MUHANDISLAR TAYORLOVCHI OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA INTERFAOL METODLAR ASOSDA TARIX DARSLARIDA QO‘LLANILADIGAN METODLAR

Аннотация

This article discusses the concept, application, development, study by scientists, and classification of educational methods that ensure collaborative learning between teachers and students (pupils), which form the basis of today's modern education system. At the same time, information is provided about interactive methods and graphic organizers, their characteristics, application in history, and analysis of their advantages and disadvantages. Keywords. Method, interactive graphic organizers, interactive methods, J. Thomson, E.I. Golant, N.M. Verzilin, I.Ya. Lerner and M.N. Skatkin. M.A. Danilov, B.P. Esipov, “T-table”, “Venn diagram”, “Cluster”, “Category table”, “BBB table”, “Fish skeleton”, “Pyramid”. KIRISH. Mustaqillik yillarida ta’lim sohasida eng muhim vazifalarni o‘zida mujassamlagan “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonunning asosiy maqsad sifatida, yoshlarning intellektual taraqqiyotga erishishini ta’minlash belgilangan. Bu yo‘lda xalqning boy ma’naviy va intellektual merosi hamda umumbashariy qadriyatlar asosida shaxsni har tomonlama rivojlantirishga imkon beradigan sharoitni shakllantirish, o‘qish, mustaqil bilim olishni individuallashtirishni ta’minlashga muhim ahamiyat berilgan. Bu sohada olib borilayotgan davlat siyosati ta’lim tizimi sub’ektlarini uzluksiz takomillashtirishga, rivojlantirishga qaratilgan. Yosh avlodning taraqqiyoti, kelajak istiqboli, ijtimoiy faol, ma’naviy boy va ijodkor, intellektual yetuk shaxs sifatida kamol toptirishi respublikada amalga oshirilayotgan islohotlarning tarkibiy qismidir. Endilikda ta’lim mazmuni to‘plangan tayyor bilimlar, ko‘nikma va malakalarni puxta egallash bilan birga, talabalarning mustaqil fikr yuritishi, ijodiy ishlash qobiliyatlarining o‘sishini ta’minlay oladigan muntazam faoliyatini ham o‘zida birlashtirmog‘i lozim. Ta’limning rivojlanishi tamoyillariga ko‘ra, talabalarni mustaqil fikrlash va ijodiy bilishga o‘rgatish va ularda zarur ko‘nikma, malakalarni yuzaga keltirishda ta’lim mazmuni bilan birga o‘qitish metodlari ham muhim ro‘l o‘ynaydi. Turli xil metodlar asosida darsni tashkil etish shunday kechadiki, bu jarayonda birorta ham talaba chetda qolmaydi, ya’ni ular ko‘rgan, bilgan, o‘ylagan fikrlarini ochiq-oydin bildirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Talabalar hamkorlikda ishlashda https://scientific-jl.com/new 11 77 22 Volume–74_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS mavzu mazmunini bilish, o‘zlashtirishda esa o‘zlarining shaхsiy hissasini qo‘shish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bunda o‘zaro bilimlar, g‘oyalar hamda fikrlar almashinuvi jarayoni sodir bo‘ladi. Mazkur holatlar o‘zaro samimiylikni ta’minlaydi, yangi bilimlar olish va ularni o‘zlashtirishga havas ortadi, shu jarayonda bir-birlarini qullab-quvvatlash, o‘zaro do‘stona munosabatlar vujudga keladi. Zero, ingliz olimi J.Tomson ta’kidlaganidek, “Fan yo‘lida qilinadigan xizmatlarning eng buyugi-fanga 1 yangi g‘oyalarni kiritishdir”. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA. Ta’lim metodlari to‘g‘risida taniqli olimlar tavsiya etgan tasniflarini ko‘rib chiqsak. Xorazmiy, Beruniy, Yusuf Xos Hojib, Ibn Sino, Burhoniddin Zarnudjiylarning metodlar tasniflarida asosan mantiqiy bilish faoliyatini kuchaytirish nazarda tutilgan bo‘lib, ular ko‘nikma va malakani shakllantirish hamda mustahkamlash, ko‘rsatmalilik, nazariya bilan amaliyotni o‘zaro bog‘lash, izlanish metodlaridan iborat ekanligini o‘z asarlarida qayd qilib o‘tganlar. 1 Bugungi kunda Ta’lim metodlarining shakllanish va rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan E.I.Golant, N.M.Verzilin, I.Ya. Lerner va M.N.Skatkin. M.A.Danilov va B.P.Esipovlar kabi bir qator olimlar o‘z asarlarida Ta’lim metodlarining quyidagicha tasniflaydilar1: 1.An’anaviy (manbasiga ko‘ra) ta’lim metodlari (E.I.Golant, N.M.Verzilin, va boshqalar). 2.O‘quvchilarning bilish faoliyatini tavsifiga ko‘ra ta’lim metodlari (I.Ya. Lerner va M.N.Skatkin). 3.Asosiy didaktik maqsadlariga ko‘ra ta’lim metodlari (M.A.Danilov va B.P.Esipov). 4.Ta’limning binar metodlari (M.I. Maxmutov). 5.Yaxlit yondoshuv bo‘yicha ta’lim metodlari( Yu.K.Babanskiy) 6.Interfaol metodlar va grafik organayzerlar. Zamonaviy sharoitda ta’lim samaradorligini oshirishning eng maqbul yo‘li - mashg‘ulotlarning yangi ta’lim metodlari va interfaol metodlar yordamida tashkil etish deb hisoblanmoqda. Shunga ko‘ra interfaol metodlar XXI asr ta’limida o‘qitish sifatini yaxshilash, samaradorligini ta’minlashning muhim vositalaridan bir sanaladi. Manbalarni o‘rganish ta’lim tizimida interfaol metodlar ilk bor XX asming 20-yillarida qo‘llanilganligidan dalolat beradi. V.A.Suxomlinskiy tomonidan o‘tgan asrning 60-yillarida yaratilgan ilmiy ishlarda ham ta’lim tizimiga interfaol metodlarni tadbiq etish tajribasini uchratish mumkin. XX asming 70-80-yillarida esa Rossiyada Sh.A.Amonashvili, V.F.Shatalova, Ye.N. Ilinalar tomonidan ta’lim sifatini yaxshilash, samaradorligini oshirish, ta’lim oluvchilarda o‘qitishga bo‘lgan qiziqishni kuchaytirish yo‘llarini https://scientific-jl.com/new 11 77 33 Volume–74_Issue-1_April-2025