MATEMATIKA DARSLARIDA MASALALAR YECHISH ORQALI TURLI KASBLARGA OID MA’LUMOTLARDAN FOYDALANISH

Аннотация

В этой статье рассматриваются мысли и идеи о том, как в уроках математики в школе направлять учащихся к различным профессиям через решение задач. Суть материала раскрыта через решение задач. https://scientific-jl.com/luch/ 3 1 Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025 Ключевые слова. Школа, профессия, ремесло, задача, логическое мышление. USING INFORMATION ABOUT VARIOUS PROFESSIONS THROUGH SOLVING PROBLEMS IN MATHEMATICS LESSONS. Bekniyozova Viloyat Sattorovna Mathematics teacher of the Olot District Polytechnic College Abdiyeva Yulduz Ulug‘bek qizi Mathematics teacher of the Olot District Polytechnic College muyassar_boboyeva@mail.ru Ta‘lim va barkamol shaxs tarbiyasi bir-biri bilan uzviy bog‘liq jarayondir. Mazkur jarayonda mantiqiy fikrlash, tasavvur qilish, bilish faoliyatini rivojlantirish kabi jihatlar muhim ahamiyatga ega. Ta‘lim orqali o‘quvchilarda shaxsiy dunyoqarash va e‘tiqod shakllanadi. Matematika darslarida pedagogik metodlarni qo‘llash natijasida o‘quvchi shaxs sifatida shakllanib boradi. Ushbu ishda masalalar yeshish orqali o‘quvchilarni kasbga yo‘naltirish masalasini qaraymiz. Dastlab ta‘kidlash joizki, kasbga yo‘naltirishning asosiy maqsadi - bu umumta‘lim maktablarining o‘quvchi va bitiruvchilarini ongli va mustaqil ravishda kasb-hunar tanlashga tayyorlash, kelgusi ta‘limning yo‘nalishini va kasb-hunar egallashning usullarini aniqlashdan iborat [1-10]. O‘quvchiga qulaylik uchun kasb va hunarga ta‘rif beraylik. Kasb - bu yetarlicha bilim, ma‘lumot talab etadigan, jamiyat ehtiyojidan kelib chiqib shug‘ullanadigan tirikchilik vositasi faoliyatdir. Hunar - bu eng avvalo zehn, layoqat zamirida hosil bo‘ladigan malaka asosida shug‘ullanadigan tirikchilik vositasi, faoliyatdir. Matematika darslarida https://scientific-jl.com/luch/ 3 2 Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025 o‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirish uchun matematik bilim beribgina qolmasdan bu bilimlarni hayotga tadbiq qilishni chuqur o‘rgatish lozim. Agar o‘quvchilar har bir fandan, xususan matematika fanidan olgan bilimlarini hayotga tadbiq etolmasa, amalda ulardan foydalana olmasa, demakki o‘qituvchining mehnati zoye, o‘quvchining vaqti behudaga sarflangan hisoblanadi. Kundalik turmushida matematikadan foydalanmaydigan jamiyatimiz a‘zosi bo‘lmasa kerak. Natural sonlar, o‘nli kasrlar ustida bajariladigan u yoki bu amallarni o‘rganishni olsak, kundalik turmushda bundan foydalanmaydigan kishini topish qiyin, yoki umuman mumkin emas [9-25]. Geometriyadan to‘g‘ri chiziq, kesma, aylana, doira, uchburchak, ko‘pburchak, shar, silindr tushunchalari bilan bog‘liq mavzularni olsak, bu tushunchalar juda ko‘p kasblarda, kundalik turmushda hamda boshqa fanlarni o‘rganishda tez-tez qo‘llaniladi. Matematikani o‘rganish o‘quvchilarda sanash, hisoblash, o‘lchash, taqqoslash, tahlil qilish, isbotlash, mantiqiy fikrlash, fazoviy tasavvur qilish kabi juda ko‘p ko‘nikma va malakalar tarkib topadiki, bularsiz hayotda biror ish qilish qiyin. Shuningdek, uzunlik, yuza, hajm, og‘irlik va vaqt birliklarini bilish ham hayotiy zaruratdir. O‘quvchi oldiga quyidagi savollarni qo‘yish mumkin: Burchak tushunchasi, ta‘rifi, turlarini bilish bizga nima uchun kerak? Burchak tushunchasi, ularning chizmalarini bilish qaysi kasblar bilan shug‘ullanishga imkon yaratadi? Kundalik turmushda uchraydigan masalalardan namunalar keltiramiz. 1-masala: Maktabimiz issiqxonasining bo‘yi 45m, eni 18m. Agar 1m2 yerga 1 tup bodring ekilsa va har bir tupi 3 kg dan bodring solsa, 1 kg bodring 1500 so‘mdan sotilsa, qancha daromad qilinadi? Javob: Maktab issiqxonasidan 3 645 000 so‘m daromad olingan. https://scientific-jl.com/luch/ 3 3 Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025 Shu masalani yechish jarayonida o‘qituvchi tomonidan dehqon, tadbirkor, hisobchi, iqtisodchi kabi kasblarga nisbatan qiziqish uyg‘otib, matematikaning hayotdagi o‘rni yana bir karra ko‘rsatib o‘tiladi. 2-masala: Bir xil o‘lchamli to‘g‘ri burchakli trapetsiya shaklidagi kafellar bilan tekislikni to‘liq qoplash mumkinmi? Javob: Ha bo‘ladi. Ma‘lumki, devor va boshqa turli sirtlarni bezash uchun uchburchak, kvadrat, oltiburchak kabi shakldagi kafellardan foydalaniladi. O‘quvchilarga ana shunday mashqlarni yechishda qog‘ozdan trapetsiyalar yasab, mashq shartini bajarish o‘rgatilsa, bunday mashqlar o‘quvchilarni qiziqishini oshirish bilan birga kasb-hunarga yo‘llashga yordam beradi. Bunday masalalarni ko‘plab keltirish, matematika kursidagi har bir mavzuni hayot bilan bog‘lash imkonini beradi [1-30]. Matematika darslarida masalalarni yechish orqali turli kasblarga oid ma’lumotlarni o‘rgatish, o‘quvchilarning kasbga yo‘naltirilgan bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Bunday yondashuv o‘quvchilarga kasb tanlashda yordam beradi va ularning amaliy matematika bilimlarini mustahkamlaydi. Kasbiy mazmunli masalalar: Matematika darslarida kasbiy mazmunli masalalar orqali o‘quvchilarda kasbga bo‘lgan qiziqishlarni shakllantirish mumkin. Bunday masalalar o‘quvchilarga turli kasblarning amaliyatini tushunishga yordam beradi va ularning