ПЕРСПЕКТИВЫ ВНЕДРЕНИЯ СУКУКА В ФОРМИРОВАНИИ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

This article explores new and creative approaches to funding vocational education, addressing the changing challenges of education funding. It explores innovative models, strategies and considerations aimed at ensuring availability, sustainability and adaptability to industry needs, and a conclusion is formed at the end of the article. Key words: innovative directions, funding of professional education, creative approaches, new models, strategies, accessibility, sustainability, industry adaptation. 201 201-207 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, avgust www.e-itt.uz Кириш. Касбий таълим одамларни турли соҳаларда устунлик қилиш учун зарур бўлган кўникма ва билимлар билан жиҳозлашда ҳал қилувчи роль ўйнайди, шахсий ва жамият ривожланишига сезиларли ҳисса қўшади. Бу инновациялар, иқтисодий ўсиш ва ижтимоий тараққиётга туртки бўлган малакали ишчи кучининг асосидир. Бироқ касбий таълимнинг мавжудлиги ва сифатини таъминлаш етарли маблағни талаб қилади, бу эса бутун дунё бўйлаб таълим муассасалари учун доимий муаммога айланди. Анъанавий молиялаштириш моделлари, биринчи навбатда, давлат ажратмалари ва ўқув тўловларига таянади, кўпинча касбий таълимнинг хилма-хил ва ўзгарувчан эҳтиёжларини қондиришда етишмайди. Таълим технология тараққиёти, жаҳон иқтисодиётидаги ўзгаришлар ва иш берувчилар талабларининг ўзгариши билан ўзгариб борар экан, инновацион молиялаштириш ёндашувлари молиялаштиришдаги бўшлиқни бартараф этишнинг потенциал ечимлари сифатида машҳур бўлиб бормоқда. Давлат томонидан молиялаштириш тарихан касбий таълимни молиялаштиришнинг асоси бўлиб келган. Ҳукуматлар таълим муассасаларига инфратузилмани ривожлантириш, профессор-ўқитувчиларнинг иш ҳақи, ўқув дастурларини ишлаб чиқиш ва талабалар стипендияларини қўллаб-қувватлаш учун ресурслар ажратади. Ушбу маблағ кўпинча солиқ тушумлари, грантлар ва субсидиялар ҳисобидан олинади. Давлат молиялаштириш касбий таълим олиш имкониятини сезиларли даражада ошириши мумкин бўлсада, у иқтисодий тебранишлар ва сиёсий устуворликларга ҳам боғлиқ бўлиши мумкин, бу эса молиялаштириш даражасида ноаниқликка олиб келади. Кўпгина ҳолларда, давлат томонидан молиялаштириш касбий таълим муассасаларининг операцион ва ривожланиш харажатларини тўлиқ қопламаслиги мумкин, бу эса қўшимча молиялаштириш манбаларига бўлган эҳтиёжни келтириб чиқаради. Талабалар томонидан тўланадиган ўқув тўловлари анъанавий равишда таълим муассасалари учун муҳим даромад манбаи бўлиб келган. Бироқ таълимнинг арзонлиги, айниқса, даромади паст бўлган талабалар учун ташвиш туғдириши мумкин. Таълим нархининг кўтарилиши кириш ва талабаларнинг қарзлари билан боғлиқ хавотирларга олиб келди. Талаба кредитлари таълимни молиялаштиришнинг яна бир йўли бўлиб, талабалар ўқиш, яшаш харажатлари ва бошқа таълим харажатларини қоплаш учун қарз олишади. Кредитлар зудлик билан молиявий ёрдам бериши мумкин бўлсада, улар битирувчиларнинг молиявий фаровонлиги ва касб танлашларига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган талабалар қарзининг юкига ҳисса қўшади. Молиялаштиришнинг анъанавий моделлари меҳнат бозорининг тез ўзгарувчан талабларига мос келмаслиги мумкин, яъни ўқув дастурларини янгилаш, тегишли тренингларни таклиф қилиш ва ривожланаётган тармоқларга мурожаат қилишда қийналиши мумкин. Шунингдек, давлат маблағларидаги тебранишлар таълим муассасаларида ноаниқликни келтириб чиқариши, уларнинг режалаштириш ва барқарорлигига таъсир қилиши мумкин. Яна иқтисодий таназзуллар давлатнинг таълимга сарфланиши ва иш берувчиларнинг малакали ишчиларга бўлган талабининг пасайишига олиб келиши мумкин, бу эса битирувчиларнинг иш истиқболларига таъсир қилади. Шу билан бирга, анъанавий молиялаштириш таълим муассасаларини ўз таклифларини саноат эҳтиёжларига мослаштириш учун етарли даражада рағбатлантирмаслиги мумкин, бу эса потенциал кўникмалардаги бўшлиққа олиб келиши мумкин. Ушбу муаммоларга жавоб сифатида, касбий таълим учун анъанавий молиялаштириш манбаларини тўлдириш ёки тўлдириш учун инновацион молиялаштириш моделлари пайдо бўлди. Ушбу моделлар барқарор ва қулай таълим экотизимини қўллаб-қувватлаб, арзонлик, мослашувчанлик ва саноат талабларига мослашишга қаратилган. Адабиётлар шарҳи. Бу тадқиқот доирасида ҳам олимларнинг изланишларини келтириш мумкин. Хусусан, таълимда оммабоп сиёсат ёндашувига айланишидан олдин, ДХШлар инфратузилма ва шаҳарни янгилаш, маҳаллий иқтисодий ривожланиш, сув таъминоти ва транспорт каби сиёсатнинг бошқа соҳаларида амалга оширилган (Веттенҳалл, 2003). Дастлабки босқичда ДХШ сиёсати дастури бошқарувнинг кучли тарафкашлигига эга эди. Аслида, ДХШ тарафдорларининг асосий мақсади давлат секторининг ташкилий маданиятини хусусий секторга яқинлаштиришдан 202 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, avgust www.e-itt.uz иборат бўлиб, бу тўғридан-тўғри давлат хизматларини кўрсатишда аниқланган самарасизликларни бартараф этишдир. 1980 йилларда Қўшма Штатларда давлат ва хусусий секторни аралаштириш Рейган маъмуриятининг ҳукумат секторини янада самаралироқ ва тежамкор қилиш учун қайта тузилмасини ўзгартириш амбициялари билан яхши ре