DUAL TA’LIM TIZMINI HOZIRGI VAQTDA OLIY TA’LIMDAGI O’RNI

Аннотация

Ushbu maqolada dual ta’limning kelib chiqishi nazariy asoslari shuningdek ta’limning ushbu turning maqsad va vazifalari,afzallik va kamchiliklari haqida batafsil bayon qilingan. Dual ta’limi tizimi o‘quv va ishlab chiqarish jarayonlarini birlashtirish orqali mutaxassislarni tayyorlashda kuchaytirishga asoslanadi, bu esa o‘quv muassasalari bitiruvchilarining kasbiy mahoratini oshiradi. Kalit so’zi: dual ta’lim, kasbiy-hunar ta’limi, ishlab chiqarish,dual ta’lim asoslari. В данной статье подробно излагаются теоретические основы зарождения дуального образования, а также цели и задачи, преимущества и недостатки данного вида образования. Система дуального образования основана на усилении подготовки специалистов путем совмещения учебного и производственного процессов, что повышает профессиональное мастерство выпускников образовательных учреждений. Ключевые слова: дуальное образование, профессиональное образование, производство, основы дуального образования. This article describes in detail the theoretical foundations of the origin of dual education, as well as the goals and objectives of this type of education, its advantages and disadvantages. The dual education system is based on strengthening the training of specialists by combining educational and production processes, which increases the professional skills of graduates of educational institutions. Keywords: dual education, vocational education, production, foundations of dual education. Dual ta’lim shakli professional ta’lim tizimida yo‘lga qo‘yildi. 2021-2022 o‘quv yilidan boshlab, maktabgacha ta’lim, temir yo‘l va qurilish kabi sohalarda o‘rta bo‘g‘in kadrlarini tayyorlash maqsadida professional ta’lim muassasalariga dual ta’lim shakli bo‘yicha 3 mingdan ortiq yoshlar o‘qishga qabul qilind. 2022-2023 o‘quv yilida professional ta’lim muassasalariga 4,5 mingdan ortiq yoshlar dual ta’lim shaklida o‘qishga qabul qilindi hamda yuqorida aytib o‘tilgan sohalarga qo‘shimcha ravishda axborot texnologiyalari, yengil sanoat, qishloq xo‘jaligi va xizmat ko‘rsatish kabi sohalarda ham dual ta’lim shaklida kadrlar tayyorlash yo‘lga qo‘yildi. Ta’lim to’g’risidagi Qonunning 17-moddasida dual ta’lim to‘g‘risida fikr yuritilib, “Dual https://scientific-jl.com 1 4 3 60-son_1-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali ta’lim oluvchilar tomonidan zarur bilim, malaka va ko‘nikmalarni olishga qaratilgan bo‘lib, ularning nazariy qismi ta’lim tashkiloti negizida, amaliy qismi esa ta’lim oluvchining ish joyida amalga oshiriladi. Dual ta’lim – bu mutaxassislarni o‘quvchilarning ta’lim infratuzilmasini va o‘quv jarayonida ish beruvchiga jalb qilgan holda, o‘zaro ta’lim doirasidagi mutaxassislar tayyorlash uchun asosdir. Kasbiy munosabatlar tajribasi sifatida ikki tomonlama ta’limni tushunish, ishlash bo‘yicha ishlab chiqarish ko‘nikmalarini o‘tkazish, mavzu bo‘yicha o‘zaro munosabatlarning umumiy tamoyillari bilan uzviy bog‘liq hisoblanadi. Dual ta’lim jarayonida talaba olgan nazariy bilimlarini bir vaqtning o‘zida korxona yoki tashkilotda amalda qo‘llab, mutaxassislik bo‘yicha ko‘nikma va malakalarini mustahkamlaydi.Bunda talabalarda haqiqiy, ma’lum bir ishlab chiqarish jarayonini tushunishga qaratilgan nazariy bilim va tushunchalarni tarqalish qobiliyatini rivojlantiradi. Ilm jarayonida amaliy faoliyatni aniqlashning prinsipi bilimlarning asosiy maqsadiga asoslanadi. Dual ta’lim ma’lum bir korxona ehtiyojlariga muvofiq ma’lum bir darajadagi mutaxassislarni tayyorlashda o‘quv va ishlab chiqarish sohalarining kelishilgan o‘zaro ta’sirini o‘z ichiga olgan kasbiy tayyorgarlikni tashkil etishning innovatsion shakli tushuniladi. Bunga misol Qarshi texnika universiteti suv xo’jaligi va melioratsiya bakalavr yo’nalishi 3-bosqich talabalariga professor-o’qituvchilari rahbarligida 2024-2025-yil sentyabr va oktyabr oylarida dual amaliyoti Qashqadaryo viloyatida joylashgan ishlab chiqarish korxonalarida, shiningdek universitetning ilmiy va o’quv laboratoriyalarida dual tizimda o‘tkazildi. Xulosa qilib aytganda, dual ta’lim talabalarni bilim, ko‘nikma va malakalarini oshirib, ta’lim muassasasi va ishlab chiqarish korxonalarining hamkorligini mustahkamshga xizmat qiladi. Bugungi kunda ushbu tizim Germaniya, Avstriya, Shveystariya va Koreya Respublikasi kabi mamlakatlarda iqtisodiyotni rivojlantirishda juda katta o’ringa ega. Biz bilamizki, Germaniya o’zining ta’lim tizimiga dual ta’limni bir necha yillar oldin joriy qilgan. Germaniyada dual ta’lim rivojlanishining asosiy omili qonunchilikda dual ta’lim ishtirokchilarining (korxona, o’quvchi, ta’lim muassasasi) vazifalari va majburiyatlari aniq belgilab qo’yilgan. Germaniyada 1,4 million yoshlar dual ta’lim shaklida ta’lim olishadi. Germaniyada har yili 500 ming o’quvchi dual ta’limda ishtirok etish uchun korxonalar bilan shartnoma imzolashga erishadi va 74 foiz yoshlar o’qishni yakunlagandan so’ng ish beruvchi bilan mehnat shartnomasi imzolashga erishadi.Korxona tomonidan o’quvchi(lar)ga malakali va