича табиркорлик ва уни баҳолаш бўйича услубий хилма-хилликлар унинг жамиятда тутган ўрнини турлича баҳолашга асос бўлмоқда. Буларни бир тизимга келтириб хулоса қилинса, эркин тадбиркорлик шахсий ташаббусга асосланган, ўз мол-мулки ҳисобидан юқори даромад олишдан манфаатдор ва унинг хавф-хатарига бардошли, ҳақ-ҳуқуқлари кафолатланган, қонун доирасида фаолият юритадиган, бозор хўжалигини ташкил этиш ва бошқаришнинг мустақил фаолият тури ҳисобланади [5,36]. Тадқиқот методологияси 5/2019 (№ 00043) http://iqtisodiyot.tsue.uz 112 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” Ilmiy elekt