PEDAGOGIK MULOQOTNING TA’RIFLARI, AHAMIYATI VA TA’LIM JARAYONIDAGI O‘RNI

Аннотация

this thesis analyzes the definitions, importance and role of pedagogical dialogue in the educational process. Finally, the author gives relevant conclusions and suggestions on the topic. Keywords: pedagogy, dialogue, education, attitude. Pedagogik muloqot zamonaviy ta’lim jarayonining asosiy elementlaridan biriga aylandi. Bu atamaga ta’rif berib aytishimiz mumkinki, pedagogik muloqot o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasidagi o‘zaro hurmat, tushunish va tushunishga intilish asosida quriladigan o‘zaro munosabatdir. Bu shunchaki axborot almashish emas; Bu tanqidiy fikrlash, ijodkorlik va hissiy intellektni rivojlantirishga yordam beradigan chuqur o‘zaro ta’sir. Pedagogik muloqot muhitni yaratadiki, unda o‘rganish hamkorlik jarayoniga aylanadi, unda talabalar o‘z g‘oyalari va fikrlarini bildirishlari mumkin. Mamlakatimizda hozirgi paytda yoshlarga ta’lim va tarbiya berishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ta’lim–tarbiya hamisha jamiyat taraqqiyotining asosi bo‘lgan. Chunki, inson jamiyatdagi barcha munosabatlar, aloqalarning markazida turadi. Fantexnika va axborotdagi revolyusiya inson va uning ilmiyma’rifiy potensialini ijtimoiyiqtisodiy taraqqiyotning hal qiluvchi omiliga aylantirdi. Jamiyat taraqqiyotining hozirgi bosqichi uchun iqtisodiy o‘sish omillarining sifat jihatdan takomillashib borish jarayoni xosdir. Fantexnika taraqqiyotining ilg‘or natijalarini qo‘llash, ishlab chiqarishni intensivlashtirish, yuqori samarali 38 texnika texnologiyalardan foydalanish bilan bir qatorda, eng muhimi yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash bu boradagi muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, xalqaro mehnat taqsimotida munosib o‘rin egallash, milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini ta’minlash muammolari ko‘p jihatdan ish kuchining bilimi, malakasi, vaziyatga qarab ish tuta olishiga bog‘liq. Kelajakda erishishimiz lozim bo‘lgan buyuk maqsadlarga yetishish uchun eng avvalo yuqori malakali, zamon talabiga javob beradigan mutaxassis kadrlar tayyorlashimiz kerak. Pedagogik muloqotning asosiy jihatlaridan biri uning o‘zaro ta’sirga qaratilganligidir. An’anaviy yondashuvdan farqli o‘laroq, o‘qituvchi bilim beradi, o‘quvchilar esa uni faqat qabul qiladilar, pedagogik muloqot doirasida materialni muhokama qilish, tahlil qilish va tanqidiy tushunish amalga oshiriladi. Bu talabalarga mavzuni chuqurroq tushunish, savol berish va o‘z fikrlarini shakllantirish qobiliyatini rivojlantirish imkonini beradi. Shunday qilib, pedagogik muloqot faol va dinamik o‘rganish uchun asos bo‘ladi. Pedagogik muloqotning o‘quv jarayonida ahamiyatini e’tibordan chetda qoldirib bo‘lmaydi. Bu nafaqat bilimlarni shakllantirishga yordam beradi, balki o‘quvchilarning ijtimoiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.1 Suhbat orqali o‘quvchilar muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradilar, turli nuqtai nazarlarni tinglashni va idrok etishni o‘rganadilar. Ushbu ko‘nikmalar ham akademik, ham hayotiy amaliyotda juda muhimdir, chunki zamonaviy jamiyat odamlardan jamoada ishlashni, boshqalarning fikrini hisobga olishni va murosaga kelishni talab qiladi. Hozirgi davrda o‘quv jarayonini tashkil etish o‘qituvchidan faqat chuqur bilimgina emas, balki pedagogik mahoratga ega bo‘lishlarini, dars berishning turli metodlarini bilishni hamda o‘z ustida tinmay ishlashni talab qiladi. Har bir insonning hayoti asosini iqtisodiy faoliyat tashkil etar ekan, tabiiyki har bir odamdan iqtisodiy fikrlashni o‘rganish talab etiladi. Bozor iqtisodiyotiga o‘tish bilan bu talab yanada kuchaydi. Farzandlarimizning yoshlikdan iqtisodiy fikrlay bilishi uchun, mamlakatimizda o‘rta maktabdan boshlab iqtisodiy bilim asoslarini o‘rganishga kirishildi. Oliy o‘quv yurtining, ayniqsa, iqtisodiy yo‘nalishdagi o‘quv yurtining talabalari esa iqtisodiy fikrlashnigina emas, keng doiradagi iqtisodiy muammolarni aniqlash, tahlil qilish, iqtisodiy rivojlanish tendensiyalariga baho berish, bu o‘zgarishlar kelajakda qanday natijaga olib kelishi mumkinligini his qila bilishi, ko‘z o‘ngiga keltira bilishni o‘rganishi zarur. Buning uchun esa iqtisodiy fanlarni chuqur bilish talab qilinadi. Dars o‘tishda to‘g‘ri metod tanlanmasa, nazariy jihatdan o‘qituvchining bilimi yuqori bo‘lishidan qat’i nazar, kutilgan natijani bermaydi. O‘qituvchining bilimi pedagogik mahorat bilan qo‘shilgandagina o‘quv jarayonini samarali tashkil etish mumkin. Buning uchun o‘quv jarayonini tashkil etishning turli metodlari va ularni qo‘llashni bilish kerak. Bundan tashqari, pedagogik muloqot ta’lim jarayonini diagnostika qilish vositasi bo‘lib xizmat qiladi. O‘qituvchilar muloqotni boshlash va ta’limning turli jihatlarini muhokama qilish orqali o‘z talabalarining ehtiyojlari va motivlarini yaxshiroq tushunishlari mumkin.2 Bu o‘qitish usullarini o‘quvchilarning muayyan sharoitlari va qiziqishlariga moslashtirish imkonini beradi. Natijada, yondashuvdagi bunday moslashuvchanlik muvaffaqiyatli o‘rganish va o‘zaro ta’sir qilishning kalitidir. Pedagogik muloqotning o‘rni ham xavfsiz va qulay ta’lim mu