External experience of regional economic management

Аннотация

The article compares best international best practices of regional economy management, and also examines the issues of organizing and enhancing the effectiveness of the economy in the regions of the republic, including Khorezm at the current stage of economic modernization. The improvement of regional economic management has revealed the dependence of the functions of local governments with the modern development needs and the factors that influence the outcome of the reforms in these areas. It also outlines rigorous rules and methods of pursuing regional policy in developed countries, and develops recommendations and recommendations for their effective use in the local context. Keywords: regional economics, economic management, foreign management experience. МИНТАҚАВИЙ ИҚТИСОДИЁТНИ БОШҚАРИШНИНГ ХОРИЖИЙ ТАЖРИБАЛАРИ Саттаров Сайидмурод Абдушарипович1 1Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги “Эл-юрт умиди” жамғармасининг ишлар бошқармаси бошлиғи Ўзбекистон, 100047, Тошкент, Амир Темур кўчаси, 13 E-mail: r.i.nurimbetov@bk.ru Аннотация: Мақолада минтақавий иқтисодиётни бошқаришнинг илғор хорижий тажрибалари қиёсий тадқиқ этилган ва шу билан бир қаторда иқтисодиётни модернизациялашнинг ҳозирги босқичида республика минтақаларида, хусусан, Хоразм вилояти иқтисодиётини бошқаришни ташкил этиш ва унинг самарадорлигини ошириш масалалари ўрганилган. Минтақавий иқтисодиётни бошқаришни такомиллаштиришда маҳаллий давлат ҳокимияти органлари бажарадиган функцияларнинг замонавий ривожланиш эҳтиёжларига қанчалик мос келишига боғлиқлик ҳолатлари ва ушбу йўналишлардаги ислоҳотлар натижаларига таъсир этувчи омиллар аниқланган. Шунингдек ривожланган мамлакатларда минтақавий сиёсатни юритишнинг қатъий қоидалари ва усуллари баён этилган ҳамда улардан маҳаллий шароитда самарали фойдаланиш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган. Калит сўзлар: минтақа иқтисодиёти, иқтисодиётни бошқариш, бошқаришнинг хорижий тажрибалари. Кириш Жаҳонда глобаллашув ҳамда трансформациялашув жараёнлари кечаётган бир даврда кўпгина давлатларда бошқарувининг номарказлашуви, унинг минтақалашуви, ҳокимиятнинг маҳаллий ўз-ўзини бошқариш органларига берилиши кучайиб бормоқда. Маълумки, ривожланган давлатларда маҳаллий ўз-ўзини бошқаришнинг уч тури – англосаксон, французча ва аралаш турлари ажратилади: биринчиси АҚШ, Буюк Британия, Канада, Австралия ва Янги Зеландия учун хос бўлса, иккинчиси – Франция, 3/2019 (№ 00041) http://iqtisodiyot.tsue.uz 140 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2019 yil Италия, Испания, Бельгия ва бир қатор Лотин Амери-каси мамлакатлари учун, учинчиси эса – Германия ва Япония учун хосдир [1]. Англосаксон турида маҳаллий органларнинг кўпроқ мустақиллиги ва уларнинг марказга камроқ бўйсуниши кузатилса, французча турида – марказий ҳукуматнинг маҳаллий органлар устидан ривожланган назорат тизими, аралаш турида эса – ҳам унисининг, ҳам бунисининг уйғунлашуви кузатилади. Бунинг устига ҳар бир мамлакатда маҳаллий органларнинг катта миқдордаги хилма-хиллиги кузатилади. Маҳаллий ўзини ўзи бошқаришнинг англосаксон тури Буюк Британияда пайдо бўлган. Унинг муҳим белгиси – сайлов органларига васийлик қилувчи ҳукуматнинг ваколатли вакиллари йўқлигидир. Бу ерда маҳаллий ўз-ўзини бошқаришнинг мамлакат графликлари ва округларга бўлинган икки бўғинли тизими мавжуд. Тизимнинг асосини графликлар ташкил этиб, уларга метрополия функцияларидан ташқари округларнинг маҳаллий сайлов органлари амалга оширишлари мумкин бўлган энг муҳим функциялар берилган. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Иқтисодиётни бошқаришнинг назарий-услубий асосларини, ишлаб чиқаришни ташкил этиш ва ривожлантириш, давлат ва минтақа иқтисодиётини бошқаришнинг назарий-услубий муаммоларини, бошқаришни такомиллаштириш масалаларини хорижий олимлардан У.Изард [2], В.М.Гохмана, Robert M.Solow. [3], Блауг М. [4], Р.Э.Лукас, Мескон М., Альберт М., Хедоури Ф. [5], А.Гранберг [6], А.Кисельников, В.Лексин, А.Швецов [7], Г.Ковалева, О.Красильников, Н.Ларина, А.Кисельников [8], Э.Уткин, А.Денисов [9], Б.Райзберг [10], А.Пикулькин [11] ва бошқалар тадқиқ этган. Ўзбекистонда минтақавий иқтисодиётни ривожлантириш ва бошқаришнинг илмий-назарий, услубий ва амалий муаммолари, ҳудудий иқтисодиётни бошқаришнинг турли жиҳатлари ва хусусиятлари Қ.Абдураҳманов [12], Т.Аҳмедов [13], Ш.Имомов [14], Ш.Зайнутдинов [15], Н.Йўлдошев [16], Д.Раҳимова [17], Д.Қосимова [18], А.Содиқов [19], А.Низомов [20], С.Қобулов [21] ва бошқалар томонидан кенг ўрганилган. Мазкур диссертация объекти ҳисобланган Хоразм вилоятини ўз таркибига олувчи Қуйи Амударё иқтисодий ҳудудини комплекс ривожлантириш масалалари Б.Рўзметов [22], экологик, ижтимоий-иқтисодий ривожланиш дастурини шакллантириш муаммоларини эконометрик моделлаштириш масалалари Н.Аимбетов [23], минтақа иқтисодиёти ташкилий-иқтисодий механизмини такомиллаштириш масалалари Р.Нуримбетов [24] томонидан тадқиқ этилган. Умуман, юқорида номлари зикр этилган олим ва мутахассисларнинг илмий тадқиқотлари минтақавий иқтисодиётни