Role of environmental policy in economic development

Аннотация

Bases, procedures, scientifically reasonable conceptions, tactics and strategies of ecological politics, are analysed in this article. Priority is certain direction of realization of ecological politics. The necessity of creation on the mutual consent of every citizen, societies of the complex programs on questions of ecological - economic conservancy is reasonable in the guard of environment. Priority is worked out direction on realization of ecological politics in State custom committee. Keywords: environmental policy, natural resources, sustainable development and education for the purposes of “community-technical nature”, ensuring environmental safety, Aral, economic development, transboundary pollution, waste, the ozone layer. ЭКОЛОГИК СИЁСАТНИНГ ИҚТИСОДИЙ РИВОЖЛАНИШДАГИ ЎРНИ Каримқулов Қурбонқул Мавлонқулович1 Нилуфар Джўраева2 1Экология, табиат ва инсон хавфсизлиги халқаро фанлар академияси академиги, Давлат божхона қўмитасининг Божхона институти кафедра мудири, техника фанлари доктори, профессор 2Тошкент тиббиёт академияси мустақил тадқиқотчиси Ўзбекистон, 100169, Тошкент, Фаробий кўчаси, 2 E-mail: karimkulov@mail.ru Аннатация: Мазкур мақолада экологик сиёсатнинг асослари, тартиб-коидалари, илмий асосланган концепциялари, тактика ва стратегиялари таҳлил этилган. Экологик сиёсат олиб боришнинг устувор йўналишлари аниқланган. Атроф-муҳитни муҳофаза қилишда ҳар бир фуқаро, жамият ўзаро келишган ҳолда табиат муҳофазаси учун комплекс иқтисодий-экологик масалалари бўйича дастурлар яратиш зарурлиги асослаб берилган. Давлат божхона қўмитасининг экологик сиёсатни амалга ошириши бўйича устувор йўналишлари ишлаб чиқилган. Калит сўзлар: экологик сиёсат, табиий ресурслар, Барқарор тараққиёт мақсадлари учун таълим, “жамият-техника-табиат”, экологик хавфсизлик, Орол, иқтисодий ривожланиш, трансчегаравий ифлосланиш, чиқиндилар, озон қатлами. безопасности, Арал, экономическое развитие, трансграничное загрязнение, отходы, озонового слоя. Кириш Марказий Осиёда сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш, Орол денгизи қуриши муаммоси, қўшни мамлакатлар билан яхши қўшничилик муносабатларини мустаҳкамлаш масалалари ҳамда Бугунги куннинг энг ўткир экологик 3/2019 (№ 00041) http://iqtisodiyot.tsue.uz 224 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2019 yil муаммоларидан бири – Орол денгизининг қуриши билан боғлиқ оқибатларни бартараф этиш халқаро миқёсдаги саъй-ҳаракатларни фаол бирлаштиришни тақозо этмоқда1. Атроф-муҳит ифлосланган, экология ва табиат мувозанати бузилган ҳудудларда тараққиёт бўлмайди. Дарҳақиқат, бугунги кунга келиб сайёрамизнинг экологик ҳолати кўпчилик ривожланган ва ривожланаётган давлатларни бирдек ташвишга солмоқда. Атроф- муҳит муҳофазаси, унинг табиий ресурсларидан оқилона фойдаланиш масалалари долзарб экологик муаммо бўлиб қолмоқда. Ҳозирги экологик инқирознинг асосий сабабчиси инсон бўлиб, атроф-муҳитни ифлосланишдан сақлаш, табиий бойликлардан оқилона фойдаланиш кўп жиҳатдан инсонлар қайси жамиятда яшашларидан қатъи назар уларнинг экологик саводхонлиги ва маданиятига боғлиқ. Ҳозирги пайтда кўплаб шаҳарлар, саноат марказлари жойлашган ҳудудларда экологик вазият кескин ёмонлашган. Айниқса ҳудуднинг географик, экологик ва иқтисодий хусусиятларини, иқлим шароитларини ҳисобга олмаган ҳолда, табиат қонунларига, жумладан атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш қоида ва талабларига зид равишда турли хил саноат корхоналарининг қурилиши, уларнинг ишлаб чиқариш қувватини тўғри баҳоламаслик, технологик жараёнлардаги нуқсонлар, шунингдек эски технологик воситаларидан фойдаланиш атроф муҳитнинг, айниқса атмосфера ҳавосининг ифлосланишига олиб келмоқда. Бундан ҳам ачинарлиси, иқлим исиши билан боғлиқ муаммолар. Бунинг сабаби биринчидан атмосферада иссиқликни ушлаб қоладиган “иссиқхона газлари” натижасида, иккинчидан Ультрабинафша нурлари сийраклашган озон қатламидан Ер юзасига етиб келиши натижасида иқлим исиши кузатилади. Бу жараён ҳалокатли натижаларга олиб келади, бу исиш қор ва муз эришини тезлатади, қор суви аввал дарё ва кўл кейин денгиз ва океанларни тўлдириб юборади, океанлар сатҳи ўзгаради бу эса чучук сув манбаларини хавф остига қўяди, қирғоқ бўйи фауна-флорасини йўқолишига, сув бойликларининг камайишига, давлатлар ўртасида сиёсий тўқнашувларга олиб келади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Дунё олимлари2Ш.Давидова, В.И.Тагасов томонидан турли кимёвий моддалар- нинг хавфлилик даражалари, С.Топов, П.Каравин, З.Зокиров, М.Музаффаров, С.Сохобиддинов, М.Набиев, А.Бутков каби олимлар ўсимликлар физиологияси ва экологиясини тадқиқ этишган3. Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг академиклари З.Зохидов, М.Мухаммадиевлар, профессор М.Султонов, О.Олимжоновлар Ўзбекистонда зоология ва экология фанларининг ривожланишига катта хиссаларини қўшган. М.Мухаммадиев раҳбарлигида, А.Омонов, Ф.Вохидова, Д.Мансуровалар Ўзбекистон сув омборларини ифлосланиши ва сув русурсларидан оқилона фойдаланиш юзасидан илмий изланишлар олиб боришган4. Илмий изланишлар олиб борилган ва давлат дастурлари5 қ