XOMILARDORLARDA YUKORI NAFAS YO'LLARI INFEKTSIYASI KECHISHI VA ASORATLARI

Аннотация

Ushbu maqolada xomilador ayollarda yuqori nafas yo‘llari infeksiyalarining kechishi, klinik xususiyatlari va asoratlari o‘rganilgan. Tadqiqotda homiladorlik davrida organizmning immunologik zaifligi tufayli infeksiyalarning ko‘proq uchrashi va ularning murakkab kechishi tahlil qilingan. Maqolada kasallikning diagnostikasi, profilaktikasi va samarali davolash usullari yoritilgan. Tadqiqot natijalari xomilador ayollarda yuqori nafas yo‘llari infeksiyalarining o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda, klinik amaliyotda muhim ahamiyatga ega bo‘lishi ta’kidlangan. KALIT SO‘ZLAR: Xomiladorlik, yuqori nafas yo‘llari infeksiyasi, immunitet, asoratlar, profilaktika, davolash. Xomiladorlik — ayol organizmida jiddiy fiziologik o‘zgarishlarga olib keladigan murakkab jarayon. Bu davrda ayolning immuniteti tabiiy ravishda pasayadi, bu esa infektsiyalarga nisbatan sezgirlikni oshiradi. Ayniqsa, yuqori nafas yo‘llari infeksiyalari (YuNYI) homiladorlik davrida keng tarqalgan muammolardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada xomiladorlarda YuNYI kechishi, klinik belgilari, asoratlari va profilaktikasi haqida so‘z yuritiladi. YuNYI sabablari va patogenezi Yuqori nafas yo‘llari infeksiyalari — burun, halqum, hiqildoq va traxeyaga ta’sir qiluvchi kasalliklar guruhidir. Ushbu infektsiyalarning asosiy qo‘zg‘atuvchilari quyidagilar: https://scientific-jl.com/luch/ 1 2 5 Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025 Viruslar: Rinoviruslar, adenoviruslar, gripp va paragripp viruslari. Bakteriyalar: Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus. Zamburug‘lar: Candida albicans kabi qo‘zg‘atuvchilar immuniteti zaif ayollarda uchraydi. Homiladorlik paytida progesteron va estrogen gormonlarining yuqori darajasi immun tizimining hujayraviy qismini susaytiradi. Bu esa patogen mikroorganizmlarning tez ko‘payishi uchun qulay sharoit yaratadi. Klinik manzara va kechishi Xomilador ayollarda YuNYI odatda ancha murakkab kechadi, chunki organizm homilani begona tanacha sifatida qabul qilmasligi uchun immun javob pasaygan bo‘ladi. YuNYI klinik belgilari quyidagilardan iborat: Burun bitishi va oqishi (rinit) — eng keng tarqalgan simptom. Tomoq og‘rig‘i (faringit) — yutish paytida kuchayadigan og‘riq. Yo‘tal (laringit, traxeit) — quruq yoki nam yo‘tal. Harorat ko‘tarilishi — subfebril (37,0-37,5°C) yoki febril (38,0°C va undan yuqori). Bosh og‘rig‘i va umumiy holsizlik. Homiladorlikning turli trimestrlarida kasallikning kechishi farq qiladi. Birinchi trimestrda infektsiya homilaning rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi, ikkinchi va uchinchi trimestrda esa homila ichi infektsiyasi xavfini oshirishi mumkin. Asoratlari https://scientific-jl.com/luch/ 1 2 6 Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025 Xomiladorlik davrida YuNYI o‘z vaqtida va to‘g‘ri davolanmasa, bir qator og‘ir asoratlarga olib kelishi mumkin: 1. Homila ichi infektsiyasi — virus yoki bakteriyalarning yo‘ldosh orqali homilaga o‘tishi natijasida yuzaga keladi. 2. Erta tug‘ruq yoki homilaning tushishi — kuchli yuqumli jarayon bachadon tonusining oshishiga olib kelishi mumkin. 3. Pnevmoniya va bronxit — YuNYIning pastki nafas yo‘llariga tarqalishi natijasida rivojlanadi. 4. Gestoz va platsentaning erta ajralishi — og‘ir infektsiyalar natijasida homiladorlikning ikkinchi yarmida uchraydi. Diagnostika YuNYI diagnostikasi klinik simptomatika, laborator va instrumental tekshiruvlarga asoslanadi: Klinik ko‘rik: Shifokor anamnez yig‘adi va umumiy tekshiruv o‘tkazadi. Laborator tekshiruvlar: Qon tahlili (leykotsitoz yoki limfotsitoz), burun-halqum surtmasida patogen aniqlash. Instrumental tekshiruv: O‘pka rentgenografiyasi faqat muhim zarurat bo‘lganda, homilaga zarar yetkazmaslik uchun maxsus himoya vositalari bilan amalga oshiriladi. Homiladorlik davrida YuNYIni davolash murakkab, chunki ko‘pgina dorilar homilaga zarar yetkazishi mumkin. Shuning uchun davolash yondashuvi quyidagicha bo‘ladi: 1. Etiotrop davolash: Virusli infektsiyalarda interferon preparatlari yoki antivirus vositalari qo‘llaniladi. Bakterial YuNYIda antibiotiklar faqat shifokor nazorati ostida buyuriladi (penitsillin va sefalosporinlar guruhi). https://scientific-jl.com/luch/ 1 2 7 Часть-39_ Том-2_ Февраль-2025 2. Simptomatik davolash: Burun yuvish uchun dengiz suvi asosidagi eritmalar. Tomoq og‘rig‘ida antiseptik sprey va pastilkalar. Yo‘talda o‘simlik asosidagi siroplar. 3. Umumiy kuchaytiruvchi vositalar: Vitamin-mineral komplekslari (C va D vitaminlari, rux). Ko‘p suyuqlik ichish va yotoq tartibi. Profilaktika YuNYIning oldini olish homilador ayollar uchun juda muhimdir. Profilaktik chora-tadbirlar: Immunitetni mustahkamlash: Sog‘lom ovqatlanish, yetarli darajada dam olish va stressdan qochish. Shaxsiy gigiyena: Qo‘llarni tez-tez yuvish va antiseptiklardan foydalanish. Kontaktlardan cheklanish: Gripp mavsumida ko‘pchilik bilan bo‘ladigan joylarga bormaslik. Vaksinatsiya: Grippga qarshi vaksina homiladorlikning ikkinchi va uchinchi trimestrida xavfsiz hisoblanadi. Xomiladorlarda yuqori nafas yo‘llari infeksiyalari ko‘p uch