MARKETING STRATEGIYALARIDA BLOKCHEYN TEXNALOGIYASINI QO’LLASH

Аннотация

Blokcheyn texnologiyasi marketing strategiyalarida yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Uning markazlashtirilmaganligi, shaffofligi va maʼlumotlarni oʻzgartirib boʻlmasligi kabi xususiyatlari marketing jarayonlarini ishonchli va samarali qiladi. Ushbu maqolada blokcheynning marketingda qoʻllanilishi, jumladan, mijozlarga ishontirish, maʼlumotlarni himoya qilish, loyalty dasturlari, smart-kontraktlar va reklama sohasidagi islohotlar kabi jihatlar koʻrib chiqiladi. Blokcheyn mijozlar bilan ishonchli munosabatlarni shakllantirish, maʼlumotlarning xavfsizligini taʼminlash va jarayonlarni avtomatlashtirish orqali marketing samaradorligini oshirish imkonini beradi. Biroq, texnik murakkablik, yuqori boshlangʻich xarajatlar va qonuniy tartibga solishning yetarli emasligi kabi qiyinchiliklar mavjud. Maqolada blokcheynning marketingdagi ahamiyati va kelajakda uning kengroq qoʻllanilishi mumkin boʻlgan yoʻnalishlari taqdim etilgan. Ushbu tadqiqot marketing mutaxassislari va texnologiya sohasidagi tadqiqotchilar uchun foydali manba hisoblanadi. Kalit so’zlar. Blokcheyn texnologiyasi, marketing strategiyalari, ma’lumotlarning himoya qilish, loyalty dasturlar, smart-kontraktlar, shaffoflik, avtomatlashtirish, marketing samaradorligi. Kirish. Zamonaviy marketing strategiyalarida innovatsion texnologiyalardan foygalanish tobora keng tarqalmoqda. Blokcheyn texnologiyasi shaffoflik, xavfsizlik va ma’lumotlarni buzilmas saqlash imkoniyati bilan marketing sohasida yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Bu texnologiya mijozlar ishonchini oshirish, operatsion xarajatlarni kamaytirish va raqobatbardoshlikni ta’minlashda muhim rol o’ynaydi. Выпуск журнала №-22 Часть–1_ Март –2025 295 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Avvalo blokcheyn haqida tassavur shakilantirib olishimiz kerak. Blokcheyn – bu markazlashtirilmagan raqamli daftar bo’lib, u kompyuterlar tarmog’idagi yozuvlarni shaffof, o’zgarmas va buzishga chidamli tarzda xavfsiz saqlaydi. Har bir “blok” ma’lumotlarni o’z ichiga oladi va bloklar xronologik “zanjir” da bog’langan. Oldingi tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki. IBM Food Trust misolida bo'lgani kabi, etkazib beruvchilar o'zlari sotib olgan materiallarning kelib chiqishini qayd etish uchun blokcheyndan foydalanishlari mumkin. Bu kompaniyalarga nafaqat o'z mahsulotlarining, balki "Organik", "Mahalliy" va "Adolatli savdo" kabi umumiy yorliqlarning ham haqiqiyligini tekshirish imkonini beradi.Forbes xabariga ko'ra, oziq-ovqat sanoati fermadan foydalanuvchiga sayohat davomida oziq-ovqat yo'li va xavfsizligini kuzatish uchun blokcheyndan foydalanishni tobora ko'proq qabul qilmoqda. Yuqoridagi talablarni o’zida mujasamlashtirgan yana bitta tadqiqot natijasi bilan tanishamiz1. Tibbiy xizmat ko'rsatuvchi provayderlar bemorlarning tibbiy yozuvlarini xavfsiz saqlash uchun blokcheyndan foydalanishlari mumkin. Tibbiy ma'lumotnoma yaratilganda va imzolanganda, u blokcheynga yozilishi mumkin, bu esa bemorlarga yozuvni o'zgartirish mumkin emasligini isbot va ishonch bilan ta'minlaydi. Ushbu shaxsiy sog'liqni saqlash yozuvlari blokcheynda shaxsiy kalit bilan kodlanishi va saqlanishi mumkin, shunda ular faqat ma'lum shaxslar uchun ochiq bo'lib, shu bilan maxfiylikni ta'minlaydi. Ushbu tadqiqotning maqsadi marketing strategiyalarida blokchayn texnologiyasini qo’llashning afzalliklarini va qo’llanilishi mumkin bo’lgan sohalarni o’rganishdir. Mazkur ilmiy maqola quyidagi qisimlardan kirish, metodologiya, natija, muzozara, xulosa va adabiyotlardan iborat. Metodologiya. Ushbu tadqiqotda marketing strategiyalarida blokcheyn texnologiyasini qo’llashning afzalliklar va qo’llanishi mumkin bo’lgan sohalarni ko’ramiz. Ma’lumotlar kuzatish, ijtimoiy media tahlili, statistik ma’lumotlar va kompaniya ma’lumotlari orqali yig’ildi. Kvaltativ ma’lumotlari 2 ta yetakchi kompaniyalarning blokcheynni qo’llash bo’yicha holatlari va tajribalari tahlil qilindi. 1 https://www.investopedia.com/terms/b/blockchain.asp Выпуск журнала №-22 Часть–1_ Март –2025 296 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Metobzor. Iqtisodchi olimlar blokcheyn haqida quydagi fikr mulohazalarini aytishgan. Don Tapscott blokcheyn haqida shunday dedi – blokcheynni “internetdan keying eng katta texnologik inqilob” deb biladi. Uning fikricha blokcheyn nafaqat moliyaviy tizimni, balki ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy tizimlarni ham tubdan o’zgartirishi mumkin deb aytgan2. Tangani ikkinchi tarafi bo’lganidek skeptik fikr mu’lohaza bildirgan iqtisodchi olimlar ham bor. Robert J. Shiller fikricha blokcheyn va kriptovalyutalarni “texnologik mania” deb ataydi. Bu texnologiya atrifdagi haddan tashqari hayajon va maqtanishlar tarixdagi boshqa spekulyativ pufaklarga (masalan, 2000-yillar internet pufagiga) o’xshaydi degan. Ta’kidlashicha, odamlar ko’pincha texnologiyaning haqiqiy qo’llanilishi va potensialidan ko’ra uning atrofdagi shov-shuvga ko’proq e’tibor qaratishadi. Yozuvchi va akademik Reychel botsman ta’kidlagandek, “O’ylaymanki, blokcheyn qiymatni uzatish bo’yicha juda qiziqarli narsalarni qiladi”. Garchi an’anaviy ra