KÓRKEM ÓNER ARQALÍ OQÍWSHÍLARDÍ ESTETIKALÍQ TÁRBIYALAWDA DÓGEREKLERDIŃ TUTQAN ORNÍ

Аннотация

This article discusses the impact of art on students and our esteemed President's attention to student youth in recent years, ongoing competitions in the field of art, as well as the clubs organized in educational institutions and their repertoires. Key words: Art, music, club, competitions, repertoires, students, holidays, festivals. Oqıwshılardı estetikalıq tárbiyalaw hár tárepleme garmonikalıq rawajlanǵan hám bárkamal shaxs bolıp jetilisiwinde muǵallimlerge úlken juwapkershilikli wazıypa qoyılǵan. Bul wazıypanı tabıslı ámelge asırıwdıń áhmiyetli qurallarınan biri-kórkem óner. Búgingi kúnde biziń oqıwshılarımızdı estetikalıq tárbiyalawda kórkem ónerdiń bar imkaniyatlarınan paydalanılmaqta. Bunıń dálili bolıp, hár jılı ótkeriletuǵın: “Nawrız bayramı”, “Ilham sháshmeleri”, “balalar hám jas óspirimler ushın bárkamal áwlad” tańlawları, “Bozataw festivalı”, “Baqsılar festivalı”, “Ǵárezsizlik bayramı”, “Hasıl bayram”ımızda kóriwimiz múmkin. Muzıka kórkem óneri jas áwladlarımızdıń sezimlerine emocionallıq tásir kórsetedi, ózine tán kórkem obrazlar arqalı hár qıylı ruwxıy jaǵday hám keypiyatlardı sáwlelendiredi. Yaǵnıy, barlıq oqıwshılardı muzıka kórkem ónerine tartıw, ideyalıq dúnyasın hár tárepleme jetilistiriw názerde tutıladı. Keleshek áwladlarımızdıń hár tárepleme jetik hám bárkamal bolıp jetilisiwi ushın joqarı kórkem talǵam hám mádeniy kónlikpe payda etiw, bulardı álbette ruwxıy-ádep-ikramlılıq pazıyletlerdi tárbiyasız ámelge asırıp bolmaydı. Sonıń ushın da biziń Qaraqalpaqstan Respublikasına saparında Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoev tárepinen jaslardı ruwxıy-ádep- ikramlılıq, mádeniy-estetikalıq tárbiyalawǵa úlken áhmiyet hám itibar beriliwi haqqında ayrıqsha itibar qarattı. 284 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Respublikamızda házirgi kúnde ásirese kórkem háweskerlik dógeregi shólkemlestirilmegen birde-bir shólkem hám mákeme bolmasa kerek. Yunus Rajabiy atındaǵı ózbek milliy muzıka kórkem óneri institutı janında da kópten berli kórkem háweskerlik dógerekleri shólkemlestirilip islep kelmekte. Studentlerimiz bul dógereklerge belsene qatnasıp, óz sheberlik hám qábiletlerin arttırıp kelmekte. Institutımızdıń barlıq dógerekleri ishinde “Dástan atqarıwshılıǵı” kafedrasında qaraqalpaq tálim jónelisindegi baqsılarımız ushın “Sayra duwtar” ansambl dógeregi, Xarezm baqsıshılıq tálim jónelisi ushın “Awezxan” dógeregi, Surxandáriya, Qashqadáriya baqsıları tálim jónelisleri ushın “Alpamıs” dógerekleri júrgizilip kelinbekte. Bunnan tısqarı hár bir fakultetimiz janında kishi dógerekler shólkemlestirilgen. Máselen: duwtarshılar ansambli, maqomshılar ansambli hám saz áspab ansamblleri de shólkemlestirilip jaqsı jolģa qoyilgan. Olardıń repertuarına tómendegi shıǵarmalar kirgizilgen. Mısalı: “Sayra duwtar” ansambline “Igalay”, “Gulpaq”, “Keńes”, “Muxalles”tiń túrleri, “Nazlı”, “Xawjar”, “Qızlar úyge kir”, “Suw serper”, “Bozataw”, “Duwtarım meniń”, I.YUsupov sózi, J.Shamuratov namasına “Watan táriypi”, “Yaǵlı báhár”, “Nalish”tin túrleri, “Muwsa” naması, “Miń tumen”, “Nar iydirgen”, “Qaradáli”, “Jarǵanat”, “Torǵay naması”, “Qara jorǵa”, “Shernazar naması”, “Ziywarjan”, “Ilme sultan”, Ansambl ushin: “Segoh”, maqamınıń qosimsha bólimine kirgizilgen “Suwara”, “Dugoh Xusain II”, “Dugoh Xusain IV”, “Dugok Xusain V”, “Dugoh Xusain VI”, Buzruk maqamınan “Qashqarcha rok”, “Ufori rok” bólimlerin dógerek ustazları hám aǵzaları qatnasında shıǵarmalardı yoshlı, kewilli atqarıp atıǵanınıń guwsı bolamız. Ansambller repertuarına kirgizilgen shıǵarmalar “Qırmandáli” dástanı bólimleri “Qırmandáli”, “Bázirgen”, hámde “Ǵárip ashıq”, “Yusup-Axmet” sıyaqlı dástanlar kirgizilgen. Bunday shólkemlestirilgen kórkem óner hám háweskerlik dógerekleri oqıwshılardı estetikalıq tárbiyalawda tiykarǵı faktor bolıp, ol ózine tán bir dóretiwshilik mektep bolıp kelmekte. Sebebi bul jámáátlerde ápiwayılıqtan quramalılıqqa, yaǵnıy qánigelikke shekem barıp jetedi. Joqarıda atap ótkenimizdey barlıq ótkerilip atırǵan dógerek sol tiykarda jaslardı doslıqqa, birlikke, tatıwlıqqa baǵdarlaytuǵın festivallar, kórik tańlawlar oqıwshılarımız arasında unamlı tásir kórsetpekte. Bul tańlawlardı ótkeriwdiń tiykarǵı maqseti oqıwshılardıń joqarı ruwxıy- mádeniy-kórkem talǵamın, atqarıw sheberligin ósiriw hám mádeniy qádiriyatımızdı biliw kónlikpesin qáliplestiriw bolıp tabıladı. Jámáátte oqıwshılar hám zawıq aladı, hám tamashagóyge zawıq baǵıshlaydı, yaǵnıy ózi tásirlense, ekinshi tárepten ol zawıq berip tásirlendiredi. Bul jerde atqarıwshı-oqıwshılar óz kórkem ónerin ustazlarǵa salıstıradı, izlenedi hám dóretiwshilik etedi. Oqıtıw procesinde biz oqıwshılardıń kórkem ónerdiń hár qıylı túrleri boyınsha, yaǵnıy ózleri unatqan túrleri boyınsha, bir-biri menen básekileskenligin, óz sheberligine tań qalarlıq dárejede isenim payda etkenligin kóremiz. Bul ótkerilip atırǵan ilajlardıń jáne bir jaqsı tárepi qaraqalpaq xalıq milliy kórkem ónerin, yaǵnıy xalıq awızeki-milliy professional kórkem ónerin jetilistiriwge qosqan úlesi hám onı jaslar arasında keńnen úgit-nás