Оценка инвестиционного потенциала регионов – эффективный способ привлечения инвестиций

Аннотация

The article focuses on the econometric evaluation of the investment potential of the regions. Based on the research, scientific conclusions have been drawn up to attract investment and proposals have been developed. Keywords: investment, potential of regions, investment attractiveness. Кириш Мамлакатимизда 2019 йилни “Фаол инвестициялар ва ижтимоий ривожланиш йили” деб номланиши ҳам чуқур маъно касб этади. Сабаби инвестицияларни жалб этмасдан туриб, иқтисодиётда мавжуд бўлган капитал эҳтиёжини қондириб бўлмайди. Шундай экан, инвестицион фаолиятни самарали ишлаши учун қулай муҳитни яратиш, унинг мураккаблик жиҳатларини юмшатишга қаратилган сиёсатни амалга ошириш долзарблик касб этади. Бу борада, Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш.Мирзиёев (2018) қуйидаги “Жаҳон тажрибаси шуни кўрсатадики, қайси давлат фаол инвестиция сиёсатини юритган бўлса, ўз иқтисодиётининг барқарор ўсишига эришган” фикрларни билдириб ўтди. Ҳозирги шароитда барқарор ва самарали фаолият олиб борадиган иқтисодий жараёнларни таъминлаш замонавий иқтисодий-ижтимоий муносабатлар моделини ўзида акс эттиради. Жумладан, иқтисодий ўсишнинг молиявий омиллари қаторида асосий кўрсаткич сифатида инвестицион фаолиятни қайд этишимиз мумкин. Замонавий шароитда эса, инвестицион потенциал инобатга олинган ҳолда инвестицион жозибадорликни вужудга келтириш муҳим аҳамият касб этиб бормоқда. Инвестицион жозибадорлик микро (ҳудуд, корхона) ва макро (мамлакат) даражада назарий асосларининг тадқиқ этилиши ўзига хос хусусиятга эга ҳисобланади. Инвестицион жозибадорликни таъминлаш ва инвестицион потенциалдан оқилона фойдаланиш учун қуйидагиларга эътибор қаратиш лозим: 1/2019 (№ 00039) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 1, январь-февраль, 2019 йил  ҳудудларда инвестицион жараёнларни самарали бошқариш моделини амалга ошириш имконини берадиган ишлаб чиқариш кучларини жойлаштириш ва ривожлантиришнинг инвестицион стратегияларини шакллантиришни қўллаб- қувватлаш;  ҳудудларнинг иқтисодий имкониятларини барқарорлаштириш мақсадида инвестицион жозибадорликни оширишга қаратилган иқтисодий мақсадлилик, тармоқлараро ҳамкорлик, инвестицион объектларнинг манзиллилиги бўйича институционаллашиш даражасини мустаҳкамлаш орқали синергетик ва мультипликацион самарага эришиш;  ҳудуднинг ижтимоий-иқтисодий тизимининг инновацион янгиланишига қаратилган инвестицион фаолиятни жадаллаштириш, биринчидан, ҳудудий тадқиқот институтларини пайдо бўлиши, иккинчидан инвестицияларнинг инновацион йўналтирилганлигини таъминлайдиган диверсификация даражасини ошириш;  инвестицияларни тармоқлараро манфаатдорлик тамойиллари асосида молиялаштириш асосида амалга ошириш;  ҳудудларда инвестицион фаолиятни фаоллаштириш жараёнлларини таъминлашга қаратилган кўп компонентликка асосланган маълумотлар базасини ишлаб чиқиш. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Таъкидлаш лозимки, мамлакат (ҳудуд)ларнинг инвестицион жозибардорлигини баҳолашда BERI индексинпнг тутган ўрни ва роли алоҳида аҳамиятга эга. Мазкур усулнинг моҳияти инвестицион муҳитнинг рисклилик даражасини аниқлаб беришга ёрдам берувчи мезон сифатида қаралади. Ушбу кўрсаткични ҳисоблашда 15 та мезон қамраб олинган бўлиб, улар қуйидагиларни ўз ичига олади:  сиёсий барқарорлик (12);  девальвация (6);  иқтисодий ўсиш суръатлари (10);  валюта айирбошлаш (10);  шартномани бажариш имконияти (6);  экспертлар ва хизматлардан фойдаланиш имкониятлари (2);  транспорт ва алоқанинг ташкил этилганлиги (4);  хорижий инвестициялар ва фойдага муносабат (6);  миллийлик имконияти (6);  тўлов баланси ҳолати (6);  бюрократик тадбирлар – давлат бошқаруви даражаси (4);  иш ҳақи ва меҳнат самарадорлигига харажатлар (8);  қисқа муддатли кредитлаш имкониятлари (8);  узоқ муддатли кредитлаш (8);  маҳаллий бошқарув ва шерикчилик (4). Ҳар бир мезон 12 баллгача бўлган тарзда баҳоланиши мумкин. Ушбу 15 кўрсаткичнинг ҳар бирини аҳамиятлилик даражасидан келиб чиққан ҳолда максимал балл даражаси белгиланган. Ушбу кўрсаткичларнинг ичида энг муҳими тарзида сиёсий барқарорлик даражаси олинмоқда. Шунингдек, иқтисодий ўсиш суръатлари, валюта айирбошлаш, иш ҳақи ва меҳнат самарадорлигига харажатлар, қисқа 1/2019 (№ 00039) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 1, январь-февраль, 2019 йил муддатли кредитлаш имкониятлари ва узоқ муддатли кредитлаш каби мезонлар ҳам айни сезиларли аҳамиятга эга бўлган омиллар қаторига киритилган. Рус олимларидан бир гуруҳи мазкур йўналишда ўзининг изланишларини олиб борган ва илмий хулосаларини шакллантирган. Масалан, А.М. Марголин ва А.Я. Быстряковлар (2001) инвестицияга наф тарзида қараб, “истиқболда иқтисодий ёки ижтимоий наф олиш учун узоқ муддатли ҳар қандай капитал қўйилма” сифатида акс этишини қайд этадилар. А.Семинанинг (2010) фикрига кўра, хорижий адабиётларда инвестициялар қуйидаги шаклда мавжуд эканлиги таъкидлаб ўтилади. Кенг маънода – узоқ муддатли истеъмол товарларини фойдаланиш ёки янги активларни олиш учун капитал қўйилмаларни йўна