Развитие малого бизнеса и частного предпринимательства и создание деловой среды

Аннотация

The article notes the development of small business and private entrepreneurship. Questions are discussed for improving the business environment. The author presents approaches to the measures to further improve the business environment for the development of small business and private entrepreneurship and their free activity. The existing problems in this sector are analyzed. And also, some recommendations for their solution have been worked out. Keywords: business environment; small business; private entrepreneurship; small business entities; interests. Кириш Ўзбекистонда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг ривожланиши ва мазкур секторни давлат томонидан тартибга солиниши янада фаоллашиб бормоқда. Мамлакатдаги ишбилармонлик муҳитининг тобора кенгайиши кичик бизнес субъектларининг рағбат асосидаги фаолиятини таъминлашга олиб келмоқдаки, деярли барча тармоқлардаги кичик бизнес субъектлари йилдан- йилга миқдор жиҳатидан ортиб бормоқда. Президентимиз Ш.Мирзиёев томонидан 2019 йилни “Фаол инвестициялар ва ижтимоий ривожланиш йили” деб эълон қилиниши, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш йўлида тадбиркорлик манфаатларига алоҳида эътибор қаратиш зарурлигини тақазо этади. Чунки «...ишбилармонлик муҳитини яхшилаш ҳамда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик ривожи учун янада қулай шароитлар яратишга қаратилган чора-тадбирларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш зарурлигини барчамиз албатта яхши тушунамиз» [7; 7 б.]. 2/2019 (№ 00040) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2019 йил Мамлакатда қабул қилинаётган меъёрий ҳужжатларда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари учун янада кенг шарт-шароитлар яратиш, уларни эркин фаолиятини таъминлаш ва амалга ошаётган ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва либераллаштиришга йўналтирилган чора-тадбирлар ўз аксини топган [1; 2]. Хусусан, 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни давлат томонидан тартибга солиш ва ишбилармонлик муҳитини яхшилаш борасида “иқтисодиётда давлат иштирокини камайтириш, хусусий мулк ҳуқуқини ҳимоя қилиш ва уни устувор мавқеини янада кучайтириш, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик ривожини рағбатлантиришга каратилган институционал ва таркибий ислоҳотларни давом эттириш”дек [3; 3.4-банд] устувор вазифалар белгиланган бўлиб, уларни амалга ошириш бўйича чора-тадбирларни тадбиқ этиш шу кундаги ислоҳотларимизнинг мазмунини касб этади. Аслида бундай “...ислоҳотларнинг асосий мақсади – аҳоли учун муносиб ҳаёт даражаси ва сифатини таъминлашдир” [5; 6 б.]. Шундай экан, бугунги кунда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни давлат томонидан тартибга солиш ва ишбилармонлик муҳитини ривожлантириш масалалари ўзига хос долзарблик касб этади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Ҳозирга қадар кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш ҳамда ишбилармонлик муҳитини қулайлаштириш масалалари хорижий давлатлар иқтисодчилари томонидан турлича ёндашувлар асосида ўрганиб келинган. Масалан, E.Staley, R.Morse [22], А.Bruno, T.Tyebjee [17], W.Garther [20], K.Manning S.Birley, D.Norburn [21] кабилар ишбилармонлик муҳитини мамлакат ёки ҳудуд миқёсида тадбиркорликни ривожланишига олиб келувчи шарт-шароитлар сифатида тадқиқ қилган бўлсалар, L.Dana [18], P.Davidsson [19], D.Swanson, L.Webster [23] кабилар эса ўз эътиборларини тадбиркорлик муҳитига таъсир этувчи ташқи омилларни ўрганишга қаратганлар. Россиялик иқтисодчилардан Е.Быкова [9, С.10.], Б.Жихаревич [12], Н.Симионова [15] кабиларнинг тадбиркорлик фаолияти ва ишбилармонлик муҳитини ривожлантиришга доир кўплаб илмий мақолалари чоп этилган. Айни пайтда мамлакатимизда чоп этилган ўзбек тилидаги иқтисодий илмий манбаларда “ишбилармонлик муҳити” тушунчасининг моҳиятини ифодалайдиган таърифлар келтирилмаган бўлса-да, унга яқин фикрлар билдирилган. Масалан, таниқли иқтисодчи С.С.Ғуломовнинг “Тадбиркорлик ва кичик бизнес” номли ўқув қўлланмасида тадбиркорлик муҳитига ички ва ташқи омилларнинг таъсири ва уларнинг ўзгарувчанлиги тўғрисида қисқа фикр берилган [25, 71 б.]. Б.Ю. Ходиев, М.С. Қосимова, А.Н. Самадов каби иқтисодчилар “тадбиркорлик фаолиятини самарали олиб бориш учун маълум бир ишчи муҳити бўлиши керак” деб қайд этадилар. Уларнинг мулоҳазаларига кўра “...тадбиркорлик муҳити асосан қуйидаги тўртта омил: ҳуқуқий, сиёсий, ижтимоий ва иқтисодий омилларнинг ўзаро боғлиқлиги натижасида амалга оширилади” [16, 25 б.]. Иқтисодчи М.Расулов эса тадбиркорликни “...ривожланиши учун маълум шароитлар талаб этилиб...” [13, 227 б.] бу шароитлар иқтисодий, сиёсий, руҳий ва ҳуқуқий асослардан иборат эканлигини қайд этади. 2/2019 (№ 00040) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2019 йил Иқтисодчи Б.Салимов эса “ишбилармонлик муҳити” иборасини ишлатмаган бўлса-да, “ҳар қандай бизнес маълум муҳитда фаолият кўрсатади” [14, 131 б.] деб айтади. Унинг фикрича, ўша “маълум муҳит” “йўл” қ