BERILGANLAR BAZASIDA XAVFSIZLIK

Аннотация

В данной работе подробно рассмотрено понятие «информация» и её единица измерения — бит, являющаяся основой современных цифровых технологий. Информация — это данные, принимаемые, сохраняемые и передаваемые человеком или технической системой. Бит — наименьшая единица информации, которая может принимать одно из двух значений: 0 или 1. Рассмотрены принципы измерения, кодирования и передачи информации, а также связь между битом и байтом, их роль в программном обеспечении и компьютерных системах. Тема имеет теоретическое и практическое значение для учащихся и студентов, изучающих основы информатики и информационных технологий. Ключевые слова: информация, бит, байт, измерение информации, кодирование, цифровые технологии, компьютерные системы, информационные технологии. Annotation. This paper provides a detailed overview of the concept of “information” and its unit of measurement — the bit, which forms the basis of modern digital technologies. Information refers to data that is received, stored, and transmitted by humans or technical systems. A bit is the smallest unit of information, which can https://scientific-jl.com 1 5 6 63-son_2-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali take one of two values: 0 or 1. The principles of measuring, encoding, and transmitting information are discussed, as well as the relationship between bits and bytes, and their role in software and computer systems. The topic is of theoretical and practical value for students studying the fundamentals of computer science and information technology. Keywords: information, bit, byte, information measurement, encoding, digital technology, computer systems, information technology. Kirish. Axborot texnologiyalari va raqamli dunyo tushunchalari kundalik hayotimizda, ilm-fan va sanoatda tobora muhim rol o‘ynamoqda. Axborotning o‘lchov birligi bo‘lgan bit (binary digit) — bu dunyodagi barcha axborotni raqamli shaklda saqlash va uzatish jarayonida asosiy birlikdir. Bitning tarixiy rivojlanishi, uning axborotning eng kichik birligi sifatidagi o‘rni va amaliy qo‘llanilishlari, bizni raqamli texnologiyalarni tushunishga olib boradi. Axborot — bu tashqi dunyo haqida odamlar yoki texnik tizimlar tomonidan qabul qilinadigan, saqlanadigan va uzatiladigan ma’lumotdir. Axborot jamiyatlar, kompaniyalar va davlatlar o‘rtasida ma'lum bir mintaqa, madaniyat yoki iqtisodiyotni shakllantiradi. U insoniyat tarixida rivojlanish uchun asosiy omil bo‘lib kelgan. Axborot texnologiyalari o‘zining hayotga ta’sirini oshirib borayotgan bir paytda, ularning o‘lchov birligi sifatida bit tushunchasi butun raqamli dunyoni shakllantiradi. Raqamli texnologiyalar va axborot uzatish tizimlarining rivojlanishi aynan bitlar yordamida amalga oshiriladi. Bit tushunchasi 1940-yillarda, axborot nazariyasining asoschisi Klod Shennon tomonidan joriy etilgan. Shennon, razvedka va axborot uzatish sohalarida ishlagan vaqtida axborotning asosiy birligini ta’rifladi. U axborotni uzatishda “ikkita holat”ni — 0 va 1 — tavsiflash mumkinligini aniqladi va shu tarzda bit (binary digit) atamasini yaratdi. Bit — bu axborotning eng kichik o‘lchov birligi bo‘lib, u ikkita holatdan birini ifodalashi mumkin: 0 (yo‘q yoki yo‘qolgan holat) yoki 1 (bor yoki mavjud holat). Klod Shennon axborot nazariyasining asoschisi hisoblanadi va uning ishlari raqamli texnologiyalar va telekommunikatsiyalarni chuqur o‘zgartirdi. 1948-yilda u “A Mathematical Theory of Communication” nomli asarini nashr etdi. Bu asar axborot uzatish, kodlash va siqish bo‘yicha muhim nazariyalar ishlab chiqdi. Shennonning nazariyasiga ko‘ra, har bir axborot alohida bitlar ketma-ketligi sifatida tasavvur qilinadi. Uning ishlari bitning asosiy tushunchasi sifatida "0" va "1" ga bo‘lingan tizimda axborotni ifodalashni kengaytirdi. Bu kodlashni soddalashtirdi va axborotni uzatishda yanada samarali ishlashni ta’minladi. Bitlar o‘rtasidagi entropiya (noaniqlik) miqdori ham axborotning qanchalik samarali uzatilishini belgilaydi. Bitlar ilgari matematik va fizik nazariyalar asosida ishlatilgan bo‘lsa, 20-asrning o‘rtalarida ular raqamli texnologiyalarda juda muhim o‘lchov birligiga aylandi. 1950- https://scientific-jl.com 1 5 7 63-son_2-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali yillardan boshlab raqamli kompyuterlar yaratila boshladi va ular bitlarga asoslangan ma’lumotlarni qayta ishlash imkoniyatiga ega bo‘ldi. Aynan shuning uchun bitlar axborot texnologiyalarining eng asosiy elementiga aylandi. 1950-yillarda kompyuterlar dastlabki bitlar yordamida ishlaydi. Kompyuterlar tomonidan bajariladigan amallar — qo‘shish, ayirish, bo‘lish — bularning barchasi bitlar orqali ifodalanadi. Shuningdek, ma’lumotlar saqlash va uzatishda ham bitlar asosiy birlik sifatida ishlatilgan. 1960-yillarda raqamli aloqa texnologiyalari paydo bo‘ldi. Bu davrda axborotning uzatilish tezligi, kengligi va aniqligi bitlar orqali tartibga solinadi. Shuningdek, internet va mobil aloqa texn