Sholg`om navlarining hosildorligiga o`g`it meyori, ko`chat qalinligining ta`siri hamda uning hosilini yig`ish va saqlash

Аннотация

Ushbu maqolada sholg‘om (Brassica rapa subsp. rapa) ekinining hosildorligiga o‘g‘it me’yori va ko‘chat qalinligining ta’siri hamda hosilni yig‘ish va saqlash texnologiyalari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari asosida optimal o‘g‘it miqdori va ko‘chat zichligi aniqlanib, hosildorlikning ortishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi aniqlangan. Hosilni to‘g‘ri yig‘ish va saqlashning sholg‘om sifati hamda bozorbopligini saqlab qolishda ahamiyati yoritilgan. Kalit so‘zlar: sholg‘om, hosildorlik, o‘g‘it, ko‘chat qalinligi, saqlash, agrotexnika. Muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev 2020 yil 29 dekabr kuni Oliy Majlisga yo`llagan Murojaatnomasida, kambag`allikni qisqartirish va qishloq aholisi daromadlarini ko`paytirishda eng tez natija beradigan omil bu-qishloq xo`jaligida hosildorlik va samaradorlikni keskin oshirish ekanligini alohida ta`kidlab o`tganlar. Bizga ma`lumki,qishloq xo`jalik o`simliklaridan yuqori va barqaror hosil olish uchun muayyan o`simlik navlarining bioekologik xususiyatlarini inobatga olgan holda agrotexnik tadbirlarni o`z muddatlarida sifatli qilib o`tkazmoq ayni muddao hisoblanadi.Shularni hisobga olgan holda Xorazm vohasi sharoitida dehqonchilik qilishni o`ziga xos xususiyatlarini inobatga olish zarur. Sholg`omning “Namangan mahalliysi” va “Samarqand mahalliysi” navlarini biz tajriba maydonlarida ikki xil ko`chat qalinligi va oralig`ida ilmiy tadqiqotlarimizni olib borganmiz.Sholg`om navlarini urug`lari unib chiqqandan so`ng begona otlardan tozalanib yagona qilingan.Bunda sholg`om navlarining oralig`i 1-va 2-variantda 10 smdan, 3- va 4- variantda 15 sm dan ko`chatlar qoldiriladi. Bunda xar bir metr kvadratda yerda 1-va 2-variantda 15 ta ko`chat, 3-va 4-variantda 20 tadan ko`chat qoldiriladi.Birinchi yagona sholg`om navlari unib chiqqanda, ikkinchisi esa 1-2 ta barg chiqarganda o`tkaziladi. Bunda tup oralari 10- 22 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 15 sm kenglikda qoldiriladi. Bundan keyingi parvarish o`z vaqtida sug`orish,qator oralarini yumshatish va zararkunanda hamda kasalliklarga qarshi kurashishishdan iborat hisoblanadi. Agar sholg`om navlariga yuqori me`yorda ma`danli o`g`itlar bilan oziqlantiriladigan bo`lsa, o`simliklarning vegetativ massasi yani barglari, poyasi, ldizi haddan tashqari o`sib ketadi, bunday hollarda hosilga zarar yetkazmaslik uchun o`g`itlar o`rtasidagi nisbat fosforni ko`paytirish hisobiga o`zgartirilishi lozim. Sholg`om navlariga solinadigan o`g`itlar meyori xar bir viloyatining tuproq xossasi, agrotexnologiyasi, rejalashtirilgan hosil miqdoriga qarab belgilanadi (1-jadval). 1-jadval. Sholg`om navlarining hosildorligiga o`g`it meyori va ko`chat qalinligining ta`siri. № Sholg`om navlari Ma`danli o`g`itlar Ko`chat Hosildorl meyori, kg/ga qalinligi, ik, m2/dona t/ga 1-variant Namangan mahalliysi N P K 15 40 120 90 60 2-variant Samarqand mahalliysi N P K 15 32 120 90 60 3-variant Namangan mahalliysi N P K 20 30 120 90 60 4-variant Samarqand mahalliysi N P K 20 24 120 90 60 Yuqoridagi jadvalda sholg`omning ikki xil naviga qo`llanilgan ma`danli o`g`itlarning meyorlari, hamda qo`shqator qilib ekilganda xar bir metr kvadrat yerdagi ko`chatlar soni va shu agrotexnik tadbirlar qo`llanilganda olingan hosildorlik ko`rsatib o`tilgan. Jumladan jadvalning 1-variantida sholg`omning “Namangan mahalliysi” naviga ma`danli o`g`itlardan N P K kg/ga me`yorda qo`llanilib, xar bir metr hisobiga 120 90 60 ko`chat qalinligi 15 dona bo`lganida bir gektar hisobidan olingan hosildorlik 40 tonna bo`lgan, 23 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 2-variantda esa sholg`omning “Samarqand mahalliysi” naviga ma`danli o`g`itlardan N P K kg/ga me`yorda qo`llanilib, xar bir metr hisobiga ko`chat 120 90 60 qalinligi 15 dona bo`lganida bir gektar hisobidan olingan hosildorlik 32 tonna bo`lgan. 3-variantida sholg`omning “Namangan mahalliysi” naviga ma`danli o`g`itlardan N P K kg/ga me`yorda qo`llanilib, xar bir metr hisobiga ko`chat qalinligi 20 dona 120 90 60 bo`lganida bir gektar hisobidan olingan hosildorlik 30 tonna bo`lgan, tajribaning 4-variantida esa sholg`omning “Samarqand mahalliysi” naviga ma`danli o`g`itlardan N P K kg/ga me`yorda qo`llanilib, xar bir metr hisobiga ko`chat 120 90 60 qalinligi 15 dona bo`lganida bir gektar hisobidan olingan hosildorlik 24 tonnadan iborat bo`lgan. Bu esa sholg`om navlaridan yuqori va sifatli hosil olishda o`g`it meyorlariga va ko`chat qalinligiga e`tibor qaratish kerakligini bildiradi. Sabzavot mahsulotlarining sifatini yaxshilash uchun oliy navlarni maqbul texnologiya bo`yicha yetishtirish, shuningdek, ularni o`z vaqtida tashib keltirish hamda yaxshi saqlash hisobiga erishiladi.Sholg`om va boshqa sabzavot ekinlarida hosilning pishishi 2 xilga bo`linadi: 1. Texnik yoki xo`jalik jihatdan pishish. Bunda mahsulot sotish, saqlash, tashish va qayta ishla