XIZMATLAR SOHASI TARKIBIDA TIBBIY XIZMATLARNING TURI VA ULARNING SAMARADORLIK KO‘RSATKICHLARINI TAHLILI

Аннотация

In the article, the author systematized the existence of medical services and their efficiency indicators in the service sector, and presented a scientific analysis based on valid evidence. Key words: public, private, health care, service, medical service, cost, income, labor productivity, profitability, efficiency, patient, patient, paid service, hospital, place of treatment. https://scientific-jl.com/luch/ 1 3 3 Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025 Kirish: Sog‘liqni saqlash vazirligining bayonotiga ko‘ra, O‘zbekiston davlat dasturiga binoan tibbiyot sohasi endilikda “iste’molchi soha emas, balki sarmoyalar sohasi sifatida” ko‘riladi. Islohotlar natijasida uch xil ko‘rinishdagi tibbiyot maskanlari yuzaga keldi. Bular davlat tomonidan ta’minlanib, to‘la bepul xizmat ko‘rsatishi lozim bo‘lgan tizim, davlat va boshqa manbalardan mablag‘ oluvchi hamda bosqichma- bosqich pulli xizmatga o‘tuvchi tizim. Uchinchisi esa to‘la pulli xizmat ko‘rsatuvchi xususiy sektordir. Sog‘liqni saqlash tizimidan yaxshi xabardor bir kuzatuvchining aytishicha, O‘zbekiston tibbiyoti yuz tutgan islohotlar ayrim sobiq Sho‘ro respublikalari, jumladan, qo‘shni mamlakatlar orasida ham anchayin ilg‘or bo‘lib, G’arbiy Ovro‘pa, xususan, Buyuk Britaniya tajribasiga asoslangan. Biroq mavjud sharoit tizimni Ovro‘padagidek samarali ishlashiga xalaqit beradi.“Korruptsiya, ma’muriy buyruqbozlik va byurokratiya bu islohotlarning og‘ir kechishi, malakali mutaxassislarning sohani tashlab ketishi va yoki chet ellarga ish qidirib ketishiga sabab bo‘ldi. Tibbiyot tizimida avj olgan poraxo‘rlikning og‘irligi esa, yana aylanib oddiy odamlar yelkasiga tushmoqda,” deydi u. Uning aytishicha, sobiq Sho‘roning bepul tibbiyot tizimidan butkul yangi tizimga o‘tish ko‘pchilik uchun og‘ir kechgan. 1990 yillar o‘rtasida o‘sha paytdagi sobiq vazir britaniyalik tibbiyot ekspertlari bilan uchrashuvda o‘zlari qo‘l urgan islohotlar haqida hazil aralash shunday degandi: “Biz qisqa vaqt ichida tizimda shunday o‘zgarishlar qilib tashladikki, bu sohada nimalar yuz berganini aniqlash uchun bizdan keyingilarga o‘n yillab vaqt kerak bo‘ladi”. Shu o‘rinda ayrim raqamlar: Vazirlik ma’lumotiga ko‘ra, O‘zbekistonda har o‘n ming kishiga 26 nafar shifokor va umuman 100 nafar tibbiyot xodimi to‘g‘ri keladi. Shifokorlarning jami soni 71 ming va mamlakatda 890 ta kasalxona mavjud. Mavzuga doir adabiyotlar tahlili: Xizmatlar sohasi tarkibida tibbiy xizmatlarning o‘rni va ularning samaradorligini oshirish muammolari iqtisodiy adabiyotlarda kam yoritilgan. Xususan, Yu.F.Volkov, M.Q.Pardayev, R.Atabayev, A.E.Saak, M.V.Yakimenko, E.S.Fayziyev, V.G.Fedsov, V.S.Bogolyubov, https://scientific-jl.com/luch/ 1 3 4 Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025 V.P.Orlovskaya, L.P.Shmatko rahbarligidagi bir guruh olimlar bemorxonalar va davolanish maskanlari biznesi iqtisodiyotiga bag‘ishlab darsliklar, o‘quv qo‘llanma va boshqa o‘quv va ilmiy adabiyotlarni nashrdan chiqarishga muvaffaq bo‘lganlar. Ammo ushbu asarlarda tibbiy xo‘jalik samaradorligining nazariy masalalari va uni ifodalovchi ko‘rsatkichlar bir tizimga keltirilgan holda ifoda etilmagan. Tadqiqot va natijalar: Tibbiy xizmatlar sohasida bir qancha xizmatlar ko‘rsatiladi. Ularni yirik ikki guruhga bo‘lish mumkin: davlat tibbiy bepul va xususiy tibbiy pullik xizmatlari. Davlat tibbiy bepul xizmatlari ham bir qancha yo‘nalishlarga ega. Ulardan biri bemorlarga davlat mehmonlarni joylashtirish va vaqtincha yashashini ta’minlash bilan bog‘liq xizmatlardir. Bular tarkibiga mehmonxona xo‘jaligi tomonidan ko‘rsatiladigan xizmatlar ham kiradi. Ularning bir-biri bilan bog‘liqligi quyidagi rasmda keltirilgan (1-rasm). Shifoxonalar xizmatlari Shifokorlik, hamshiralik Davlat Shoshilinch tez yordam markazi xizmatlari tibbiy xizmatlari Dam olish reabiliatatsi markazi xizmatlari Tibbiy Xususiy tibbiy klinika xizmatlari xizmatlar Davlat-xususiy sherikchilik tibbiyot xizmati markazlari Xususiy tibbiy Xususiy sog'lamlashtirish xizmatlar markazlari Xorijiy xuxusiy klinika xizmatlari 1-rasm. Tibbiy xizmatlar sohasida aholiga ko‘rsatiladigan tibbiy xizmatlarning turlari https://scientific-jl.com/luch/ 1 3 5 Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025 Tibbiy xizmatlar sohasida o‘z navbatida yana bir qancha guruhlarga bo‘linadi. Bular tibbiy xo‘jalik xizmatlari, transport xizmatlari, bundan tashqari tibbiy xizmatlar tarkibiga hozirgi paytda bemorlarga ertalabki nonushtani tashkil qilish xizmatlari kiritilgan va ularning narxi shifoxonaga joylashtirish bahosiga qo‘shiladi. Tibbiy xizmatlar sohasida band bo‘lgan xodimlarning asosiy qismi shifoxonalarda va klinikalarda faoliyat ko‘rsatmoqda. Tadqiqotlarimiz ko‘rsatdiki, tibbiy xizmatlar sohasida band bo‘lgan barcha xodimlar tarkibida shifoxonalarda va klinikalarda band bo‘lgan va yashash bilan bog‘liq xizmatlarni ko‘rsatuvchi xodimlarning ulushi 90 foizni tashkil qiladi. Mos ravishda tibbiy xizmatlarning ham 90 foizdan ortiqrog‘i shu soha ulushiga to‘g‘ri keladi. Ko‘rinib turibdiki, tibbiy xizmatlar sohasida katta ahamiyatga ega. Bemorlarning asosiy