Вопросы изучения уровня использования инноваций в сельском хозяйстве

Аннотация

This article presents the results of research on the use of innovative technologies in agriculture. In particular, the author offers recommendations for improving the use of innovative technologies in agriculture. Калит сўзлар: инновациялар, инновацион технологиялар, билим, қўникма, фермер хўжаликлари, дала кунлари, ўқув семинар, тренинг, янги навлар, ўсимликларни ҳимоя килиш воситалари, техника ва технологиялар . Кириш Бозор иқтисодиётини ривожлантиришнинг ҳозирги босқичида, ин-новацияларни жорий этиш, миллий корхоналар рақобатдошлигини ошириш, уларнинг иқтисодий мустақиллиги ва бозордаги мавқеини мустаҳкамлашнинг асосий омилларидан бири ҳисобланади. Қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчиларига илмий ютуқлар, инновацион технологиялар ва хўжалик юритиш услублари, илғор ишлаб чиқариш тажрибаси тўғрисида ахборот беришни ривожлантириш ва такомиллаштириш – инновацияларни тезлаштиришнинг амал қилувчи механизми ҳисобланади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Бугунга қадар "инновация" тушунчасига иқтисодчи олимлар ва мутахассислар томонидан турлича талқин қилинган. Жумладан, "Инновация" - техника ва технология авлодларини алмаштиришни таъминлаш учун иқтисодиётга сарфланган маблағлар ҳамда илмий-техника ютуқлари ва илғор тажрибаларга асосланган техника, технологиялар, бошқариш ва меҳнатни ташкил этиш каби соҳалардаги янгиликлар, шунингдек, уларнинг турли соҳалар ва фаолият доираларида қўлланилиши [1]. Ўзбек тили изоҳли луғатида «Инновация» атамасига – техника ва технологиянинг янги турлари (авлодлари)ни жорий этиш мақсадида иқтисодиётдан сарфланган маблағлар тушунчаси сифатида келтирилган [2]. Хорижий иқтисодчи олимларнинг фиқрича, инновация бу ғоя ва кашфиётларни амалий қўллаш орқали ўз хусусиятлари бўйича яхшироқ маҳсулот ва технология яратилишига олиб келадиган жамият - техник - иқтисодий жараён сифатида Б.Сантонинг илмий ишларида келтирилган [6]. Ф.Никсоннинг фикрича, бозорда янги ва яхшиланган саноат жараёнлари ва 4/2018 (№ 00036) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2018 йил ускуналари пайдо бўлишига олиб келадиган техник, ишлаб чиқариш ва тижорат тадбирлари йиғиндиси деб таъкидлади [5]. Инновацион жараёнлар билан боғлиқ муаммоларни илк ўрганган олимлардан бири Й.Шумпетер ҳисобланади. У инновацион ўзгаришларни корхоналар нуқтаи назаридан ишлаб чиқаришни янги техника ва технологик жараёнлар асосида таъминлаш эвазига бозорларга чиқиш, янги хусусиятларга эга бўлган маҳсулот турларини яратиш, янги хомашёлардан фойдаланиш, ишлаб чиқаришни ташкил этишни такомиллаштириш ва янги инновацион товарлар билан таъминлаш, янги истеъмол бозорларини очиш йўналишларига ажратган ҳолда тадқиқ этиш мақсадга мувофиқ эканлигини таъкидлайди [7]. П. Друкер эса инновацияларни ривожлантиришни тадбиркорлик нуқтаи назаридан талқин этади. Унинг фикрича, тадбиркорларнинг инновацион қарашлари, фикрлашлари ўзаро фарқланади, яъни инновация жараёнлари ривожланиши тадбиркорликнинг ихтисослашган йўналишларига боғлиқдир [4]. Демак, инновация – бу, тадқиқот ва ишланмалар натижаси бўлиб, янгилик ёки ижтимоий-иқтисодий ечимларни такомиллаштиришдир. Тадқиқот методологияси Қишлоқ хўжалигида инновацион, ресурс-тежамкор технологиялардан фойдаланишни такомиллаштириш мавзусидаги амалий лойиҳа доирасида инновациялардан фойдаланиш даражасини ўрганиш мақсадида Тошкент вилояти Кибрай, Паркент ва Янги йўл туманларида фермер хўжаликларининг раҳбари ўртасида сўровнома ўтказилган. Сўровномада 90 нафар фермер хўжалиги раҳбарлари (ҳар бир тумандан 30та фермер хўжалиги) қатнашган. Тадқиқот жараёнида умумлаштириш, тизимли ёндашув, монографик, эксперт баҳолаш ва бошқа усуллардан фойдаланилган. Таҳлил ва натижалар Қишлоқ хўжалигида инновацион технологиялардан фойдаланиш даражасини ўрганиш учун сўровномада сабзавотчилик, боғдорчилик, дончилик, узумчилик, чорвачилик ва бошқаларга ихтисослашган фермер хўжаликларининг 90 нафар раҳбари иштирок этди. Сўров жараёни тумандаги типик (бир хил бўлган) барча миқдорий (ер майдонига нисбатан) гуруҳларни қамраб олган. У 3 гектардан тортиб 100 гектардан ортиқ бўлган вариантларни ўз ичига олган (1-расм). Қўшимча ишлаб чиқаришнинг мавжудлиги тўғрисидаги саволга 41 нафар (45,6%) хўжалик раҳбари ижобий жавоб берган. Сўровда қатнашганларнинг 57,8 фоизи (52 та фермер хўжаликлари раҳбарлари) ўз техникасига эга. Сўнгги уч йил давомида сиз неча марта билим ва малакангизни ошириш учун тренинг ва курсларда қатнашдингиз деган саволга жавоблар қуйидагича бўлди: қатнашганман – 86,7 % (78 киши); қатнашмаганман – 13,3 % (12 киши). Тренинг ва курсларда олган билимларингизни амалиётда қўллай олдингизми деган саволга жавоблар қуйидагича бўлган: ҳа – 85,9 % (67 киши); йўқ – 14,1 % (11 киши). 4/2018 (№ 00036) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2018 йил 1-расм. Фермер хўжаликлари ер майдони, % Қуйида келтирилган жавоблар олинган билим ва кўникмаларни қўллаш хўжалик фаолиятига қандай таъсир кўрсатганлигини кўрсатади (бир нечта ж