Вопросы инновационной эффективности в кластерной системе

Аннотация

This article examines the issues of innovation efficiency in the cluster system and highlighted the importance of innovation efficiency improvements. As well as information on the development of innovative activities in our country. Keywords: cluster, cluster system, cluster initiative, cluster strategy, innovation, innovative technologies, production. Кириш Кластер (инглизча, cluster) – муайян йўналишда ўзлаштирилган ишлаб чиқариш ёки ҳизмат кўрсатиш соҳасининг ўзгарувчан элементидир. Иқтисодий кластер – маълум бир ҳудудга (компаниялар, корпоратциялар, университетлар, банклар ва бошқалар) қаратилган бир-бирига боғлиқ ташкилотлар гуруҳидир: маҳсулотлар, таркибий қисмлар ва ихтисослаштирилган хизматлар, етказиб берувчилар, инфратузилма, тадқиқот институтлари, университетлар ва бир бирини тўлдирадиган айрим компаниялар ва бутун гуруҳнинг рақобатбардош афзалликларини оширадиган бошқа ташкилотлардир [4]. Инновацион кластерни шакллантириш ҳам бугунги куннинг долзарб масалаларидан биридир. Инновацион кластерни шаклланиришдан мақсад – шаҳар, туман ва вилоят ичида жойлашган бир хил соҳа корхоналари ва улар билан ягона технологик занжирда бўлган таълим, илмий, инжинеринг, консальтинг стандартлаштириш, сертификатлаштириш ва бошқа хизматларни уйғунлаштириш – инновацион ишлаб чиқаришни ташкил этиш асосида рақобатбардош товарлар яратишга кенг имкониятлар яратиш ҳисобланади. Ижтимоий-иқтисодий ривожланишнинг инновацион йўлига ўтиш нафақат Ўзбекистон иқтисодиётининг кластер тизимида тўпланиб қолган муаммоларни, балки Ҳукуматимиз томонидан жадаллик билан олиб борилаётган ислоҳотлар олдида 2/2019 (№ 00040) www .iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2019 йил турган асосий вазифаларни ҳал этиш зарурлиги билан ҳам боғлиқ. Ҳозирги шароитда инновацион фаолият Ўзбекистон иқтисодиётини ривожлантиришнинг асосий омили ҳисобланади. Ушбу омилдан самарали фойдаланиш мамлакатимизда кластер тизимининг барқарор ривожланишини таъминлашнинг ягона йўлидир. Ислоҳотлар жадаллашиб, жаҳон иқтисодиётининг глобаллашуви кучайиб бораётган шароитда мамлакатимиз қисқа муддатда кластер тизимини ривожлантиришнинг инновацион йўлга жадал ўтишни амалга ошириши, иқтисодиётнинг ушбу стратегик аҳамиятга эга тармоғини замон талабларига жавоб берадиган даражага етказиши лозим. Акс ҳолда кластер тизими ривожланишдан ортда қолади ва рақобатбардош бўла олмайди. Енгил саноат, нефть, газ, химия, биотехнология, формация, информатика, автоқурилиш, транспорт-логистика, рекрацион-туристик, озиқ-овқат, таълим, балиқчилик ва бошқа соҳаларда кластер тизимларини яратиш илмий тадқиқотлар ва ишланмаларни молиялаштириш ҳажмини кўпайтиради, сифатни яхшилайди, илмий тадқиқот ишларини техник таъминот даражасини юксалтиради, инвестициявий ташқи лойиҳаларда иштирок этиш, илмий педагогик кадрлар тайёрлаш ва малакасини оширишнинг имкониятларини яратади [1]. Шундай экан, мамлакатимиздаги мавжуд имкониятлардан оқилона фойдаланган ҳолда замон талабларига мос янги технологияларни ишлаб чиқаришга жалб этган ҳолда юқори сифатли маҳсулот яратиш ва унумдорлигига эришиш, яъни инновацион самарадорликка эришиш бугунги куннинг энг долзарб масалаларидан биридир. Илмий тадқиқотимизнинг мақсади – кластер тизимида инновацион самарадорликни ошириш ва инновацион кластерни шакллантирувчи омилларни тадқиқ қилиш ҳамда унинг назарий жиҳатларини таҳлил қилиш орқали илмий хулоса ва тавсиялар шакллантиришдан иборатдир. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Мамлакатимизда кластер тизимининг фан, таълим ва ишлаб чиқаришнинг ўзаро уйғунлигига доир масалалар тўла тадқиқ қилинмаган. Жумладан, кластер тизимининг ҳозирги шароитида ундаги инновацион жараёнларни бошқариш назарияси ва амалиёти нуқтаи назаридан етарли даражада ўрганиб чиқилмаяпти. Бу борада табиийки фан, таълим ва ишлаб чиқариш интеграцияси муҳим вазифадир. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 8 май 92-сонли “Иқтисодиёт тармоқлари ва соҳаларига инновацияларни жорий этиш механизмларини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорида қисқа муддатда иқтисодиётни шакллантиришга ва инновацияларни кенг жорий этиш учун шарт-шароитлар яратишга қаратилган кенг кўламли чора-тадбирлар келтирилган. Қарорда инновацияларни жорий этиш механизмларини такомиллаштириш соҳасида тўсиқ бўлаётган бир қатор муаммолар ва уларнинг ечимлари ҳақида сўз боради [1]. З.Ханиязовнинг илмий тадқиқот ишида кластер тизимининг келгусидаги ривожига доир қонун ҳужжатлари таҳлили кенг ёритилган. Жумладан, муаллиф мақолада кластер тизимини ривожлантириш мамлакатимиз иқтисодиётига нечоғлик фойдали эканлигини қонуний асос ва таҳлиллар орқали ёритиш билан бирга, кластер тизимининг текстиль соҳасидаги самарадорликни кўрсатиб берган [3]. 2/2019 (№ 00040) www .iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2019 йил Clayton Christensen илмий тадқиқотларида ишбилармонлар, саноат таҳлилчилари ва инвесторлар учун мўлжалланган кластер тизими ва иннновациялар назария