SPEECH DEVELOPMENT IN WRITING LESSONS IN THE PRIMARY GRADE LITERACY PERIOD

Аннотация

This article presents the main issues of effective organization of primary school literacy lessons and the development of creative thinking in students through these lessons, as well as theenrichment oftheirspeech. Keywords:integrative approach, Action Strategy, reading, elementary reading and writing, speech, thinking, speech therapist, connected speech, literary speech, literary norm. BOSHLANG‘ICH SINFSAVODO‘RGATISHDAVRI YOZUV DARSLARIDA NUTQ O‘STIRISH Qurbonboyeva ZuhraDavlatboy qizi GulDPIboshlang‘ich ta’limyo‘nalishi3–bosqich talabasi e-mail qurbonboyevazuhra760@gmail.com Annotatsiya:Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf savod o‘rgatish darslarining samarali tashkil qilinishi va bu bu darslar orqali o‘quvchilarda kreativ fikrlashni o‘stirsh, ularning nutqini boyitish asosiy masalasifatida ko‘rsatib berilgan. Kalit so‘zlar:integrativ yondashuv, Harakatlar strategiyasi, kitobxonlik, elementar o‘qish va yozish, nutq,tafakkur, logoped, bog‘lanishlinutq,adaby nutq, adabiy me’yor. Абстрактный:В статье освещаются ключевые вопросы эффективной организации занятий по обучению грамоте в начальной школе, развитию творческого мышления учащихся иобогащению ихречи наэтих занятиях. Ключевые слова:интегративный подход, стратегия действия, чтение, элементарное чтение и письмо, речь, мышление, логопед, связная речь, литературная речь, литературная норма. Jahon ta’lim muassasalarida ona tili va adabiyot fanlarini o‘qitish metodikasini integrativ yondashuvlar asosida takomillashtirishning kognitiv mexanizmlari ta’lim tizimiga tatbiq etilgan. Jahon ta’lim va ilmiy tadqiqot muassasalarida maktab ta’limi mazmunini har o‘n yillikda takomillashtirish, o‘quvchilar tomonidan boshlang‘ich ta’lim ma’lumotining samarali o‘zllashtirilganini ta’minlashning me’yoriy asoslarini rivojlantirish, kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarning ta’limga bo‘lgan qiziqish va ishtiyoqlarini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shu bilan birga, o‘quvchilarning kitobxonlik tajribasi hamda axborotlardan maqsadli foydalanish malakalarini rivojlantirish, boshlang‘ich sinf page127 INTERNATIONAL JOURNAL OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE ISSN:2692-5206,ImpactFactor:12,23 AmericanAcademicpublishers,volume05,issue05,2025 Journal: https://www.academicpublishers.org/journals/index.php/ijai o‘quvchilariga ta’lim-tarbiya berishda badiiy-irodaviy, hissiy-estetik imkoniyatlarni kengaytrish bo‘yicha ilmiytadqiqotlarga alohidae’tiborberilmoqda. “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi”da “Umumiy o‘rta ta’lim sifatini tubdan oshirish, yosh avlodning ijodiy va intellektual salohiyatini qo‘llab-quvvatlash va ro‘yobga chiqarish hamda ruhan va aqlan rivojlangan, mustaqil fikrlaydigan, Vatanga sodiq, qat’iy hayotiy nuqtayi nazarga ega yoshlarni tarbiyalash” kabi yo‘nalishlar ustuvor vazifalar sifatida belgilab berildi. Bu esa ta’limning dastlabki bosqichlaridan o‘qitish metodikasinitakomllashtirishniham taqozoetadi. Maktabda o‘qitish elementar o‘qish va yozishga o‘rgatishdan boshlanadi. “Alifbe” ga asoslangan holda qisqa vaqt ichida o‘quvchilar o‘qish va yozishga o‘rgatiladi, ya’ni o‘qish va yozish ko‘nikmasini egallaydilar. Savod o‘rgatish davrida o‘qish va yozish harakatini maqsadga muvofiq tarzda bajara olish o‘qish va yozish ko‘nikmasi hisoblanadi. Bu ko‘nikma bilimnitalab qiladi, chunki har qandayko‘nikmabilimbilan chambarchas bog‘liq. O‘qish va yozish nutqqa oid malaka hisoblanib, u kishi nutq faolyatining turidir. O‘qish faoliyati ham, yozish faoliyat ham nutq faoliyatining boshqa turlari bilan, ya’ni og‘zaki hikoya qilish, o‘zgalar nutqini tinglash orqali tushunish, ichki nutq bilan uzviy bog‘liq holda shakllanib boradi. Maktabda o‘qitishning muvaffaqiyati savod o‘rgatishning qanday tashkil etilganligigabog‘liq. Boshlang‘ich ta’limning asosiy vazifalaridan biri o‘quvchilar nutqini o‘stirishdir. Nutq o‘stirishuch yo‘nalishda: - so‘zustidaishlash; - so‘zbirikmasi vagap ustidaishlash; - bog‘lanishli nutq ustida ishlash orqali amalga oshirilishi metodik adabiyotlarda qayd etilgan. Savod o‘rgatish darslarida ham yuqoridagi uch yo‘nalish bo‘yich ishlar olib boriladi. Ona tilidan olib boriladigan ishlar, shuningdek, savod o‘rgatish ham o‘quvchilar nutqi va tafakkurini o‘stirish bilan bog‘liq holda uyushtiriladi. Savod o‘rgatish davridagi ishlarning miqyosi keng bo‘lib, ekskursiyalar, bolalarning kuzatishlari, predmet darslar, rasm yuzasidan suhbat va shu kabilar bilan bog‘lanadi. Bu davrda ham o‘quvchilar nutqini yanada o‘stirishning vazifalari quyidagilardan iborat bo‘ladi : 1)o‘quvchilar nutqidagi kamchiliklarni to‘g‘rilash; 2) ularning tasavvur va tushuncha doirasini kengaytirish bilan bog‘liq holda lug‘atini boyitish; 3)o‘quvchilar nutqidagi ayrim so‘zlarning ma’nosiga aniqlik kiritsh; 4) gap va uch-to‘rt gapli kichik “hikoyacha” (bog‘lanishli nutq) ni og‘zaki to‘g‘ri tuzishko‘nikmasinio‘stirish. Bolalar ushbu davrda, birinchidan, ish qurollari, tabiatdagi narsalar, kiyim-kechak kabi predmetlar bilan tanishish yordamida so‘zni ong