RATSIONAL OVQATLANISH VA OVQATLANISH GIGIYENASI

Аннотация

ushbu maqolada ratsional ovqatlanish va ovqatlanish gigienasi yoritilgan bo’lib, mazkur masala yuzadidan muallif tomonidan shaklllantirilgan ilmiy taklif va amaliy tafsiyalar o’z ifodasini topgan. Kalit so’zlar-Ovqatlanish gigienasi, mog’or zamburug’i, achitqi, toksikoinfeksiya, Sanitariya-epidemiologiya , zararli bakteriya, oziq-ovqatdan zaharlanish. RATIONAL NUTRITION AND FOOD HYGIENE Annotation-This article discusses rational nutrition and food hygiene, and reflects the scientific proposals and practical recommendations formulated by the author on this issue. Keywords-Food hygiene, mold, yeast, toxicoinfection, Sanitary-epidemiology, harmful bacteria, food poisoning. “Ratsional ovqatlanish” deganda, ko‘pchilik – mazali, yaxshi, ekologik toza oziqalarni nazarda tutadi. Bu katta xatodir. Aynan shunday oziqalar ko‘pgina surunkali kasalliklar (semirish, qandli diabet, yurak qon-tomir va oshqozon-ichak kasalliklari, arterial bosimning ortishi, insult) kabilarni vujudga keltiruvchi bo‘lib, mehnat faoliyati susaytirilishiga, hatto bevaqt hayotdan ko‘z yumish holatlariga olib kelishi ham mumkin. Yaxshi ko‘rgan taomlarni ortiqcha iste’mol qilish esa oqsillar, uglevodlar, yog‘lar o‘rtasidagi muvozanatning buzilishiga va buning oqibatida oziqaviy moddalarga biologik jihatdan to‘liq bo‘lgan talaygina vitaminlar, makro- va mikroelementlar, https://scientific-jl.com/luch/ 3 Часть-37_ Том-3_ Январь-2025 sabzavot va mevalar, sutli mahsulotlardan yetarlicha to‘yinmaslikka olib keladi. Ovqat bizning organizmimizni mo‘tadil darajada ushlab turuvchi manba (yoqilg‘i)dir, demak, biz bu manbadan ko‘r-ko‘rona emas, balki savodli va ilmiy asoslangan holda foydalanishimiz kerak. Ayniqsa, yoshlar uchun bu juda muhimdir. Ovqat tarkibida biologik yetishmovchilik mavjudligi O‘zbekistonning 80% (ayniqsa, ayollar) aholisi organizmida temir moddasining tanqisligiga sabab bo‘lib, kamqonlik (anemiya) moddasining tanqisligiga sabab bo‘lib, kamqonlik (anemiya) kasalligining rivojlanishiga olib kelmoqda. Natijada, dunyoga kelayotgan yosh avlod farzandlarimiz salomatligiga salbiy ta’sir etmoqda. Undan tashqari, O‘zbekiston mintaqasining biosferasida yod tarkibi kamligi tufayli endemik buqoq va yod tanqisligi holatini keltiruvchi kasallik kuzatiladi. Yuqorida qayd etilganlardan kelib chiqib, ovqat ratsionini tuzishda ushbu tanqisliklarni, albatta, hisobga olish kerak. Bu jarayonni amalga oshirish, shuningdek, sog‘lom turmush tarzini aholi o‘rtasida keng targ‘ib qilish umumiy amaliyot shifokorlariga yuklatilgan. Shifokorlarning asosiy vazifasi 10 kasallikning oldini olish, ya’ni profilaktika va kasallikni reabilitatsiya qilishdir. Bu esa sog‘lom hayot kechirishga qaratilgan eng birinchi yo‘llanma, ya’ni ovqatlanish jarayoni ratsional tarzda amalga oshgan bo‘lishi kerakdir. Demak, umumiy amaliyot shifokorlari har bir bemorga biologik va quvvat jihatdan to‘g‘ri ovqatlanish ratsionini tuzib, kasalliklardan xalos etishi, ovqatlanish tartibi va madaniyatini o‘zlashtirishga yordam berishi kerak. Jamoat sog‘liqni saqlash tashkiloti aholining barcha guruhlarini to‘laqonli va ratsional ovqatlantirish, uning me’yorida o‘sishi, rivoj lanishi, sog‘liq va mehnat qobiliyatini saqlab turishi uchun kerakli vitaminlar va anorganik moddalar bilan ta’minlashga harakat qilib kelmoqda. Bu asosiy oziq-ovqat moddalar, sutkalik iste’mol me’yorlarini va odamning yoshiga, jinsiga, tana og‘irligiga, mashg‘ulotlarning turiga, individual salomatlik holatiga va boshqa sharoitlarga muvofiq holda sutkalik energiya sarfini ishlab chiqarishni o‘z ichiga oladi. https://scientific-jl.com/luch/ 4 Часть-37_ Том-3_ Январь-2025 Ratsional ovqatlanishning 3 ta talabi mavjud: Ovqatlanish ratsioni: nutrient tarkibi, mutanosiblik, organoleptik xususiyatlar hamda sanitar-epidemiologik bexatarlik talablariga javob berishi kerak. Ovqatlanish tartibi: ovqat qabuli ma’lum davomiylikda, ma’lum son va intervalga ega bo‘lishi kerak. Ovqatlanish sharoiti: xonaning interyeri, stol servirovkasi, mikroiqlim, xizmat ko‘rsatish qulayliklarini o‘z ichiga olishi lozim. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ratsional ovqatlanish piramidasini taklif etgan. Piramida asosini boshoqli o‘simliklar, xalos etishi, ovqatlanish tartibi va madaniyatini o‘zlashtirishga yordam berishi kerak. Jamoat sog‘liqni saqlash tashkiloti aholining barcha guruhlarini to‘laqonli va ratsional ovqatlantirish, uning me’yorida o‘sishi, rivoj lanishi, sog‘liq va mehnat qobiliyatini saqlab turishi uchun kerakli vitaminlar va anorganik moddalar bilan ta’minlashga harakat qilib kelmoqda. Bu asosiy oziq-ovqat moddalar, sutkalik iste’mol me’yorlarini va odamning yoshiga, jinsiga, tana og‘irligiga, mashg‘ulotlarning turiga, individual salomatlik holatiga va boshqa sharoitlarga muvofiq holda sutkalik energiya sarfini ishlab chiqarishni o‘z ichiga oladi. Ratsional ovqatlanishning 3 ta talabi mavjud: https://scientific-jl.com/luch/ 5 Часть-37_ Том-3_ Январь-2025 1. Ovqatlanish ratsioni: nutrient tarkibi, mutanosiblik, organoleptik xususiyatlar ha