KASHTACHILIK SAN’ATI TARIXI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI

Аннотация

Узбекская национальная вышивка – один из древнейших видов народного ремесленного искусства, возникший в результате стремления людей сделать свою жизнь красивой. Целью статьи является обоснование oб эффективности внедрения истории и традиций преподавания вышивки студентам в учебную практику. Ключевые слова: искусство вышивки, развитие вышивки, традиция, общество, наука, национальная вышивка, история. 0https://scientific-jl.com/luch/ 3 2 0 Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025 HISTORY AND STAGES OF DEVELOPMENT OF THE ART OF EMBROIDERY Annotatsion: Uzbek national embroidery is one of the oldest types of folk handicraft art, which originated as a result of people's desire to make their life beautiful. About the effectiveness of the introduction of the history and traditions of teaching embroidery by students into educational practice. Keywords: embroidery art, embroidery development, tradition, society, science, national embroidery, history. Xalq amaliy sanʼati va milliy hunarmandchilik anʼanalari tarixdan avloddan - avlodga o‘tib kelishi bilan birga taraqqiyotni yangi sifatiga ega bo‘lmoqda, bu jarayon ayniqsa, hozirgi davrda yanada yuqori samaralarga erishuv imkoniyatiga ega bo‘lib bormoqda. Shahar va qishloqlarda yashovchi yoshlarning sevimli kasbi va xalq amaliy sanʼatidan kulolchilik, yogoch o‘ymakorlik, ganchkorlik, naqqoshlik, kandakorlik, zargarlik, chitgarlik, gilamchilik, kashtachilik va hokazolar avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan kasblardandir. Bu kasblar kishilarni maʼnaviy olamini boyitish, badiiy didini shakllantirish estetik didini tarbiyalaydi. Hozir Respublikamizni barcha viloyatlarida tiklanib borayotgan hunarmandchilik va amaliy sanʼatning noyob turlari rivojlantirilmoqda. U o‘zining tarixiy taraqqiyot bosqichida ko‘p yillar va asrlar bosib o‘tgan, goh yuksalgan, goh pasaygan, lekin unda badiiy anʼanalarning avloddan - avlodga o‘tishi hech qachon to‘xtamagan. O‘zbekiston o‘zining kashta chevarlari bilan mashhur va xalq sanʼatining ko‘p asrlik anʼanalarini ardoqlab, asrab kelmoqda. Shuningdek, milliy anʼanalarni saqlabgina qolmay, ijodiy boyitib amaliy sanʼatning yangi milliy turlarini yaratib 0https://scientific-jl.com/luch/ 3 2 1 Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025 kelmoqda. Kashtalar uylar va kiyim- kechaklarni bezash uchun qo‘llanilgan. Ular qadim zamonlardan beri o‘zbek xalqi orasida keng yoyilgan. Uy devorlari, taxmonlar, ko‘rpa - to‘shaklar, har xil mayda uy - ro‘zg‘or buyumlari, kiyim - kechaklarning ayrim qismlari kashta bilan bezatiladi, bosh kiyimlarga ham kashta tikiladi. Uylarning devorlarini bezatadigan palaklar, so‘zanalar, gulko‘rpalar, zardevorlar O‘zbekistondan tashqarida ham mashhurdir. 1-rasm: Kashta namunalari O‘zbek xalq ustalari qo‘llari bilan tikilgan kirpech, so‘zana, zardevor, gulko‘rpa, choyshab kabilar Germaniya, Belgiya, Аmerika Qo‘shma Shtatlari, Hindiston, Аfg‘oniston kabi xorijiy, shuningdek, mamlakatimizning Farg‘ona vodiysida faqat xonadonlarda emas, balki muzeylarda doimiy ekspozitsiyaga aylanib qolgan. Hozirgacha buyumlar o‘ziga xos go‘zallik, nafis bezaklarning rang – barangligi bilan kishilarni hayratga solib kelmoqda. Badiiy kashtachilik uzoq tarixga ega, buni arxeologik topilmalar va yozma manbalar isbotlab bermoqda. O‘zbek kashtachiligi iqlim, tabiiy sharoit, muhit bilan bog‘liq holda barcha kasb – hunarlari bilan birgalikda rivoj topgan. Kashtachilik sanʼatining eng qadimiysi saqlanmagan. 14–15 asrlarga mansub miniatyuralar orqali kashtachilikning juda qadimdan rivojlanganligini ko‘rish mumkin. Ispan elchisi Rui Gonzales de Klavixo Аmir Temur saroyida o‘zbek milliy kashtalarini ko‘rganini kundaligida yozib qoldirgan. 1467-yili Kamoliddin Bexzod 0https://scientific-jl.com/luch/ 3 2 2 Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025 “Zafarnoma”ga ishlagan “Temur taxtda” miniatyurasida chodirga ishlangan kashtani ham aks ettirgan. Qadimdan ipakchilik rivojlangan vatanimiz hududida nafis ipak iplar bilan kashta tikish xalq orasida keng tarqalgan. Kashtachilik hunari o‘zining ko‘p asrlik rivojlanishi tarixida xalq turmushi, uning anʼanaviy yashash tarzi, urf-odati, jo‘g‘rofik o‘rni bilan o‘zaro chambarchas bog‘langan. Kashtachilik hunari bilan ayollarning deyarli barchasi shug‘ullanishgan. Qiz bola yoshligidan boshlab, kashta tikishga o‘rgatilgan. Shunisi muhimki, hunarmandchilikning boshqa turlarida shogirdlik mashaqqatini uzoq muddat bosib o‘tishga to‘g‘ri kelsa, kashtachilik maxsus bilimni talab qilmagan. Kashtachilik sanʼati o‘zbek ayollari ijodida eng ommaviy hunar sanalib, u oddiy xalqning estetik dunyoqarashini aks ettiribgina qolmay, xalq og‘zaki folklori bilan o‘zaro uzviy bog‘langan. Kashtachilikning boshqa hunarlardan farqi shundaki, aksariyat hollarda kashtachilik buyumlari bozorga mo‘ljallanmagan, asosan xonadon ehtiyojini qondirish, urf-odatlarni davom ettirish uchun tikilgan. Shunday qilib anʼanaviy kashtachilik o‘zbek xalqi hayotining hamma jabhalarini qamrab olgan va moddiy madaniyatning buyumlari va ashyolaridan bo‘libgina qolmay, balki xalqning dunyoqarashi va milliy taf