Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
TALABALARNING O‘QUV JARAYONIGA MOSLASHISHIDA KOGNITIV FUNKSIYALARNING ROLI
KOGNITIV FUNKSIYALARNING ROLI · Shokirova S.Z. · Dustov K.T.
Педагоги · 2026
Аннотация
Мақолада келтирилган маълумотлар Қарши давлат университети Биология йўналишида таълим олаётган талабаларда когнитив функцияларнинг ўзгариб бориш динамикасини ўрганишга қаратилган. Маълумки, талабаларда ўқув йили мобайнида кўплаб ўзгаришлар юз бериб, шулар орасида когнитив функциялардаги ўзгаришлар ўзига хос муҳим аҳамият касб этади. Бу ўзгаришлар талабаларнинг ўқув жараёнига мослашиш хусусиятларини белгилаб беради. Олинган натижаларга кўра, ўрганилган аксарият когнитив кўрсаткичлар, жумладан, хотира, диққат ва кўрув-мотор реакция тезлиги ўқув йили мобайнида яхшиланиб борган, сессиядан сўнг эса пасайган. Айрим ҳолатлардагина юқоридагидан фарқ қиладиган натижалар олинган. Шунга кўра, талабаларнинг ўқув жараёнига мослашиши когнитив функциялардаги ўзгаришлар билан кечадиган маълум механизмларга эга экани ҳақида хулоса қилинган. Tayanch so‘zlar: когнитив функциялар, ўқув жараёни, кўрув хотираси, диққат, кўрув-мотор реакция, ўқув йили, мослашиш. РОЛЬ КОГНИТИВНЫХ ФУНКЦИЙ В АДАПТАЦИИ СТУДЕНТОВ К ПРОЦЕССУ ОБУЧЕНИЯ Представленная в статье информация направлена на изучение динамики изменений когнитивных функций у студентов, обучающихся по биологическому направлению Каршинского государственного университета. Известно, что в течение учебного года у студентов происходит множество изменений, среди которых особое значение имеют изменения когнитивных функций. Эти изменения определяют особенности адаптации студентов к образовательному процессу. Согласно результатам, большинство изученных когнитивных параметров, включая память, внимание и скорость зрительно-моторной реакции, улучшились в течение учебного года и снизились после окончания сессии. Лишь в некоторых случаях были получены результаты, отличающиеся от приведенных выше. Соответственно, был сделан вывод о том, что адаптация студентов к процессу https://scientific-jl.com/ped 2 69 Volume-82, Issue-1, May -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-3027_SJIF: 5.449 обучения имеет определенные механизмы, которые сопровождаются изменениями когнитивных функций. Ключевые слова: когнитивные функции, процесс обучения, зрительная память, внимание, зрительно-моторная реакция, учебный год, адаптация. THE ROLE OF COGNITIVE FUNCTIONS IN STUDENTS' ADAPTATION TO THE LEARNING PROCESS The information presented in the article is aimed at studying the dynamics of changes in cognitive functions in students studying in the biological direction of Karshi State University. It is known that during the academic year, students experience many changes, among which changes in cognitive functions are of particular importance. These changes determine the characteristics of students’ adaptation to the educational process. According to the results, most of the studied cognitive parameters, including memory, attention and visual-motor reaction speed, improved during the school year and decreased after the end of the session. Only in a few cases were results obtained that differed from those given above. Accordingly, it was concluded that students' adaptation to the learning process has certain mechanisms that are accompanied by changes in cognitive functions. Key words: cognitive functions, learning process, visual memory, attention, visual-motor reaction, academic year, adaptation. Mavzuning dolzarbligi. Ma’lumki, talabalik intellektual, psixologik va jismoniy jihatdan jadal rivojlanishni taqozo etadigan muhim davrdir. Bu davrda o‘quv faoliyati o‘ziga xos muhim ahamiyat kasb etadi va u kognitiv funksiyalar, ya’ni diqqat, xotira, tafakkur, tezkor qaror qabul qilish, idrok, nerv tizimining turli faoliyatlariga chuqur tasir ko‘rsatadi [2, 4]. O‘quv faoliyati talabalardagi kognitiv funksiyalarning darajasini belgilovchi muhim va eng asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. Hozirga qadar o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, talabalarning o‘quv faoliyati keng qamrovli jarayon bo‘lib, unga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar juda ko‘p. Xususan, sog‘lom turmush tarzi, kun tartibi, uyqu davomiyligi, kunlik hayotiy yumushlar, oilaviy hamda ijtimoiy-sotsial muammolar, nerv tizimining harakatchanligi, oliy nerv faoliyati tiplari va boshqa ko‘plab omillar o‘quv jarayoniga ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatadi [5]. Dunyo miqyosida, xususan, respublikamizda ham talabalar aholining muhim qatlamidan biri hisoblanib, ularning hayot-faoliyati bilan bog‘liq muammolarni https://scientific-jl.com/ped 2 70 Volume-82, Issue-1, May -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-3027_SJIF: 5.449 o‘rganish kun tartibidagi doimiy masalalardan biri bo‘lib kelgan. Oxirgi yillarda mamlakatimizda talabalarning kunlik hayotiga, ularning o‘quv faoliyatiga turli ijtimoiy tarmoqlar, uyali telefon, internet manbalari va boshqa taraqqiyot vositalar sezilarli ta’sir etmoqda. Bularning barchasi talabalarda kognitiv funksiyalarga o‘z ta’sirini o‘tkazmasdan qolmaydi. Qolaversa, talabalarga beriladigan o‘quv yuklama hajmining ortishi, internet orqali katta hajmda ilmiy materiallarni olish imkoniyatining paydo bo‘lishi yuqoridagi
Доказательный фрагмент
«Мақолада келтирилган маълумотлар Қарши давлат университети Биология йўналишида таълим олаётган талабаларда когнитив функцияларнинг ўзгариб бориш динамикасини ўрганишга қаратилган.»
Образец извлечения
Демо-превьюМақолада келтирилган маълумотлар Қарши давлат университети Биология йўналишида таълим олаётган талабаларда когнитив функцияларнинг ўзгариб бориш динамикасини ўрганишга қаратилган. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- cognitive functions, learning process, visual memory, attention, кўрув хотираси, мослашиш., ўқув жараёни, Tayanch so‘zlar: когнитив функциялар, диққат, ўқув йили, кўрув-мотор реакция
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Магистерские диссертацииЮлдашев Ж.Х2014
ИсследовательDAXLDORLIK HISSINING O‘RNI, Nosirova Nozima Safarovna2026