Implementation of project management systems: conditions for implementation in the description and innovative economy

Аннотация

The article analyzes the main approaches to the definition of the concept and essence of project management. Based on the results of the identified research strategy, specific features of project management and innovative economy are considered. Keywords: project, project management, management systems, project management standards, resources, organization strategy, investment. ЛОЙИҲА БОШҚАРУВИ ТИЗИМЛАРИНИ ЖОРИЙ ЭТИШ: ТАВСИФИ ВА ИННОВАЦИОН ИҚТИСОДИЁТДА АМАЛГА ОШИРИШ ШАРТЛАРИ Исақова Зебо Муродовна, “UZINFOCOM” МЧЖ лойиҳалар менежери, филология фанлари номзоди Ўзбекистон, 100011, Тошкент шаҳар, Навоий кўчаси, 28 E-mail: zeboisakova@gmail.com Аннотация: Мақолада лойиҳа бошқаруви тушунчаси ва моҳиятини очиб беришга йўналтирилган асосий ёндашувлар таҳлил қилинган. Лойиҳа бошқаруви ва инновацион иқтисодиётнинг ўзига хос белгилари аниқланган тадқиқот стратегияси натижаларига биноан очиб берилган. Калит сўзлар: лойиҳа, лойиҳа бошқаруви, бошқарув тизимлари, лойиҳа бошқаруви стандартлари, ресруслар, ташкилот стратегияси, инвестиция. Кириш Ривожланган давлатлар тажрибасини таҳлил этиш орқали шуни кузатиш мумкинки, иқтисодий ривожланишнинг юксак динамиклиги шароитида бошқарув тизимининг самарали ташкил этилиши муҳим устунликка эга. Мазкур давлатлардаги ўзига хос иқтисодий шарт-шароитларга мослаштирилган халқаро менежмент тизимлари ташқи ва ички муҳитда юз бераётган ўзгаришларга жуда тез мослашиш ҳамда фаолиятнинг мақсадли кўрсаткичларига, шу билан бир қаторда, сифат соҳаси (ISO 9001); экология (ISO 14001); гигиена ва саломатлик хавфсизлиги (OHSAS 18001); озиқ-овқат хавфсизлиги (ISO 22000), ахборот хавфсизлиги (ISO 27001); энергияни тежаш (ISO 50001); тадқиқот ва инновациялар (R&D&I); тиббиёт маҳсулотлари хавфсизлиги (ISO 13485) ва бошқаларга эришиш жараёнини самарали бошқариш имконини беради. Лойиҳаларни бошқариш – бошқарув фаолияти тизимининг бир қисми ҳисобланади. Унинг воситасида лойиҳадаги ишлар ҳажми, ресурслар (маблағ, меҳнат, материаллар, энергия, муҳит ва бошқалар), вақт, сифат ва хавф-хатарлар ўртасида мутаносибликни сақлаган ҳолда лойиҳанинг аниқ мақсадлари белгиланади ва уларга эришилади. Лойиҳа – чекланган вақт ва ресурслар шароитида маҳсулот (товар, иш, хизмат) яратишга қаратилган, ўзаро боғланган ёки алоҳида олинган 3/2019 (№ 00041) http://iqtisodiyot.tsue.uz 110 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2019 yil тадбирлар мажмуаси экан, айнан мана шундай тадбирлар бошқаруви алоҳида ташкилот, корхона, шунингдек, бутун ижтимоий-иқтисодий тизимлар доирасидаги мақсадли ўзгаришларнинг амалга ошишини таъминлайди, негаки, у янги маҳсулот ва хизматларни вужудга келтирувчи кучли восита ҳисобланиб, маъжозий маънода, муваффақиятли ихтироларнинг ўзига хос универсал калити сифатида намоён бўлади. Замонавий лойиҳа бошқарувининг бундай хусусияти касбий фаолиятнинг мазкур турига универсаллик бағишлайди. Лойиҳа бошқаруви фақатгина лойиҳалар билан чекланмайди, у лойиҳанинг аниқ тавсифига эга бўлмаган ҳар қандай объектларни бошқаришга нисбатан ҳам қўлланиши мумкин. Жамият учун фойдали бўлган мақсадли фаолиятнинг 40% турли лойиҳалар ва дастурлар орқали амалга оширилади [2,3]. Ўзбекистон Республикасининг Президенти Шавкат Мирзиёев 2018 йилнинг 28 декабрида Олий Мажлисга қилган Мурожаатномасида ушбу йўналишнинг аҳамиятини таъкидлаган ҳолда қуйидаги фикрларни билдирди: «Мамлакатимиз тараққиётининг бугунги босқичида ҳар бир йил улкан дастур ва лойиҳаларни амалга ошириш, юртимизни равнақ топтириш бўйича янги-янги ютуқлар, билим ва тажрибалар даври бўлиб қолмоқда» [1]. Лойиҳа бошқарувининг услубий воситалари ривожланган давлатлар ишлаб чиқаришининг ҳар қандай тармоғи жараёнларида, фаолиятнинг операцион турларида, давлат бошқарувида муваффақиятли қўлланилмоқда. Ўзининг инкор этиб бўлмайдиган афзалликлари туфайли бу мультифункционал ёндашув бизнес, давлат ва жамият бошқарувида кенг қўлланилади. Бошқача қилиб айтганда, лойиҳа бошқаруви тизимли характерга эга бўлиб, ўзи қўлланаётган барча соҳаларда сезиларли натижаларга эришиш учун хизмат қилмоқда. Унинг, айниқса, мамлакатнинг инновацион ривожланишидаги аҳамияти беқиёсдир. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Бугунги кунда инновацион ривожланиш назариясида баҳс-мунозара давом этмоқда ва иқтисодий циклнинг қайси фазасида инновацион фаолиятни амалга ошириш, уларнинг радикаллик даражасини (бошланғич, яхшиловчи ва ёлғон инновациялар) ҳисобга олган ҳолда инновацияларни ўзлаштириш учун қулай шароит яратилишига оид турли нуқтаи назарлар мавжуд. Илмий адабиётларда қайд этилишича [4,5,6], мазкур масалага икки хил ёндашув мавжуд ва бундай қарашлар, аксарият ҳолларда, рус иқтисодчиси Н. Кондратьев томонидан ишлаб чиқилган, давомийлиги 40 йилдан 60 йилгача бўлган Узун тўлқин теориясига асосланган. Биринчи ёндашувдаги тадқиқотларга кўра, янги лойиҳалар, одатда, иқтисодий пасайиш юз берганида амалга оширилади. Қулай иқтисодий шароитларда эса бундай лойиҳаларни жорий этишга эҳтиёж йўқ. Бундай қарашлар намоёндаси Г. Менш иқтисодий цикллардан бири бўлган ва ишлаб ч