QORAQALPOǴİSTONDAGI SUV TANQISLIGIDA ERLARDAN SAMARALİ FOYDALANİSH MASALALARI

Аннотация

In recent years, the process of land degradation in the Republic of Karakalpakstan is intensifying. The main reasons for this are the shortage of water, the decrease in water demand for agriculture by 39-41% in 1999-2001, by 50-55% in 2007-2010, and by 54-58% in recent years. pouring, worries humanity. Key words- Aral Sea, Karakalpakstan, water scarcity, saline soil, recultivation, degradation, soil, green landscape, limited water limit, agriculture. Kirish. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 17 iyundagi PF- 5742-sonli Farmonida qishloq xo’jaligida er va suv resurslaridan samarali Выпуск журнала №-18 Часть–8_ Январь –2025 203 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT foydalanish chora-tadbirlari to’g’risida keng qamrovli vazifalar belgilab berilgan edi. Ushbu masalani ijobiy echishda O’zbekiston Respublikasi tarkibidagi Qoraqalpoǵiston Respublikasi asosiy suv daragi bulgan Amudaryoning eng oxirida va qurib borayotgan Orol dengizining bo’yida joylashganligi sababidan dengizning qurigan qoridan ko’tarilgan chang-tuzong oralash tuzlar vaqti –vaqta bo’lib turadigan tuzli dovullar ta`sirida Respublikamizning har bir gektar eriga 425-650 kilogrammgacha chang-tuzong oralash tuzlarni olib kelishini yumshartish uchun va Respublikaga kelib turgan suǵorish suvining sho’rligi, sizot suvlari da ma`lum darajada shorlanganligi bois bu erda dehqonchilikni yuritishning o’zi ancha muommali masala ekanligini vaqt kursatayabdi. Qoraqalpoǵistondagi ekologik vaziyatni o’z tashrifida kelib kórgan Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Pan Gi Mun «Orol regionidagi ekologik tanazzulni óz kózim bilan kórib, men regiondagi holatning juda tashvishlandirarli ekanligiga ishonch hosil qildim. Men dunyoda juda kup ekologik fojialarni kuo’rganman, lekin bunday xavflisini hali kurmaganman.Ushbu global muommani regiondagi barcha davlatlar birlashib echishlari zarur»degandi. Shuningdak Qoraqalpoǵistondagi ekologik muomma bwyicha «Orol dengizi insoniyat tomonidan sayyoramizni vayron qilish timsoli bólsin va iqlim bóyicha Parij kelishuvini amalga oshirishda butun xalqaro hamjamiyatni safarbar etish barchamizga saboq bólsin... toki men Ózbekistonda kórgan fojialar yana sodir bólmasin» degandi Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Antoniu Guterresh. Bugungi kunda dunyo bóyicha dehqonchilikda foydalaniladigan yerlar 4,0 milliard gektar maydonni tashkil etsa da hozirgi vaqtda faqat 1,6 mlrd. gektar erlari gina faol foydalanishda. Qolgan 2,4 millard gektar yerlar har sabablar (sanoatning faol rivojlanishi tásirida, suv yetib bormasligi, yangi avto va temir yullar qurilishi, foydali qozilmalar va óǵitlarning qozib olinishi va boshqa da sabablar bilan holatlari bózilib rekultivatsiyalash ishlarini talab qilmaqda. Qoraqalpoǵistondagi suv tanqisligi sharoitida qishloq xwjaligi erlaridan va agrotexnologiyadan samarali foydalanish uchun, degradaciyalanib faol foydalanishdan chiqqan erlarni qayta foydalanishga kiritish, almashlab ekish Выпуск журнала №-18 Часть–8_ Январь –2025 204 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT tizimlariga suv taqchilligiga bardoshli ekinlarni kiritish, tabiyy va madaniy yaylovzorlarni rivojlantirish masalalari dolzarb masalalardan hisoblanadi. Orol bóyi aholisining oziq - ovqat xavfsizligini táminlash, qishloq xójaligini yuqori bosqichga olib chiqishda mavjud resurslardan tóǵri foydalanish, qishloq xójaligi ekinlarining mahsuldorligini kótarish va tuproq unumdorligini oshirish, oldingi dasturiy ekilayotgan va boshqa regionlardan yangidan olib kelinayotgan ekinlarning bizning tuproq iqlim sharoitimizga moslash, Qoraqalpoǵistondagi suv taqchilligini hisobga olib Respublikaning chorvachilikga quloy tumanlarida chorva-dehqon xójaligini rivojlantirish uchun dehqonchilikning boshqa da turlari bilan qator yom –hashak bazasini rivojlantirish, er resurslaridan natijali foydalanish uchun har xil sabablar bilan foydalanishdan chiqib ketgan yerlarni qaytadan xalq xójaligida foydalanish uchun foydalanishga kiritish uchun yerlarni sifatli rekultivatsiyalash dolzarb masala hisoblanadi. Mavzuning dolzarbligi Ózbekistonda, jumladan Qoraqalpoǵistondagi suvning taqchilligi, ekologik muvozonatning talabga tuliq javob bermasligi, hozirgi ekilayotgan qishloq xójaligi ekinlarining rejalashtirilgan hosilni bermasligi va don mahsuloti bulgan unning narxi qimmatligi sababli ekinlar tizimiga suvni kam talab qiladigan va tuproq unumdorligiga ijobiy ta`sir kursatadigan ekinlarni ekishga majburlaydi. Respublikada Dunyo ekspertlarining kursatgan tahlillaricha Qoraqalpoǵiston Respublikasi uchun zarur bólgan suv ehtiyojining kamligi sababli suv etishmay, Orolga umuman suv tushmay quydi. Dunyo ekspertlarining taxminlariga qaraganda suv tanqisligi kelajakda yana da 15-17% ga ortib, suvsizlik yillari kup qaytalanib, 2050 yillarga kelib hozirgi bulib turgan suv ta`minati yana 5 marta kam bwlishi mumkin ekan. Ushbu sharoitda Orol bwyida joylashgan Qoraqalpoǵiston Respublikasida qishloq xójaligida foydalanishdan chiqib ketgan erlarni qayta foydalanishga kirit