Квалифицированный переводчик: необходимость учебы и обучения

Аннотация

This article raises the issue of the special interpreters’ training. It describes the basic requirements for the profession of interpreter, skills for the preparation of a competent interpreter, methods and training areas to the translation. Keywords and expressions: translation, translator, competent translator, skills, art of translation, interpreter’s training. Таржима инсоннинг энг қадимги фаолия- бўлди, кўплаб халқаро ташкилотлар, халқаро ти турларидан бўлишига қарамай, кўп миқ- ҳаракатлар, давлатларнинг минтақавий итти- дордаги малакали таржимонларни тайёрлаш фоқлари ташкил этилди, натижада халқаро зарурати яқин кунларда пайдо бўлди. Турли алоқалар борасида кўп ишлар амалга оширил- қабилалар ва халқларнинг ўзаро мулоқоти, ди. Илму фан соҳасидаги инқилоб турли мам- юқори ижтимоий мавқега эга ҳукмрон мил- лакатлар ўртасида илмий ахборотни алмаши- латлар маданиятининг эътирофи, кўп мил- нишга эҳтиёж туғдирди. Халқаро савдо-сотиқ, латли давлатлар ва империяларнинг мавжуд- дипломатик фаолият, халқаро ёзишмалар ҳаж- лиги, диний ва ижтимоий таълимотнинг тар- ми ҳам ортди. Халқлар орасидаги маданий қалиши таржимонларнинг фаолияти билан алоқалар кенгайди, халқаро туризм оммалаш- юзага чиққан. Айни чоғда кўп вазиятларда ди. Инсоният ҳаётида юз берган бу ўзгаришлар мамлакатда таржимонлар сони саноқли бўл- таржимонлар ва таржималарга бўлган эҳтиёж- ган ва улар махсус таҳсил олишмаган. Шун- нинг кўз кўрилмаган даражада ортишига олиб дай бўлса-да, таржимонлар ўтмишда юқори келди. Таржимонлик касби оммалашди ва кўп малакали бўлишган, умуман олганда, қоби- миқдорда малакали таржимонларга ҳам эҳти- лиятли таржимонлар таржиманинг дурдона ёж туғилди. Бундай таржимонларни мақсадли асарларини ҳам яратишган. Одатда, ўтмиш- ва режали тайёрлаш учун кўп мамлакатларда да таржимадаги ижодийлик, ҳаттоки рағбат- бўлажак малакали таржимонларни тайёрловчи лантирилган, таржимонга бўлган касбий та- олий таълим муассасалари очилди. лаблар фақат умумий шаклда баён этилган. Аммо бўлажак таржимонларни тайёрлаш ХХ асрнинг иккинчи ярмида вазият ўзгар- учун қуйидаги учта саволга жавоб бериш ке- ди, жамиятда, илм ва фанда “информацион рак: нима учун таржимага ўргатиш керак, ни- портлаш” рўй берди. Инсонлар, халқлар ўрта- мага ўргатиш керак ва қандай ўқитиш керак? сидаги алмашинадиган ахборот ҳажми кескин Биринчи савол маънисиз бўлиб кўрини- ортиб кетди. Харитада янги давлатлар пайдо ши мумкин. Зеро, юқорида қайд этиганидай, 102 S H A R Q M A S H ’ A L I таржимонларни тайёрлаш жамиятнинг янги қилади. Чунки, табиий таржима талабларга тў- талабларига жавоб берувчи муҳим ижтимо- ла жавоб бермайдиган, етарлича аниқ бўлмаган ий вазифа сифатида майдонга чиқади. Бироқ таржимадир. Айрим истисноларни ҳисобга ол- таржима қилишга ўргатиш имконияти ва за- маганда тилларни ва мавзу предметини билиш руриятига қарши икки хил зид эътироз илга- малакали таржимонга қўйиладиган талабларни ри сурилади. Бир томондан, таржима қилиш қониқтириш учун етарли бўлмайди. учун икки тилни ва таржима матни предме- Маълумки, академик Л. В. Щерба икки тини билиш етарли. Демак, тилларни ўрганиш тиллиликнинг икки хил кўринишини фарқ- ва турли соҳалардаги билимларини кўпайти- лайди: “соф икки тиллилик” ва “аралаш икки риш орқали инсон таржима қилишни ўрганади. тиллилик”1. Кейинчалик тиллар алоқалари на- Аслини олганда, чет тилини ўргатишнинг илк зариясида ушбу термин мазмунига яқин «ко- босқичларида ўқитувчи ўқувчиларга чет тили- ординированное двуязычие» – “мувофиқлаш- даги алоҳида жумлалар ёки матн бўлакларини тирилган икки тиллилик” ва «субординиро- она тилига ёки аксинча типдаги таржимани ба- ванное двуязычие» – “субординацияга учра- жариш вазифасини беради. Ва ўқувчилар мах- ган иккитиллилик” атамалари пайдо бўлди. сус таржима қилишга ўргатмаган бўлсалар-да, “Соф икки тиллилик” тизимида икки тил ти- бу ишни бажаришга мажбур бўладилар. Шу зими инсон онгида бир-бирига алоқада бўл- тариқа, таржимага махсус ўргатишга қарши май туриб, мустақил мавжуд бўлади ҳамда бўлганларнинг эътирози шундан иборатки, тар- ўзаро таъсир қилмайди. Сўзловчи ҳар иккала жима қилиш кўникмаси тил ўрганиш жараёни- тил тизимидан эркин фойдаланади, аммо бир да ҳамма ҳам йўл-йўлакай шаклланади ва чет тилга иккинчи тилда муқобил излаб топишда тилини билувчи ҳар ким таржимон бўлиши қийинчиликка дуч келади. Л. В. Щербанинг мумкин. Иккинчи томондан, ушбу фикрга мут- тахмин қилишига кўра2, бу кўринишдаги ик- лақо зид мулоҳазага кўра, таржима қилишга ки тиллилик чет тилини эрта, кичик ёшда- ўргатиб бўлмайди, чунки таржима қилиш қо- лигида, “мураббия усули” асосида шакллан- билияти мусиқий ёки адабий қобилият сингари тириш мумкин. Бунда муайян бир одам бола худо ато этган туҳфа, шу сабабли, шоир син- билан фақат чет тилида сўзлашади, қолганлар гари, таржимон бўлиб туғилиш керак. Башарти эса она тилида гапиради. “Аралаш икки тил- туғма истеъдод бўлса – таржимон бўлади, агар лилик” чет тилини кейинроқ ўрганиш бош- истеъдод туғма бўлмаса, ҳеч қачон яхши ланганида, яъни инсонда она тили асосида ўз таржимон бўлиб ети