Проблемы в развитии регионов Республики Узбекистан и пути их решения

Аннотация

The article analyzes the level of GDP growth in the Republic of Uzbekistan, the level of production of the industrial products, the level of production of the agricultural products, the level of production of the consumer goods, the level of the services. Some problems and their solutions. Калит сўзлар: ЯИМ, саноат маҳсулотлари, ЯХМ ишлаб чиқариш, саноат, истеъмол товарлари, қишлоқ хўжалиги, инвестиция, чакана товар айланмаси, ҳизматлар соҳаси, ҳудудлар иқтисодиёти, уй-жой қурилиш, иқтисодий ўсиш, макроиқтисодий барқарорлик, таълим муассасалар, МТМ, корхоналар, аҳоли жонбошига индекс ҳисоби, бандлик, транспорт инфраструктураси, дори-дармон. Кириш Ўзбекистонда амалга оширилаётган ислоҳотлар, шу жумладан, институционал ислоҳотлар натижасида иқтисодиётни давлат томонидан тартиблаш меҳанизми шакллантирилиб, ривожланиш тенденсияларига ега бўлиб бормоқда. Ўзбекистонда шакллантирилган иқтисодиётни давлат томонидан тартиблаш меҳанизми ҳозирги жаҳон молиявий иқтисодий инқирози шароитида унинг салбий таъсирини юмшатиш имконини беради[3]. Мамлакат тараққиётининг ҳозирги янги босқичида ҳар бир ҳудуд иқтисодиётини ва унинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишини жадаллаштириш тақозо қилинмоқда. Чунки ҳудудлар ўртасидаги тафовут анчагина катта. Айрим туманлар ҳамон дотация шароитидан чиқа олган эмас. Натижада халқнинг турмуш даражаси ва даромадлари ҳам шунга яраша бўлиб келмоқда. Шунинг учун аҳолининг ва ҳудудларнинг даромадларини ошириш учун ҳар бирининг "табиий, минерал-хомашё, саноат, қишлоқ хўжалиги, туристик ва меҳнат салоҳиятидан комплекс ва самарали фойдаланишни таъминлаш" масаласида устуворлик ташкил қилмоқда. Чунки жуда кўп ҳуддуларимиздаги мавжуд имкониятлардан тўлиқ фойдаланилмаётганлиги аён. Ҳудудларнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишини таъминлаш учун "янги саноат корхоналари ва сервис марказларини ташкил этиш, кичик саноат зоналарини ташкил қилиш, йирик хўжалик бирлашмаларининг маблағларини, банкларнинг кредитларини ва хусусий хорижий инвестицияларни жалб қилиш ҳисобига кичик 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2018 йил шаҳарлар ва шаҳарчаларни жадал ривожлантириш" масаласи ҳам устувор вазифалар сифатида ҳаракатлар стратегиясида ўз аксини топган. Шунингдек, ҳудудларни комплекс ва мутаносиб тарзда ривожлантиришни таъминлаш, минтақаларнинг мавжуд табиий-хомашё, ишлаб чиқариш ва меҳнат салоҳиятидан оқилона фойдаланиш, ишлаб чиқариш кучларини оптимал жойлаштириш ҳамда аҳолининг турмуш даражаси ва сифатини изчил ошириб бориш, шунингдек маҳаллий ижроия ҳокимият органлари фаолиятини ташкил этишни янада такомиллаштириш ва унинг самарадорлигини ошириш бўйича тизимли дастурий чора-тадбирларни амалга ошириш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПҚ -2495- сонли қарорида ўз аксини топган. 2017 йилнинг иқтисодий дастурига асосан, мамлакатимиз ва ҳудудларнинг макроиқтисодий барқарорлиги ва иқтисодий ўсиш суръати таъминланди.Умумий ҳолда Ўзбекистонда ЯИМ ўсиш даражаси 105,3% ни ташкил этган бўлса, Қорақалпоғистон Республикаси, Андижон вилояти ва Тошкент шаҳрининг ЯХМ ушбу даражадан юқори бўлганлиги қайд этилмоқда. Эришилган натижалар асосан саноатни мукаммал ривожлантириш чораларини таъминлаш, тайёр маҳсулотни маҳаллийлаштириш, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик учун қулай шарт-шароитлар яратиш, Қорақалпоғистон республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳри, шаҳар ва туманларнинг ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг мақсадли дастурлари билан боғлиқ. 2017-2021 йилларга мўлжалланган мамлакатимизни ривожлантириш бўйича ҳа- ракатлар стратегиясида "саноат корхоналари ва бошқа ишлаб чиқариш объектларини жойлаштиришга қулай шарт-шароитлар яратиш, хусусий тадбиркорликни кенг ривожлантириш ҳамда аҳолининг турмуш шароитини яхшилаш мақсадида ҳудудларнинг ишлаб чиқариш, муҳандис-коммуникация ва ижтимоий инфратузилма тармоқларини янада ривожлантириш ва модернизация қилиш масаласи ҳам устувор вазифалар қаторидан ўрин олган. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида унинг тармоқ ва соҳаларини ривожлантириш, макроиқтисодий барқарорликка эришиш масалаларининг айрим назарий, услубий ва амалий жиҳатлари хорижлик иқтисодчи олимлар А.Маршалл[7], А. Смит[9], В.Кушлина[6], Т.Грицюк[5], Ф.Шахмаловнинг[10] илмий ишларида ўз ифодасини топган. Ҳудудлар иқтисодиётини ривожлантириш, макроиқтисодий барқарорликка эришиш иқтисодиётни давлат томонидан тартибга солиш масалалари ўзбекистонлик иқтисодчи олимлари - Ҳ.П.Абулкасимов[1], О. Хамраев[3], А. Бекмуродов[4], М. Болтабоев[4], Б. Гойибназаров[4], М. Амонбоев[4], M.Тошхужаевлар[4] ва бошқаларнинг илмий асарларида тадқиқ этилган. Жумладан, Х.Абдулқосимов ва О.Хамраевлар олиб борган тадқиқотларда Ўзбекистон республикаси ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий даражаси ва иқтисодий- табиий салоҳиятидаги фарқлар уларни истиқболда ҳудудий ва тармоқ хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастурларини ишлаб чиқиш жараёнларини такомиллаштириш зарурлигини таҳлил қилганлар[3]. Жумладан, ҳу