Роль сферы услуг в повышении занятости населения

Аннотация

The article describes the state of development of service sector as well as the related problems. In addition, recommendations for further development of service sector are given. Калитли сўзлар: аҳолининг иш билан бандлиги, хизмат кўрсатиш, сервис сифати, кичик бизнеснинг ҳиссаси,касаначилик, хизматлар таркиби, ижтимоий- иқтисодий сиёсат, оилавий тадбиркорлик, истиқболли хизмат турлари. Кириш Иқтисодиёни модернизациялаш шароитида ижтимоий-иқтисодий муаммоларнинг ҳал этилиши аҳоли турмуш даражасини тубдан ўзгартириш, яхшилашни талаб этади. Бу масалалар меҳнатга лаёқатли аҳолининг иш билан бандлиги, янги иш ўринларини яратиш механизмлари, ҳудудлар аҳолисини иш билан банд этишнинг янги шаклларини баҳолаш усулларини такомиллаштирилишини талаб этади. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномасида аҳоли бандлигини таъминлаш ҳамон долзарб масала бўлиб турганлиги қуйидагича таъкидланди: “...Йил давомида биз учун ғоят муҳим бўлган янги иш ўринларини ташкил этиш масаласи доимий эътиборимиз марказида бўлди. 2017 йилда янги саноат корхоналарини қуриш, хизмат кўрсатиш объектларини ишга тушириш, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш ҳисобидан 336 мингдан зиёд янги иш ўринлари ташкил этилди. Ўз-ўзидан аёнки, биз аҳоли бандлигини таъминлашни ўз олдимизга устувор вазифа қилиб қўйган эканмиз, бу масалага нафақат сон, балки сифат жиҳатидан ҳам алоҳида аҳамият беришимиз зарур”, -дейиш баробарида натижаларнинг аниқ сифат кўрсаткичларини белгилаш устувор аҳамият касб этишига эътибор қаратилди [1- Б.7]. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Олиб борилган тадқиқотлар аҳолининг иш билан бандлигини оширишнинг самарали ижтимоий-иқтисодий механизмларини методологик жиҳатдан татбиқ этиш зарурлиги, аҳамияти бу борадаги ислоҳотларда асосий омиллардан бири ҳисобланади. Иқтисодиётда таркибий ўзгаришлар ва диверсификациялаш жараёнида аҳолининг иш билан бандлигини бошқариш муаммоларини тадқиқ этишнинг 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2018 йил долзарблиги, биринчи навбатда, мазкур тушунчанинг эволюцион қарашлари ва концептуал ёндашувларини тадқиқ қилишни тақозо қилади. Шу ўринда иш билан бандлик бўйича концептуал ёндашувлар қуйидагилардан иборат: классик мактаб вакиллари А. Смит, Д. Рикардо,Т. Мальтус меҳнат бозори тўғрисидаги таълимотнинг назарий асосчилари, неоклассик мактаб вакиллари А. Маршалл, Ж. Милль, А. Пигу меҳнат бозори ҳамда нарх-наво мувозанати асосида амал қилиши, ишчи кучи баҳоси эса бозорни мувофиқлаштириш назариячилари ҳисобланади, иш билан бандликнинг замонавий назариячилари Л. Брю, К.Р. Макконелл, П.Самуэльсонлар эса меҳнат бозорининг ўзига хос хусусиятларини асослаганлар [2- С.115]. Ўзбекистонлик иқтисодчилар академик Қ.Х.Абдураҳмонов, иқтисод фанлари доктори, профессор Н.К.Зокироваларнинг “Меҳнат бозорига янгича ёндашувлар” номли тадқиқотларида таъкидлашларича меҳнат бозори ва иш билан бандлик назарияси унинг вазифаларида конкретлашади. Бу– меҳнат бозори ва иш билан бандлик ривожланиши қонуниятлари ва тенденцияларининг таҳлили асосида мазкур соҳаларнинг туб муаммоларини аниқлаш ва уларни ҳал этиш йўллари ва усуллари юзасидан илмий асосланган тавсиялар тайёрлаш, меҳнат бозори самарадорлигини оширишга хизмат қиладиган моделлар ишлаб чиқиш, меҳнат ресурслари прогнозлари асосида мамлакат ва минтақани иқтисодий-ижтимоий ривожлантириш истиқбол режаларига аниқликлар киритиш бўйича хулосалар тайёрлашдан иборатдир [3- Б.1]. Иқтисод фанлари доктори, профессор Ш.Р.Холмўминовнинг “Қишлоқ меҳнат бозорининг шаклланиши ва ривожланишини моделлаштириш” номли тадқиқот ишида қишлоқ меҳнат бозорининг иқтисодий моҳияти ва мазмуни, унинг ривожланиш тамойиллари, мезонлари ва кўрсаткичлари илмий-назарий жиҳатдан ўрганилиб, меҳнат бозорида ишчи кучига талаб ва таклифни тартибга солишнинг эконометрик моделлари, меҳнат бозорида социологик тадқиқотлар ўтказиш ва уларни ахборотлар билан таъминлаш услубияти тадқиқ этилган ҳамда амалий хулоса ва тавсиялар ишлаб чиқилган [4.18- Б.]. Юқорида келтирилган фикрларга қўшилган ҳолда таъкидлаш лозимки, аҳолининг иш билан бандлиги, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик, хизмат кўрсатиш ва сервис соҳаларини жадал ривожлантириш ҳисобига ҳудудларда янги иш жойларини яратиш, мавжуд иш жойларини сақлаб қолишнинг инновацион ёндашувларини талаб қилади. Тадқиқот методологияси Аҳолининг иш билан бандлигини оширишда ҳудудий жиҳатларни ўрганишнинг методологик асослари ишчи кучига бўлган талаб ва таклифни таҳлил қилишдаги замонавий ёндашувлар асосида иш билан банд этишнинг янги шаклларини баҳолаш усулларини тадқиқ қилдик. Ўзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти И.А.Каримов таъкидлаганидек, “...аҳолига хизмат кўрсатиш соҳасини янада кенгайтириш ғоят муҳим аҳамиятга эга. Бундай тармоқлар ташқи конъюнктурага ҳам, об-ҳаво шароитига ҳам боғлиқ эмас, яъни, ташқи омилларнинг ўзгариши уларга таъсир кўрсата олмайди. Айни пайтда бу хизматлар ўзимизда ишлаб чиқарилган маҳсулотларнинг кўплаб турлари