Значение свободных экономических зон в привлечении иностранных инвестиций в национальную экономику Узбекистана

Аннотация

The article analyzes the role of free economic zones in Uzbekistan and investment attractiveness of the country and further enhancement of this field. Factors influencing on the volume of foreign investment entering free economic zones, the current barriers have been carefully studied, and relevant conclusions and recommendations on further development of this sector are presented. Калит сўзлар: эркин иқтисодий ҳудуд, инвестиция, капитал, миллий иқтисодиёт, диверсификация, экспорт, импорт, глобаллашув, инвестиция, инфраструктура, инновацион технология, инвестицион муҳит. Кириш Эркин иқтисодий ҳудудлар жаҳон хўжалигининг муҳим бўғини сифатида, хорижий инвестицияларни жалб қилишда ўзининг ижобий самарасини кўрсатмоқда. ЭИҲлар турли давлатларда турли кўринишларда мавжуд бўлиб, уларни асосан бир хусусият, яъни мана шу ҳудудларда жорий қилинган имтиёзли шароит, бирлаштириб туради. Мана шундай имтиёзли муҳит чет эл инвестицияларини жалб қилишнинг энг самарали йўлларидан бири ҳисобланади. ЭИҲлар ҳозирги кундаги интеграциялашув ва глобаллашув жараёнларининг йирик омилларидан ҳисобланади, чунки айнан ЭИҲлар чет эл инвесторларини жалб қилиш орқали капиталнинг интернационаллашувига сабаб бўлади ва трансмиллий компанияларнинг кириб келиши орқали интеграциялашув жараёнларини янада юқори босқичга олиб чиқади. Ўзбекистон иқтисодиётининг жаҳон хўжалиги тизимига интеграциялашуви шароитида мамлакатимизда экспортга йўналтирилган иқтисодий ривожланиш сиёсатини амалга ошириш ва экспортбоп № 4, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2017 йил маҳсулотларни ишлаб чиқариб, хорижга экспорт қилиш, шунингдек, импорт ўрнини босувчи юқори технологияларга асосланган ишлаб чиқаришни жорий қилишда эркин иқтисодий ҳудудлардан фойдаланиш, шунингдек, мамлакатимизда “очиқ эшиклар сиёсатини” амалга ошириш ҳамда хорижий сармоядорларни жалб қилиш борасида ривожланган давлатларнинг, айниқса, жаҳон хўжалигида тезкор суръатларда ривожланган мамлакатларнинг, жумладан, Хитой, Германия, Франция, Япония, Жанубий Корея, Сингапур каби мамлакатларнинг ташқи савдо-сотиқ сиёсати тажрибаларидан унумли фойдаланиш миллий иқтисодиётимизнинг тараққиётига ижобий самара беради. Шунга кўра, миллий иқтисодиётни шакллантиришда ташқи иқтисодий фаолиятни эркинлаштириш орқали мамлакатнинг ташқи савдо-сотиқ жараёнини ва экспорт салоҳиятини юксалтириш масаласи, мамлакатимизда бозор иқтисодиётига ўтишнинг ўзига хос жиҳатларини ҳисобга олишни, айниқса, жаҳон иқтисодиёти амалиётида тўпланган тажрибалар ва халқаро қонун-қоидалар асосида мамлакатимизда эркин иқтисодий ҳудудларни ташкил қилиш борасида ва уларни тартибга солиш усулларини янада такомиллаштириш зарурлигини талаб этади. Эркин иқтисодий ҳудудларни ташкил этишда ва ундаги фаолиятларни самарали олиб боришда хориж мамлакатларининг тажриба ва усулларидан унумли фойдаланиш ҳозирги куннинг муҳим масалаларидан бири ҳисобланади. Хусусан, Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш.М.Мирзиёевнинг “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси” тўғрисидаги фармонининг учинчи йўналишида, яъни “Иқтисодиётни янада ривожлантириш ва либераллаштириш” деб номланган йўналишда кўрсатилганидек миллий иқтисодиётнинг барқарорлигини таъминлаш, рақобатбардош маҳсулотларни, экспортга мўлжалланган маҳсулот ва материаллар ишлаб чиқариш учун замонавий технологияларни жорий етиш, транспорт-логистика инфратузилмасини, тадбиркорликни ривожлантириш ҳамда хорижий инвесторлар учун инвестициявий жозибадорликни оширишнинг замонавий тамойиллари ва механизмларини жорий этиш каби чора-тадбирларни амалга ошириш ЭИҲларнинг фаолиятига ва хорижий инвестицияларни жалб қилиш самарадорлигини оширишга хизмат қилади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Жаҳон иқтисодиёти амалиётида хорижий инвестицияларни жалб қилишда эркин иқтисодий ҳудудларнинг аҳамияти, бу борадаги халқаро тажриба ва халқаро қонун-қоидалар, шунингдек, уларни тартибга солиш усулларини янада такомиллаштириш масалалари бўйича хорижлик иқтисодчи олимлар Э.Ф.Авдокушин, Й.М.Бергер ва ўзбек иқтисодчи олимлар Э.Р.Махмудов, Г.А.Мелибаева, А.А.Исажановларнинг илмий тадқиқотларида муайян даражада ёритилган. Шунингдек, халқаро ташкилотлар ҳисоботи ва статистик тўпламлари, хорижий эксперт ва мутахассислар мақолаларидан кенг фойдаланилди. Тадқиқот методологияси Тадқиқот мобайнида хорижий инвестицияларнинг ҳажмини оширишда сўнгги йилларда эркин иқтисодий ҳудудлар доирасида олиб борилаётган № 4, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2017 йил иқтисодий ислоҳотлар ва уларнинг натижаси, шунингдек, охирги йилларда мамлакатимиздаги эркин иқтисодий ҳудудларга жалб қилинаётган хорижий капитал ҳажми, уларнинг самарадорлиги, уларга таъсир этувчи омиллар ва бу йўналишдаги илмий хулоса ва таклифларни шакллантиришда гипотеза, статистик, қиёсий ва тизимли ёндашув усулларидан кенг фойдаланилди. Юқоридаги усуллар ёрдамида шакллантирилган хулоса ва таклифлар ўрта ва