Motivation of teaching staff in universities the way of improving the quality of education

Аннотация

The article investigates motivation and effective performance of academic staff in higher education. The study revealed that encouragement for creativity and innovation, appreciation on genuine effort, award with impressive titles and acknowledge on achievement enhances the performance of university lecturers. Universities managers and other tertiary institution should continue to provide adequate chances for professional growth and research development, availability of Institutional facilities, good relationship with academic staff and prompt payment of lecturers’ salaries to further advance their performance among others. Key words: Academic Staff, Effective Performance, Higher Education, Motivation, Motivational Strategies. ОЛИЙ ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИДА ПЕДАГОГ КАДРЛАР МОТИВАЦИЯСИ ТАЪЛИМ СИФАТИНИ ОШИРИШ ОМИЛИ Рахмонов Норим Раззакович1 1Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети тадқиқотчиси, иқтисод фанлари номзоди Ўзбекистон, 100174, Тошкент, Университет кўчаси, 4 E-mail: n.rakhmonov@edu.uz Аннотация: Мақолада олий таълим муассасаларида педагог кадрлар мотивацияси таълим сифатини оширишнинг асосий омилларидан бири эканлиги баён этилган. Ижодкорлик ва инновацияларни рағбатлантириш, чинакам фидойиликка бўлган миннатдорчилик, унвонлар билан мукофотлаш ва муваффақиятга эришиш университет ўқитувчиларининг иш фаолиятини яхшилайди. Университет раҳбарлари ва бошқа олий ўқув юртлари касбий ўсиш ва тадқиқотларни ривожлантириш, институционал имкониятларнинг мавжудлиги, профессор-ўқитувчилар билан яхши алоқаларни ўрнатиш ва ўқитувчиларнинг иш ҳақини тезкорлик билан тўлаш учун етарли имкониятларни тақдим этишни давом эттиришлари керак. Калит сўзлар: Илмий ходимлар, самарали ишлаш, олий таълим, мотивация, мотивацион стратегиялар. Кириш Маълумки, мотивация ишнинг сифати, самарадорлиги, кўрсатилаётган хизмат даражасини яхшилаш, муассасада микроиқлимни такомиллаштириш, шунингдек, профессионал мақсадларга эришишда ёрдам бериш, ижобий истиқболга эга бўлиш, инновацион фаолият учун профессор-ўқитувчиларни тайёрлаш, ўз-ўзини ҳурмат қилишни яхшилаш учун мўлжалланган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги 3/2019 (№ 00041) http://iqtisodiyot.tsue.uz 205 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2019 yil ПФ-4947-сонли Фармони, 2017 йил 20 апрелдаги “Олий таълим тизимини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-2909-сонли, 2017 йил 27 июлдаги “Олий маълумотли мутахассислар тайёрлаш сифатини оширишда иқтисодиёт соҳалари ва тармоқларининг иштирокини янада кенгайтириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-3151-сонли, 2017 йил 8 августдаги “Ҳудудларнинг жадал ижтимоий- иқтисодий ривожланишини таъминлашга доир устувор чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-3182-сонли, 2018 йил 5 июндаги “Олий таълим муассасаларида таълим сифатини ошириш ва уларнинг мамлакатда амалга оширилаётган кенг қамровли ислоҳотларда фаол иштирокини таъминлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-3775- сонли қарорларининг ижросини таъминлашда педагог кадрлар мотивациясини ошириш илмий-амалий самарадорликни янада оширади. Профессор-ўқитувчиларни рағбатлантириш тизимини янада такомил-лаштириш асосида ўқитувчиларнинг ўз меҳнатидан манфаатдорлигини ошириш асосида таълим сифатини кескин яхшилаш имкониятини беради. Бунда профессор-ўқитувчилар таркибини даражаларга бўлишда фаолият кўрсатаётган профессор-ўқитувчиларнинг билимини, педагогик кўникмасини ҳамда илмий тадқиқот ишларида ва янги адабиётлар яратишдаги ўрнини ҳисобга олиш алоҳида аҳамият касб этади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Илмий қарашларга кўра, профессор-ўқитувчиларнинг мотивациясини шаклланишида қийинчиликлар тўққиз категорияга бўлинади: жамиятдаги таълимнинг концептуализацияси ва фойдаланиши максади, педагогик натижаларни аниқлаш, ноаниқ ва конфликтли вазиятлар, ўқитиш жараёнидаги хилма хиллик, педагогик технологияларни қўллашдаги маҳорат, талабаларнинг ўрганиш қобилиятларини билиш, ўлчовларнинг ўзгариши, янги билимларни ўзлаштириш ва ҳаёт цикли давомида ўзини идрок қилиш.1 Дорниел ва Ушиода “Мотивацияни ўқитиш ва тадқиқ этмоқ” номли ишида демотивлаштириш фактларининг 5 категориясини кўрсатиб ўтади: стресс, ўқитувчи маҳоратининг чекланганлиги, ўзига ишончнинг етарли эмаслиги, номувофиқ мартаба тизимлари, таркибни такрорлаш, интеллектуал ривожланиш учун чекланган потенциал.2 Тадқиқотчилар педагог кадрлар мотивацияси талабаларининг мувафаққиятлари гарови эканлигини у таълим муассасасининг умумий самарадорлигини оширишини таъкидлаган. Хусусан, Давидсон, Мичаелов, Гелсон ва Гуик, Абежиринделарнинг қарашларига кўра олий таълим тизимида педагог кадрлар мотивациясининг йўқлиги таълим сифатини оширишга салбий таъсир кўрсатади (1-расм). Фикримизча, мотивацияланган ўқитувчиларга эга бўлиш учун олий таълим муассасалари турли хил мотивлаштирувчи элементларни педагог кадрларни меҳнатига мос компенсациялаш, ўқув муҳитини илмий жиҳатдан таъминлаш, таъли