BIOLOGIYANI O‘QITISHDA LABORATORIYA MASHG‘ULOTLARINING O‘RNI VA AHAMIYATI, TASHKIL ETISH VA O‘TKAZISH METODIKASI

Аннотация

В статье всесторонне освещены роль, значение и методы организации лабораторных занятий в процессе преподавания биологии в современном образовании. Автор, рассмотрев теоретические основы организации лабораторных занятий, изложил практико-ориентированные предложения и методы. В статье представлен анализ психолого- педагогических аспектов организации лабораторных работ, методов использования современных технологий и способов развития самостоятельной исследовательской деятельности студентов. Ключевые слова: лабораторные занятия, методика преподавания биологии, практические эксперименты, педагогические технологии, самостоятельное обучение, научные исследования. Annotation. The article comprehensively covers the role, importance and methods of organizing laboratory classes in the process of teaching biology in moder education. Having considered the theoretical foundations of organizing laboratory classes, the author presented practice-oriented proposals and methods. The article provides an analysis of the psychological and pedagogical aspects of organizing laboratory work, methods of using modern technologies and ways to develop students' independent research activities. 25 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Keywords: laboratory classes, biology teaching methodology, practical experiments, pedagogical technologies, independent learning, scientific research. Hozirgi zamon ta'lim tizimida fanlarni chuqur va sifatli o‘qitishning eng muhim omillaridan biri - bu nazariy bilimlarni amaliyot bilan uzviy bog‘lashdir. Biologiya kabi tabiiy fanlarni o‘qitishda esa laboratoriya mashg‘ulotlarining ahamiyati ayniqsa katta. Chunki biologik obyektlarning tuzilishi, hayot faoliyati va ularning atrof-muhit bilan o‘zaro ta'sirini to‘g‘ri tushunish faqat laboratoriya sharoitida bevosita kuzatish va tajriba o‘tkazish orqali mumkin. XXI asrda fan va texnologiyalarning jadal rivojlanishi biologiya o‘qitish metodikasiga yangicha talablar qo‘yayotgan bo‘lib, bu esa laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil etishning yangicha yondashuvlarini talab qilmoqda. Zamonaviy pedagogik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, laboratoriya mashg‘ulotlari nafaqat talabalarning fan materialini yaxshiroq o‘zlashtirishiga, balki ularning ilmiy fikrlash qobiliyatini, mustaqil ishlash ko‘nikmalarini va ijodiy yondashuvlarini rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Nazariy Asoslar Laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil etishning ilmiy-metodik asoslari bir qancha taniqli olimlar, jumladan V.P. Bespalko, I.Ya. Lerner, M.N. Skatkin va boshqalarning ishlarida yoritilgan. Ularning fikricha, laboratoriya mashg‘ulotlari ta'lim jarayonining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, quyidagi vazifalarni bajaradi: 1. Nazariy bilimlarni mustahkamlash va chuqurlashtirish; 2. Amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish; 3. Ilmiy-tadqiqot ishlarini o‘tkazish qobiliyatini rivojlantirish; 4. Kasbiy malakalarni shakllantirish. Zamonaviy pedagogika fanida laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil etishning quyidagi tamoyillari ajratiladi: 1. Fanning o‘ziga xosligiga moslik - har bir biologiya bo‘limi (botanika, zoologiya,anatomiya, fiziologiya va boshqalar) uchun laboratoriya ishlarining o‘ziga xos usullari mavjud. 2. Didaktik ketma-ketlik - murakkablik darajasi bosqichma-bosqich oshib borishi kerak 3. Amaliy ahamiyat - olingan natijalarning amaliy hayotda qo‘llanilishi. 4. Xavfsizlik - barcha xavfsizlik qoidalariga qat'iy rioya qilish. Metodik tavsiyalar Laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil etishda quyidagi metodik tavsiyalarga 26 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference amal qilish maqsadga muvofiqdir: 1. Darsdan oldingi tayyorgarlik: - Mavzuni chuqur o‘rganish - Dars rejasini ishlab chiqish - Zarur jihozlar va materiallarni tayyorlash - Xavfsizlik texnikasini o‘rganish 2. Dars jarayoni: - Nazariy qism (15-20 daqiqa) - Amaliy qism (50-60 daqiqa) - Yakuniy baholash (10-15 daqiqa) 3. Innovatsion usullardan foydalanish: - Virtual laboratoriyalar - Interfaol dasturlar - Multimedia vositalari - Onlayn resurslar Xulosa Laboratoriya mashg‘ulotlari biologiya fanini o‘qitishning ajralmas qismi bo‘lib, ular talabalarning nazariy bilimlarini mustahkamlash, amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish va ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. Zamonaviy sharoitda laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil etishda an'anaviy usullar bilan bir qatorda innovatsion texnologiyalardan ham keng foydalanish tavsiya etiladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Bespalko V.P. Pedagogika va progressiv ta'lim texnologiyalari. - M.: Pedagogika,2003. - 336 b. 2. Lerner I.Ya. Didaktik asoslar. - M.: Ta'lim, 1981. - 280 b. 3. Skatkin M.N. Maktabda ta'lim metodlari. - M.: Ta'lim, 1982. - 224 b. 4. Xojiev A., Karimov N. Biologiya o‘qitish metodikasi. - T.: O‘qituvchi, 2018. - 296 b. 2. To‘raqulov B. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar. - T.: Akademnashr, 2020. - 352 b. 6. Qosimova K., Matchonov S. Ta'limda innovatsion jarayonla