KOMPETENTSIYAVIY YONDASHUV ASOSIDA OʻQUVCHILARNING KREATIV FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISH

Аннотация

This article provides the necessary information and resources on the tasks of the teacher, which should be used to develop creative abilities in students. Keywords: education, methodology, thinking, creativity, character, exercise, thinking, creativity, thinking, freedom. Taʼlimdagi kompetensiyaga asoslangan yondashuv maʼlum metodlar va pedagogik yondashuvlardan foydalanishni oʻz ichiga oladi. Ushbu atama mahalliy fanni sezilarli darajada modernizatsiya qilgandan keyingina qoʻllanila boshlandi. Hozirgi vaqtda asosiy vakolatlarni shakllantirish muammolarini tahlil qiladigan jiddiy ilmiy, uslubiy va nazariy ishlar paydo boʻldi. Masalan, A. V. Xutorskiyning "Didaktik evrika" monografiyasi, shuningdek, L.F.Ivanovaning https://scientific-jl.com/luch/ 3 4 5 Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025 mualliflik metodikasi, boshlangʼich, asosiy, oʻrta maktablarda taʼlimni modernizatsiya qilishga qaratilgan. Taʼlimdagi kompetensiyaga asoslangan yondashuv ‒ bu maqsadlarni aniqlash, mazmunini tanlash, oʻquv jarayonini tashkil etish, umumjahon natijalarini baholash tamoyillari toʻplamidir. Ular orasida: 1. oʻquvchilar tomonidan oʻzlarining ijtimoiy tajribalarini qoʻllash asosida faoliyatning turli sohalari va variantlarida yuzaga keladigan muammolarni mustaqil hal qilish yoʻllarini ishlab chiqish; dunyoqarash, siyosiy, axloqiy, bilim muammolarini hal qilishda didaktik va ijtimoiy tajribani moslashtirish; 2. Taʼlimdagi kompetensiyaga asoslangan yondashuv taʼlimning maʼlum bir bosqichida oʻquvchilar erishgan taʼlim darajasini tahlil qilish orqali taʼlim qobiliyatlarini baholashni oʻz ichiga oladi. Zamonaviy taʼlimdagi kompetensiyaga asoslangan yondashuv ‒ olingan bilimlarni qoʻllash qobiliyatiga eʼtiborni qaratish usuli. Taʼlimning maqsadlari oʻquvchilarning yangi imkoniyatlarini aks ettiradigan, ularning shaxsiy oʻsishini aks ettiradigan maxsus soʻzlar bilan tavsiflanadi. Shakllangan asosiy vakolatlar taʼlimning "yakuniy natijalari" sifatida qaraladi. Lotin tilidan tarjima qilishda "kompetensiya" insonning maʼlum bir tajribaga, bilimga ega boʻlgan qator masalalarini anglatadi. Taʼlim sohasidagi vakolatga asoslangan yondashuv ‒ bu noaniq vaziyatda odamning aniq va samarali harakat qilishidir. Uning asosiy xususiyatlarini taʼkidlab oʻtamiz: ― faoliyat doirasi; ― vaziyatning noaniqlik darajasi; ― harakat usulini tanlash variantini; ― qabul qilingan usulni asoslash. Kreativlik soʻzini ilk bor 1922-yilda AQSh olimi D. Simpson tomonidan qoʻllanilgan. Ushbu atama orqali shaxs qolipdagi, stereotip, odatiy tafakkurdan voz https://scientific-jl.com/luch/ 3 4 6 Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025 kechish qobiliyatini taʼriflagan. Kreativlik (lot. creatio – yaratish, vujudga keltirish) – bu insonning noodatiy gʻoya, fikr bera olish, muammolarni takrorlanmas, original yechimini topish, tafakkurning anʼanaviy shakllaridan voz kecha olishga boʻlgan qobiliyatidir. K. Rodjers (1944) kreativlik deb muammolarni yangi yechimi va biror narsa, voqea, xolatni ifoda etishning yangi usullarini aniqlashni tushunadi. Kreativlik bilan shaxs va intellektual xossalar taqqoslangan tadqiqotlar kata ahamiyatga egadir. Intellektual xossalar bilan taqqoslash boʻyicha tadqiqotlar Dj.Gilford tomonidan amalga oshirilgan. Kreativlik – bu insonning shaxsiy xususiyati boʻlib, uning oʻz-oʻzini takomillashtirib va rivojlantirib borishi bilan bogʻliq. Kreativlik (lot., ing. “create ” – yaratish, “creative ” yaratuvchi, ijodkor) – individning yangi gʻoyalarni ishlab chiqarishga tayyorlikni tavsiflovchi hamda mustaqil omil sifatida iqtidorlilikning tarkibiga kiruvchi ijodiy qobiliyati. Shaxsning kreativligi uning tafakkurida, muloqotida, his-tuygʻularida, muayyan faoliyat turlarida namoyon boʻladi. O’quvchilarda kreativlikni rivojlantirishda quyidagilarga eʼtibor qaratish zarur: 1. Ular tomonidan koʻp savollar berilishini ragʻbatlantirish va bu odatni qoʻllab- quvvatlash; 2. O’quvchilarning mustaqilligini ragʻbatlantirish va ularda javobgarlikni kuchaytirish; 3. O’quvchilar tomonidan mustaqil faoliyatni tashkil etilishi uchun imkoniyat yaratish; o’quvchilarning qiziqishlariga eʼtibor qaratish. Quyidagi omillar shaxsda kreativlikni rivojlantirishga toʻsqinlik qiladi: 1) oʻzini tavakkaldan olib qochish; 2) fikrlash va xatti-harakatlarda qoʻpollikka yoʻl qoʻyish; 3) shaxs fantaziyasi va tasavvurining yuqori baholanmasligi; 4) boshqalarga tobe boʻlish; https://scientific-jl.com/luch/ 3 4 7 Часть-38_ Том-2_ Февраль-2025 5) har qanday holatda ham faqat yutuqni oʻylash. Oʻquvchilarning kreativ qobiliyatini rivojlantirish usullari va vositalariga taʼsir qiluvchi muhim omillardan biri oʻqituvchi-oʻquvchilar hamkorligi ekanligiga alohida eʼtibor qaratildi. Maʼlumki, taʼlim jarayoni ikki yoqlama xarakterga ega boʻlib, oʻqituvchi va oʻquvchilarning teng munosabatlaridan tashkil topadi. Bu jarayonga rahbarlik qiluvchi oʻqituvchi taʼlim jarayonining toʻgʻri tashkil etilishi, taʼlim maqsadlarining toʻgʻri amalga oshirilishi va taʼlim natijalari uchun javobgar shaxs hisoblanadi. Ammo bu, taʼlim jara