TALABALARDA IJTIMOIY QO‘LLAB-QUVVATLASH DARAJASI VA YOLGʻIZLIK HISSI O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIK

Аннотация

This article is dedicated to the study of the socio-psychological determinants of loneliness among students. It explores the social and psychological factors, including interpersonal relationships among students, academic https://scientific-jl.com/ 17-to’plam 1-son Mart 2025 345 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari difficulties, family circumstances, and self-perception. The article also discusses how students' feelings of loneliness affect their psychological state, self-esteem, and overall well-being. Keywords: Loneliness, Students, Socio-psychological determinants, Interpersonal relationships, Psychological state, Self-perception, Social integration, Psychological well-being, Student psychology, Social connections. Kirish. Talabalik davri - bu shaxsning hayotidagi muhim bosqichlardan biri bo‘lib, o‘ziga xos psixologik, ijtimoiy va emotsional o‘zgarishlarga boy. Bu davrda ko‘plab yoshlar o‘zini topishga, yangi ijtimoiy aloqalar o‘rnatishga, o‘z qarashlari va qadr-qimmatlarini shakllantirishga harakat qiladi. Biroq, ba’zi talabalar uchun bu jarayon oson bo‘lmasligi mumkin. Ko‘plab ijtimoiy va psixologik omillar ularning yolg‘izlik hissini kuchaytirishi, o‘z-o‘zini anglashda muammolarni keltirib chiqarishi, hatto ularning psixologik farovonligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Yolg‘izlik, ayniqsa talabalik davrida, jiddiy psixologik muammo sifatida namoyon bo‘lishi mumkin. U nafaqat ijtimoiy aloqalar o‘rnatishdagi qiyinchiliklar, balki o‘qishdagi muvaffaqiyatsizliklar, oila bilan bog‘liq muammolar, o‘zini past baholash kabi ko‘plab ijtimoiy va psixologik faktorlarga bog‘liqdir. Shu sababli, talabalardagi yolg‘izlik hissining sabablari va uning ta’sirini chuqur o‘rganish, ularning psixologik holatiga ta’sirini tahlil qilish juda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada talabalar orasidagi yolg‘izlik hissi va uning ijtimoiy- psixologik determinantlari, shuningdek, bu holatning talabalarning psixologik farovonligiga ta’siri haqida so‘z yuritiladi. Maqola shuningdek, yolg‘izlikni kamaytirishga yordam beradigan tavsiyalar va ijtimoiy integratsiyani yaxshilashga yo‘naltirilgan strategiyalarni ko‘rib chiqadi. Adabiyotlar tahlili. Talabalarda yolg‘izlik hissining ijtimoiy-psixologik determinantlari bo‘yicha ko‘plab ilmiy tadqiqotlar amalga oshirilgan. Ushbu tahlil bir nechta asosiy tadqiqotlar va ularning natijalari asosida yolg‘izlikning turli ijtimoiy va psixologik omillarga bog‘liqligini ko‘rsatadi. https://scientific-jl.com/ 17-to’plam 1-son Mart 2025 346 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Birinchi navbatda, talabalar orasida yolg‘izlik hissining paydo bo‘lishida ijtimoiy omillar katta rol o‘ynaydi. O‘rganilgan manbalarda (T. Miller, 2017; N. Kuznetsova, 2018) talabalar o‘rtasida ijtimoiy aloqalar va do‘stliklar o‘rnatishdagi qiyinchiliklar, o‘zini jamiyatda izolyatsiya qilgan his qilish, yolg‘izlik hissini kuchaytirishi mumkinligi ta'kidlanadi. Shuningdek, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimlarining yetishmasligi, masalan, talabalar uyushmalari yoki o‘qituvchi va talabalar o‘rtasidagi aloqa darajasi ham bu holatga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ko‘pgina tadqiqotlar (A. Smirnova, 2019; L. Brown, 2017) ta'kidlaganidek, ta'limdagi qiyinchiliklar, akademik muvaffaqiyatsizliklar va o‘qishdagi stress talabalar orasidagi yolg‘izlikni kuchaytirishi mumkin. O‘qishdagi o‘zgarishlar va yangi vazifalar talabalar o‘rtasida psixologik bosimni oshirishi, bu esa o‘z navbatida yolg‘izlik hissi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Aksariyat talabalar akademik muvaffaqiyatlarini o‘zining jamiyatdagi o‘rni va ijtimoiy qadr- qimmatiga bog‘lashadi, bu esa o‘z-o‘zini past baholashga olib kelishi mumkin. Talabalar orasida yolg‘izlikning yana bir muhim determinantiga oilaviy omillar kiradi. Tadqiqotlar (O.N. Kuznetsova, 2018; T.V. Romanova, 2015) shuni ko‘rsatadiki, oilaviy muammolar, masalan, ota-onalar bilan munosabatlar, oiladagi iqtisodiy qiyinchiliklar yoki ayriliqlar talabalar psixologiyasiga ta’sir qiladi va yolg‘izlik hissining kuchayishiga olib keladi. Oilaviy qo‘llab-quvvatlashning yetishmasligi yoki ota-onalar bilan kam muloqot qilish ham talabalarda yolg‘izlikni keltirib chiqaradi. O‘zini anglash va o‘ziga bo‘lgan ishonch talabalar orasidagi yolg‘izlik hissining yana bir muhim psixologik determinantidir. A. Brown va P. Green (2017) tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘zini past baholash va o‘ziga ishonchsizlik talabalar orasidagi yolg‘izlikni kuchaytiradigan omillardandir. O‘zining psixologik holatini salbiy baholagan talabalar ijtimoiy aloqalardan qochishlari, yangi do‘stliklarni o‘rnatishdan qo‘rqishlari mumkin, bu esa yolg‘izlikni yanada chuqurlashtiradi. Yolg‘izlikning psixologik ta'siri talabalarning umumiy farovonligiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Yolg‘izlik, ko‘plab tadqiqotlar (I.I. Ivanov, 2020; N.K. https://scientific-jl.com/ 17-to’plam 1-son Mart 2025 347 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish