Специфические психологические особенности восприятия при изучении иностранных языков

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье подробно раскрываются особенности восприятие, восприятия как психологического феномена при изучении иностранный язык, иностранных языков, а также личностные характеристики, общение, внимание и мышление студентов, овладевающих студент, мышление, иностранным языком. Освещаются психологические память. особенности обучения и преподавания иностранных языков, такие как восприятие текста на иностранном языке, запоминание слов, а также раскрываются психологические аспекты расширения и развития мышления студентов на иностранном языке в процессе овладения другими языками. Bugungi zamonaviy fan texnika rivojlanib borayotgan XXI asrni chet tillarisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Globalizatsiya jarayoni shiddat bilan tez suratlarda o‘sib borayotgani sari chet tilini o‘rganish zamon talabiga aylanib bormoqda. Bugun har qanday kasbda malakali kadr mutaxassis bo‘lish uchun ingliz tilini bilish oddiy talabga aylanib qoldi. Hozirgi kunda biz til o‘rganishni nafaqat maktab, kollej, litsey va oliy yurtlar miqyosida, balki bog‘cha tarbiyalanuvchilari orasida ham ko‘rishimiz mumkin. Yurtimiz taraqqiy etayotgan bir bosqichda, jamiyatimizning eng yosh qatlami ham chet tillarini o‘rganishga bel bog‘ladi. Ma’lumki, ko‘plab rivojlangan davlatlarning tillarini o‘rganish jahon ilm fani taraqqiyoti yutuqlarini o‘rganishga va egallashga vosita vazifasini o‘taydi. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ta’lim islohotlari jarayonida professor- o‘qituvchi faoliyatiga qo‘yiladigan talablarda ular ham xorijiy tillarni bilishi talabi qo‘yilgan. Shu boisdan ta’lim jarayonida o‘qituvchi faoliyatining individual-psixologik va ijtimoiy-psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda katta yoshdagi professor- o‘qituvchilarga xorijiy tillarni o‘qitish tizimi yo‘lga qo‘yilmoqda. Xorijiy til o‘rganishning va uni o‘rgatishning psixologik o‘ziga xosligi chet tildagi matnni idrok etish, chet tilidagi so‘zlarni xotirada saqlash bilan talabalar o‘zga tillarni o‘zlashtirish jarayonida ularning o‘zga tildagi tafakkuri kengayib borishini ta’minlashning psixologik jihatlarini bilishni talab qiladi. Ta’lim muassasalarida xorijiy tillarni o‘zlashtirish jarayoni talaba yoshlarning psixologik xususiyatlari, aqliy taraqqiyotining psixologik qonuniyatlaridan xabardor bo‘lishi, talabaning psixologik taraqqiyotiga faol ta’sir qiluvchi omillarni o‘rganish ular bilan bo‘ladigan munosabatlar uchun zarur psixologik ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. Biror bir xorijiy tilni tez o‘rganish, unda tezda gapira olish siri nimada? Nima uchun to‘rt yil davomida bosh ko‘tarmasdan bitta chet tilini o‘rganayotgan talabalarning aksar qismi o‘sha tilning o‘zida to‘rt besh og‘iz gapni bexato ayta olmayotganda bu tilga aloqasi bo‘lmagan boshqa yo‘nalish bo‘yicha o‘qiyotgan talabalar haftasiga uch to‘rt soat vaqt ajratib tilni ajoyib tarzda o‘zlashtiryapti? Bu kabi savollarga psixologik yondashuv asosida nazar tashlaydigan bo‘lsak har bitta til o‘rganadigan talaba yoki o‘quvchi o‘zining psixologiyasiga ega bo‘ladi. Bu degani xorijiy tillarni o‘rganayotgan insonda faqat bitta tilda gapiradiganlarga nisbatan, o‘xshash so‘zlarni yaxshi aniqlay olish qobiliyati bo‘ladi. 59 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 3 (2025) / ISSN 2181-1415 Ushbu qobiliyat turli chalg‘ituvchi omillarni bloklab, bitta vazifaga diqqatni qaratishga yordam beradi. Shuning bilan birga ularda matematik qobiliyat ham yaxshi rivojlanib boradi. 2007-yilda chet tillarni o‘qitish bo‘yicha Amerika kengashi tomonidan o‘tkazilgan tadqiqot doirasida xorijiy tillarni o‘rganayotgan bolalar maktab dasturida matematikaga ko‘proq soat ajratilgan, ammo chet tillarni umuman o‘qimaydigan o‘quvchilarga nisbatan, matematika bo‘yicha yaxshiroq natijalarni ko‘rsatgani aniqlandi. Hayratlanarli tomoni yo‘q – boshqa til asoslarini o‘rganish mantiqiy fikrlashni ishga tushiradi. Chet tillarini o‘rganishning yana bir yaxshi tomoni shundan iboratki, unda yangi axborotni eslab qolish qobiliyati yaxshilanadi, bu o‘qish vaqtini kamaytiradi. Buning ustiga, ko‘p til biladiganlar bir vaqtning o‘zida ko‘p vazifalarni bajarishga moyil bo‘ladi. Qo‘shimcha ravishda aytish mumkinki xorijiy tilni o‘rganayotgan talabalarning psixologik faoliyati ham o‘sha tilni o‘rganishdan iborat bo‘lmog‘i lozim. Ya’ni ularning mehnat va o‘qish faoliyatlari nazarda tutilganda aqliy jihatdan o‘rganilgan bilim bu o‘qish faoliyatiga aloqador bo‘lsa o‘rganilgan bilimni mehnat faoliyati orqali o‘zlashtirish zarur. Aytaylik, talaba ingliz tilida hozirgi zamon mavzusini o‘qish faoliyati orqali amalga oshirdi. Endi uni ta’lim muassasasidan tashqariga chiqqandan so‘ng mehnat faoliyati orqali amalga oshirib ya’ni o‘z tengdoshlari bilan ayni paytda amalga oshayotgan ish harakatlarni ingliz tilida so‘zlashish hamda muloqot qilish orqali o‘zlashtirsa olingan bilib mustahkamlanib boradi. Shuning bilan bir qatorda, idrok qilish ham til o‘rganishdagi ahamiyatiga e’tibor qaratadigan bo‘lsak o‘rganilayotgan bilim faqatgina o