Анализ антонимов в поэзии Амира Хамзы Шинвари

Аннотация

Ушбу мақолада Амир Ҳамза Шинворий шеъриятида тазод санъати, яъни антоним сўзларнинг қўлланиши таҳлил қилинган. Унда шоир ғазал ва рубоийларида шеърнинг оҳангдорлигини таъминлаш, бадиий савияси кўтариш учун антоним сўзлардан фойдаланилганлик маҳорати кўрсатиб берилган. Таянч сўз ва иборалар: шеърият, бадиий санъат, “тазод” санъати, антоним сўзлар. Аннотация. В статье рассмотрено искусство “тазод”, то есть анализ использования слов-антонимов в поэзии Амира Хамзы Шинвари. В ней анализировано использование слов-антонимов для обеспечения мелодичности рубаи и газелей поэта. Опорные слова и выражения: поэзия, художественное искусство, искусство “тазод”, антонимы. Summary. This article analyzes the “tazod” art, which is formed by using antonym words, in the poetry of Ameer Hamza Shinwari. By using the antonym words for procuring fruitiness and raise artistic grade are reviewed by the author in this work. Keywords and expressions: poetry, the literary art, the literary art of “tazod”, antonym words. ХХ аср пашту адабиётининг ёрқин вакили [t’l t’l s’tam jafo k’ra, inoyat ma kava] Амир Ҳамза Шинворий ўз ижодида бадиий [ham hich nazar p’ mo d’ marhamat ma санъат турларидан унумли фойдаланганини kava] кўрамиз. Унинг ғазалларида маънавий санъат [prejda me av ka vajne har che t’ k’re sha dey] ҳисобланган “тазод” санъатига бир қанча ми- [Har ts’ k’ra dar l’ shoyi xo’ nafrat ma kava] сол келтириш мумкин. Шоир антоним сўз- ларни қўллаш орқали нафақат шеър маъносига Таржимаси: таъсир кўрсатган, балки шеърнинг оҳангдор- “Ҳамиша ситам-жафо қил, иноят қилма! лигини ҳам таъминлаган, бадиий савиясининг Ва ҳеч марҳаматли нигоҳ қилма! юқори даражада бўлишига ҳам эришган. Ташлаб кетсанг ёки ўлдирсанг, сен нима Ҳамза Шинворий “тазод” санъати сифа- қилсанг ҳам яхши. тида қўллаган сўзлар орасида анъанавий, анъа- Нима қилсанг қил, лекин нафрат қилма!” навий-тасаввуфий “севги-муҳаббат” ва “наф- Одатда, “ситам”, “жафо” сўзларига адабий рат”, “вафо” ва “жафо”, “ваҳдат” ва “касрат”, анъана бўйича антоним сифатида “вафо” сўзи “ғам-андуҳ” ва “хурсандчилик”, “висол” ва ишлатилади. Биринчи мисрадаги “иноят” ва “ҳижрон”, “дўст” ва “душман” билан бирга иккинчи мисрада келтирилган “марҳаматли ноанъанавий ҳисобланган “илм” ва “жаҳолат”, нигоҳ” эса юқоридаги сўзларга унчалик зид “тараққиёт” ва “қолоқлик”, “мустамлакачи” ва маъно касб этмайди. Бу сўзлар (“иноят” ва “озодлик курашчиси” каби антоним сўзлар “марҳаматли нигоҳ”)га антоним сифатида ҳам мавжуд. Шоир баъзан зид