Инновационная занятость на сельском рынке труда

Аннотация

In this article, an analysis of the employment of the population on the rural labor market is carried out, current problems and tasks of employment of the population are considered and highlighted. Also, suggestions and recommendations were made to address the problem in the labor market. Калитли сўзлар: меҳнат бозори, меҳнат ресурслари, инновация, инновацион бандлик, ишчи кучи захираси, ишсизлик, аҳоли бандлиги, бандлик муаммоси. Кириш Жаҳон миқёсида содир бўлаётган инновацион жараёнлар, ҳар бир мамлакат иқтисодиётини ривожлантириш стратегиясини ушбу йўналишга мослаштиришни талаб этмоқда. Инсон капитали концепцияси миллий иқтисодиётни барқарор ижтимоий-иқтисодий ривожланиши ва уни самарали фаолият юритишида инсон ресурсларининг ўрнини яққол белгилаб бермоқда. Шу билан бирга, мамлакат иқтисодиётини барқарор ривожланишини таъминлаш меҳнат бозорини халқаро миқёсда рўй бераётган ислоҳотларга боғлиқ қилиб қўймоқда. Президентимизнинг мамлакатимиз парламентига қилган Мурожаатномасида алоҳида тўхталиб ўтилганидек, “Бугун биз давлат ва жамият ҳаётининг барча соҳаларини тубдан янгилашга қаратилган инновацион ривожланиш йўлига ўтмоқдамиз. Бу бежиз эмас, албатта. Чунки замон шиддат билан ривожланиб бораётган ҳозирги даврда ким ютади? Янги фикр, янги ғояга, инновацияга таянган давлат ютади. Инновация–бу келажак дегани. Биз буюк келажагимизни барпо этишни бугундан бошлайдиган бўлсак, уни айнан инновацион ғоялар, инновацион ёндашув асосида бошлашимиз керак” [1]. Дарҳақиқат, бугун биз давлат ва жамият ҳаётининг барча соҳаларини тубдан янгилашга қаратилган инновацион ривожланиш йўлига ўтмоқдамиз. Бу борадаги ўзгаришлардан, Президентимиз томонидан белгилаб берилган вазифалардан келиб чиқиб, жорий йил 12 январда Вазирлар Маҳкамаси томонидан “Илмий-инновацион ишланма ва технологияларни ишлаб чиқаришга татбиқ этишнинг самарали механизмларини яратиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори қабул қилинди. 2/2018 (№ 00034) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2018 йил Мазкур қарордан кўзланган мақсад, инновация фаолиятини давлат томонидан тартибга солиш механизмларини такомиллаштириш, инновацион муҳитни яхшилаш, илмий-тадқиқот фаолиятининг самарадорлиги ва сифатини ошириш, илмий ҳажмдор маҳсулотларнинг ички ва ташқи бозорларида рақобатбардош илмий-амалий натижалар олиш учун зарур шарт-шароитлар яратишдан иборат. Иқтисодиётни эркинлаштириш шароитида давлат меҳнатга лаёқатли аҳолини иш билан бандлигини таъминлаш, ишсизлик даражасини камайтириш ва меҳнат бозорини тартибга солиш бўйича фаол ижтимоий-иқтисодий сиёсат олиб боради. Зеро, меҳнат салоҳиятидан фойдаланиш, унинг иқтисодий самарадорлигини ошириш миллий иқтисодиётни ривожлантириш, аҳоли турмуш даражасини ошириш ва ижтимоий ҳаётини яхшилаш тараққий этган мамлакатлар қаторига қўшилишнинг муҳим манбаси бўлиб ҳисобланади. Иш билан бандликнинг янги тури ҳисобланган инновацион иш билан бандликнинг таркибий таҳлилига мурожаат қилиш, бизга унинг умумий шаклланишини чуқурроқ тушуниш, мураккаблиги, қайтимлилиги, эгилувчанлигига оид турли даражаларнинг ўзаро боғлиқлиги мавжудлигини аниқлаш, таркибий тузилишидаги ўзгаришларни тадқиқ этиш ва баҳолаш, бандлик тузилишида бўлаётган объектив сабабларни аниқлаш имконини беради. 2017–2021 йилларда Ўзбекистонни ривожлантиришнинг беш устувор йўналиши бўйича ҳаракатлар стратегияси, жумладан, «Фаол тадбиркорлик, инновацион ғоялар ва технологияларни қўллаб-қувватлаш йили» Давлат дастурида ҳам рақобатбардош иқтисодиётни барпо этиш иқтисодий фаолиятдаги асосий вазифалардан бири ҳисобланади. Шу сабабдан, меҳнат бозорида рақобатбардош кадрларни тайёрлаш ўта муҳим роль уйнайди. Мамлакатимиз Президенти Ш.М.Мирзиёев таъкидлаганларидек, “Юртимизда йилига 1,5 миллион одамни ишга жойлаштиришга эҳтиёж бўлса-да, ўтган йили Бандликка кўмаклашиш марказлари атиги 248 минг кишини ёки 16,5 фоизини ишга жойлаштирган. Бунинг асосий сабаблари иш фаолиятидаги эскирган шакл ва усуллар ҳамда бандлик муаммоларини ҳал этишдаги расмиятчилик билан боғлиқ” [1]. Бугунги кунда содир этилаётган жиноятларнинг 16 мингдан зиёди ёки ҳар тўрттадан биттаси ишсиз фуқаролардир. Ушбу муаммони бартараф этмай туриб, ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бўйича кўзланган натижаларга эришиб бўлмайди. Мазкур муаммони бартараф этиш учун ҳар бир мутасадди раҳбарлар ҳудудларда тадбиркорлик субъектларини тўлиқ қўллаб-қувватлаши, янги иш ўринларини барпо этишга кўмаклашиши, фуқароларнинг ўз-ўзини бандлигини таъминлашга қаратилган аниқ чора-тадбирларни амалга оширишлари лозим. Шу сабабдан, мамлакатимизда “янги иш ўринларини яратиш ҳамда аҳолининг, энг аввало, ўрта махсус ва олий ўқув муассасалари битирувчилари бандлигини таъминлаш, меҳнат бозори мутаносиблигини ва инфратузилмаси ривожланишини таъминлаш, ишсизлик даражасини камайтириш” [2] олдимизда турган асосий вазифалардан бири ҳисобланади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Чет эл ва миллий иқтисодий назария меҳнат бозорини таҳлил этишда бой тажрибага эга бўлишига қарамасдан ҳозирги вақтда ҳам и