YOMG‘IRLATIB SUG‘ORISH QURILMALARINING ISH UNUMINI OSHIRISHDA VENTURI TRUBKASI TADQIQOTLARI

Аннотация

Maqolada yomg‘irlatib sug‘orish qurilmasining ish unumini oshirish maqsadida uning konstruktiv strukturasi tahlil qilingan. Yomg‘irlatib sug‘orish qurilmalarining oqim strukturasi qurilgan. Qurilmaning ish unumini oshirish uchun ishlab chiqilgan texnik yechimda qo‘llanilgan fizik-texnik effektlar sharhlangan. Kalit so‘zlar. Konstruktiv-funksional sxema, oqim struktura, yomg‘irlatish qurilmasi, qamrov kengligi, yomg‘irlatish, sug‘orish, ish unumi. Kirish. Yomg‘irlatish nasadkasi elementlarining har biri mustaqil texnik ob’ekt (TO) sifatida suv tomchisini dala yuzasiga yetkazib berish funksiyasini bajaradi va sug‘orish jarayonida suv oqimini sun’iy yomg‘irga aylantirish fizik jarayonini amalga oshiradi va bu elementlar o‘rtasida ikki turdagi bog‘lanishlar va shunga mos ravishda ikki turdagi tizimli boshqaruv vujudga keladi. Bu elementlar bir-biri bilan ma’lum funksional aloqalarga ega bo‘lib, ular nasadkaning konstruktiv-funksional strukturasini (KFS) tashkil qiladi [1]. KFS ni har bir elementining fizik operatsiyalarini (FO) tavsiflash quyidagi formula bilan aniqlanadi: Q=(A , E, C ) yoki Q=( A → E→ C ) (1) T T T T Bunda - A , C moddaning, energiyaning yoki signalning kirish va chiqish oqimlari, E - T T A ni C ga aylantirishning Koller operatsiyalari. Bu “nima”ni (A ) “qanday” (E) “nima”ga (C ) T T T T aylantirish savoliga javob beradi. Kirish A va chiqish C oqimlarining tavsifi quyidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga olishi kerak: T T a) modda, energiya, signal yoki shunga o‘xshash boshqa omillarning nomlanishini; b) texnik ob’ektning texnik yechimiga sezilarli ta’sir etuvchi oqimning tavsifini v) oqimni (omilni) tavsiflovchi asosiy fizik kattalikni, uning standart belgilanishi va o‘dchov birligini; g) oqim (omil) ni miqdoriy tasnifini, texnik yechimga sezilarli ta’sir etuvchi fizik kattalikni qiymatini. Bunda A va C ning o‘zgarish diapozoni ko‘rsatilishi kerak. T T Nasadka (TO) elementlari orasida funksional aloqalardan tashqari, oqim aloqalari ham mavjud. Ular ma’lum fizik jarayonlarni amalga oshirib, suv oqimini holati va xossalarini o‘zgartirish orqali suv tomchisiga shakl, o‘lcham, yo‘nalish berishi lozim bo‘lgan o‘zaro munosabatni hosil qiladi. Bu munosabatlar nasadka elementlarini va shunga mos ravishda ular bajarayotgan fizik jarayonlarni birlashtiradi va bog‘laydi. Bu bog‘lanishlardan yomg‘irlatish qurilmasining oqim funksional strukturasi (OFS) yuzaga keladi. OFS lar Koller operatsiyalari E, kirish A va chiqish C faktorlari asosida quriladi. Barcha texnik ob’ektlar singari yomg‘irlatish T T qurilmasini tadqiq qilish va takomillashtirish bo‘yicha texnik yechimlar topishda KFS va OFS bir-birini to‘ldiradi. OFS da har bir element ma’lum bir fizik operatsiyani amalga oshiradi. Ushbu jarayon bir yoki bir necha fizik-texnik effektlar asosida sodir bo‘ladi. Муаммо ва унинг yeчими. Yuqorida aytilganlar asosida yomg‘irlatib sug‘orish qurilmalarini yomg‘irlatish kengligini oshirish bo‘yicha oqim funksional strukturaсининг (OFS) таҳлиди асосида texnik yechim аниқланди. 19 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Bugungi kunda qishloq xo‘jaligida qo‘llanib kelinayotgan yomg‘irlatib sug‘orish qurilmalarining texnologik sxemasi 1-rasmda keltirilgan. 1 – Quvur-barabanli YSQ ning tayanch-harakatlanish shossesi; 2 – baraban; 3 – barabanni aylanishini ta’minlovchi o‘rash mexanizmi; 4 – tayanch-yurish aravachasi; 5 – yomg‘irlatish konsoli (yomg‘ir hosil qiluvchi moslama); 6 – suv ta’minoti quvuri 1-rasm. Quvurli-barabanli yomg‘irlatish mashinasining konstruktiv-komponovka sxemasi Yomg‘irlatib sug‘orish qurilmasini takomillashtirishning yangi texnik yechimi uchun dala yuzasiga tushayotgan suv oqimining epyurasi 2-rasmda keltirilgan. Bunda B yuzani samarali 1 sug‘orish hisobiga yomg‘irlatish kengligini oshirish mumkin. B- yomg‘irlatib sug‘orish qurilmasining frontal yo‘nalishdagi sug‘orish sxemasi; C - 1 qamrov kengligini oshirish moslamasining sug‘orish sxemasi; A, B, C – Venturi trubkalari bilan jixozlangan qamrov kengligini oshirish moslamasi nasadkalarining sug‘orish sxemasi 2-rasm. Yomg‘irlatish mashinalari qamrov kengligini oshirish moslamasining sug‘orish sxemasi 20 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Yomg‘irlatib sug‘orish qurilmasi 3-rasmdagi keltirilgan sxemadagi yomg‘irlatishni amalga oshirishi uchun uning KFS si takomillashtirildi. Yomg‘irlatish kengligini oshirish maqsadida qurilmaning KFS ni takomillashtirish, uning elementlarini funksiyasini aniqlash, konstruktiv va texnologik parametrlarini asoslash, samarali yomg‘irlatishni amalga oshirishda yangi fizik-texnik effektlarni qo‘llash uchun uning OFS qurildi (4-rasm). 3-rasm. Yomg‘irlatish kengligini oshirish uchun takomillashtirilgan qurilmaning oqim funksional strukturasi: bunda Koller operatsiyalarining qo‘llanilishi - G →∙ yig’ish; G A A → G –o’tkazish; G →← G – o‘rnini belgilash; ∙→ G - berish; G > G -qiymatini o‘zgartirish. A A A A A1 A2 Olingan fizik-texnik effekt asosida shak