маъноли бўл- “эътиборсиз қолдириш”ни бериш мумкин. Ле- маган сўзларни ҳам тазод сифатида қўллай кин шоир лирик қаҳрамони учун эътиборсиз олгани таҳсинга сазовор. қолдиришнинг ўзи жафо билан тенг. Қуйидаги рубоийда эса Покистон ҳуду- ﻩﻮک ﻪﻡ ﺖﻋﺎﻨﻋ ، ﻩک ﺎﻔﺟ ﻢﺘﺱ ﻞﺕ ﻞﺕ дидаги паштунлар орасида мураккаб ижти- ﻩﻮک ﻪﻡ ﺖﻤﺣﺮﻡ د ﺎﻡ ﻪﭘ ﺮﻈﻧ ﻴه ﻢه моий-сиёсий масала ҳисобланган тил маса- يد ﻪ ېک ﻪﺕ ﯥﭼ ﺮه ﯥﻧژو ﻪک وا ﯥﻡ يدیﺮﺑ ﻩﻮک ﻪﻡ تﺮﻔﻧ ﻮﺥ ﻲﺋﺎ ﻪﻟرد ﻩک ﻪ ﺮه 72 S H A R Q M A S H ’ A L I ласи1нинг содда ечимини кўрамиз. Унда иш- ﻩد ېک ﺎﻬﺘﻧا ﻢﻠﻇ د ﻪک ﺎﺕ латилган антоним сўзлар ўйини ҳам қойил- ﻩد ېک اﺪﺘﺑا ﯥک ﻢﻴﻠﺴﺕ ﻪﭘ ﺎﻡ мақом. Унда шоир ўзлик олмошининг бир [to ka d’ zulm intiho k’re da] неча маъноларига антоним бўла оладиган [mo p’ taslim ke ibtido k’re da] сўзларни бир мисранинг ўзида (учинчи мис- рада) зид маънода бера олган. Таржимаси: يرﺎک ﻪ ﯥک ﻪﻟﻮﺥ ﻪﻠﭙﺧ ﻪﭘ ۍدﺮپ Сен зулм қилишни тугатганингда, يرﺎک ﻪﻧ ﻪﻮﺥ ﻪﺑژ ﻪﭘ ﻞﺑ د ﺎﻨیو Мен таслим бўлишни бошлаганман. ېﺮﺒﺥ ﻞﺑ د ﻪﺑژ ۍدﺮپ ﻪﻟﻮﺥ ﻪﻠﭙﺧ ﻪﭘ … يرﺎک ﻪ ﻪﺑ ﻪکوا ﺪﺑ ﻩکوا ﺮکﻓ ﻟ ېﻮک ﻪﻧ اﺪﻨﺧ ﻪﺕ ﻪﭼ اد ﻪﭘ مړاژ [paradey p’ xp’la xula kshe ts’ shkori] ﻩد ېک اړژ ﺎﻡ ﻪﭼ اد ﻪﭘ ېﺪﻧﺎﺧ [vayno d’ b’l p’ j’ba xvasha na shkori] [jor’m p’ do che t’ xando na kave] [p’ xp’la xula paradey j’ba d’ b’l xabare] [xonde p’ do che mo jaro k’re da] [lij fikr vuka bad vuka b’ sha shkori] Таржимаси: Таржимаси: Йиғлайман нега сен хандон отмайсан!? “Бегона (сўз) ўз оғзинг (тилинг)да Мен йиғлаганимда сен кулиб келгансан. қандай кўринади? Бошқа тилдаги нутқ ёқимли туюлмайди, ؟ﯥﻨ غورد ﺎﻡ د ﻩﺪﻋو ﻪﻡﻮک Ўз оғзингда бегона тилдаги бошқа сўз, 2ﻩد ېک ﺎﻴﺘر ﻪﭘ ﯼد ﻩﺪﻋو ﻪﻡﻮک Озгина фикр қил, қилган ёмон ишинг [kuma va’da d’ mo darvag’ gane] яхши кўринадими?” [kuma va’da de p’ rishtiyo k’re da] Ҳамза Шинворий тазод санъатини нафа- Таржимаси: қат рубоийларида, балки ғазалларида ҳам маҳорат билан қўллай олган. Унинг қуйи- Менинг қайси ваъдамни ёлғон санайсан даги ғазалида тазод санъатининг гўзал наму- Ўзинг қайси ваъдангни ростга айлантир- насига дуч келамиз: гансан (амалга оширгансан). ﻩد ېک ﺎﻄﺥ ﻪﻏد ﺎﻡ ﻪکﺵ ﯥﺑ Кўриниб турибдики, ғазалда бир-бирига ﻩد ېک ﺎﻓو ﺎﻡ ﻩک ﺎﻔﺟ ﺎﺕ ﻪﭼ зид сўзлар ўйини қойилмақом тарзда амалга оширилган. Ҳатто “мен” ва “сен” образлари- [beshaka mo dag’a xato k’re da] ни ҳам антоним сифатида келтириш мумкин. [che to jafo k’ra mo vafo k’re da] Чунки “мен” образи жавокаш, хўрланган си- Таржимаси: фатида кўринса, “сен” образи бераҳм золим Шубҳасиз, мен шуни хато қилганман, сифатида намоён бўлади. Сен жафо қилганда мен вафо қилганман. Ҳамза ғазалларидан ташқари унинг ру- боийлари, қитъалари ва