БЕЗОРИЛИК ЖИНОЯТИНИ ТЕРГОВ ҚИЛИШНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ВА УНИНГ АҲАМИЯТИ

Аннотация

Безорилик жиноятини тергов қилишни такомиллаштириш усуллари, унинг амалиётдаги аҳамияти ва жамиятга таъсири тўғрисида батафсил маълумот берилади Калит сўзлар Безорилик жинояти, жамоат тартиби, оммавий тартибсизликлар, видео кузатув тизимлари, GPS, жамоат хавфсизлиги, экспертлар, психологлар, ҳуқуқий онг. Безорилик жиноятлари жамоат хавфсизлигига таҳдид солади, одамларнинг турмуш тарзига салбий таъсир кўрсатади ва жамоат жойларида қўрқув ва тартибсизликни юзага келтиради. Шунинг учун, безорилик жиноятларини тергов қилиш тизимини такомиллаштириш ва унинг аҳамиятини тушуниш, ҳар бир давлат ва жамият учун жуда муҳимдир. Безорилик — бу фуқароларнинг жамоат жойларида қўрқув, шарманда ёки баъзан жисмоний ёки руҳий зарар этказиш мақсадида амалга ошириладиган, кўпинча хатти-ҳаракатларни ўз ичига олган жиноятдир. Безориликка қуйидаги ҳолатлар киради1: - жамоат жойларида номаълум шахслар томонидан тажовузкорлик ёки қўрқитиш. - бошқалар ёки давлат мулкини талон-тарож қилиш, шикастлаш. - оммавий тартибсизликларга сабаб бўлиш. Безорилик жиноятлари кўпинча куч ишлатиш ёки жисмоний қийинчиликларга олиб келмаслиги мумкин, аммо улар жамиятда хавотир ва тартибсизликни келтириб чиқаради. Шу боисдан, безориликни тергов қилиш тизими самарали ва тезкор ишлаши керак. Безорилик жиноятини тергов қилиш, жамоат хавфсизлигини таъминлаш ва жиноятчиликка қарши курашишда муҳим рол ўйнайди. Ҳозирги кунда технологиялар жиноятларни аниқлашда муҳим аҳамият касб этади2. Безорилик жиноятини тергов қилишда замонавий технологиялардан, масалан, видео кузатув тизимлари (камера тармоқлари), мобил телефонлардан олинган маълумотлар, GPS тизимлари ва ижтимоий тармоқларда тўпланган маълумотлардан фойдаланиш зарур. Бу усуллар жиноятни аниқлаш, жиноятчиларнинг ҳаракатларини кузатиш ва терговчиларга аниқ хулосалар чиқармоқда ёрдам беради. Безорилик жиноятларини тергов қилишда фақатгина умумий ҳуқуқшунослик билимлари эмас, балки жиноятчиликнинг ижтимоий, психологик ва амалий жиҳатларига оид чуқур билим ҳам талаб этилади. Терговчиларга 1 Суюнов Ш. Понятие преступления по незаконному изготовлению, приобретению, хранению наркотических средств, их аналогов или психотропных веществ без цели сбыта //Общество и инновации. – 2025. – Т. 6. – №. 1/S. – С. 267-277. 2 Муродов Б., Хомидов В. Процессуальные основания производства обыска и следственного действия //Общество и инновации. – 2023. – Т. 4. – №. 2/S. – С. 402-411. 149 ` безорилик жиноятларининг хусусиятларини таҳлил қилиш, жиноятчиларнинг мотивларини тушуниш ва ишни энг яхши натижага эришиш учун зарур методларни қўллаш учун махсус тайёргарлик зарур. Шунингдек, терговчиларга оғзаки ёки ёзма сўроқ қилиш техникалари, шунингдек, гувоҳларни тўғри ва ишончли йиғиш бўйича кўникмаларни ривожлантириш керак. Безорилик жиноятларини тергов қилишда жамоатчилик билан ҳамкорлик жуда муҳим аҳамиятга эга. Жиноятчиларни аниқлашда фуқароларнинг хабар беришлари, видео ёки бошқа далилларни тақдим этишлари самарали бўлиши мумкин. Жамоат хавфсизлигини таъминлашда фуқароларни тарғиб қилиш, уларни безорилик жиноятларига қарши курашишда фаол қатнашишга чақириш, ҳуқуқий саводхонликни ошириш ҳам жуда зарур3. Безориликка қарши курашишда ҳуқуқий асослар ва қоидаларни янгилаш ҳам зарур. Агар қонунлар ноаниқ ёки қийин амалга оширилса, терговчилар жиноятни тезда очиш ва жиноятчиларни жавобгарликка тортишда қийинчиликларга дуч келиши мумкин. Шунинг учун безорилик жиноятлари билан боғлиқ қонунларни янгилаб, улар тўғри ва самарали ишлашини таъминлаш керак. Безорилик жиноятлари кўпинча оммавий шовқинларга, жисмоний тўқнашувларга ёки оммавий тўпланишларга олиб келиши мумкин. Бу каби жиноятлар махсус экспертлар, психологлар ва юқори малакали терговчилардан иборат гуруҳлар томонидан тергов қилиниши керак. Терговчиларнинг малакаси ва тажрибаси безорилик жиноятларини самарали тергов қилиш учун зарур. Безорилик жиноятларини тергов қилишнинг асосий мақсади жамоат хавфсизлигини сақлашдир. Безорилик жиноятлари нафақат жисмоний зарар этказиш, балки одамлар орасида қўрқув ва безовталикни ҳам келтириб чиқаради. Агар тергов самарали олиб борилса ва жиноятчилар жазоланса, жамиятда тартиб ва тинчлик ўрнатилади. Безорилик жиноятларини тергов қилиш орқали давлат ўзининг ҳуқуқий тизимини мустаҳкамлайди. Агар жиноятга қарши курашиш самарали бўлса, фуқаролар давлат тизимига бўлган ишончни оширади. Бу эса жамиятда қонун устиворлигини таъминлашга ёрдам беради. Безорилик жиноятлари ижтимоий барқарорликка таҳдид солади, чунки улар одамларда қўрқувни, хавотирни ва ишончсизликни келтириб чиқаради. Жиноятчиларни аниқлаш ва уларни жавобгарликка тортиш орқали жамоатнинг хавфсизлиги ва ижтимоий барқарорлиги таъминланади. Безорилик жиноятларини тергов қилиш нафақат жиноий ҳаракатни аниқлаш, балки уларнинг олдини олишда ҳам муҳим рол ўйнайди. Жиноятчиларни аниқлаш ва уларга қарши чора-тадбирларни кўриш, бошқа шахсларни жиноий фаолиятга қўшилишдан тўхтатиши мумкин. Амалиётда безорилик жиноятларини тергов қилишда бир қатор муаммолар мавжуд: - маълумотларни тўплаш ва таҳлил қилишда