УЛУЧШЕНИЕ СИСТЕМЫ ОЦЕНКИ С ПОМОЩЬЮ ТЕХНОЛОГИЙ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА

Аннотация

В данной статье исследуется роль технологий искусственного интеллекта (ИИ) в совершенствовании системы оценки в образовании. Анализируются недостатки традиционных методов оценки, в частности, субъективность и высокая трудоёмкость, а также подчеркиваются преимущества автоматизированных систем на основе ИИ — скорость, точность, объективность и адаптивность. В исследовании рассматриваются международные ИИ-платформы (ChatGPT, Grammarly, Turnitin AI и др.) и даются рекомендации по их адаптации к системе образования Узбекистана. На основе результатов опросов и экспериментальной оценки доказываются возможности ИИ: 89% точности, 24-кратное ускорение процессов и снижение субъективности. Авторы предлагают внедрять ИИ не как полностью автономную систему, а как вспомогательный инструмент для преподавателей. Ключевые слова: искусственный интеллект, система оценки, образование, автоматизация, объективность, адаптивная оценка, машинное обучение, обработка естественного языка, субъективность, точность, скорость. Annotation. This article explores the role of artificial intelligence (AI) technologies in improving the assessment system in education. It analyzes the shortcomings of traditional assessment methods, particularly issues of subjectivity and time consumption, and highlights the advantages of AI-based automated systems — including speed, accuracy, objectivity, and adaptability. The study examines international AI platforms (ChatGPT, Grammarly, Turnitin AI, and others) and provides recommendations for their adaptation to the educational system of Uzbekistan. Based on survey and experimental assessment results, the capabilities of AI are demonstrated — 89% accuracy, 24 times faster performance, and a significant reduction in subjectivity. The authors suggest implementing AI not as a fully autonomous system, but as a supportive tool for educators. Keywords: artificial intelligence, assessment system, education, automation, objectivity, adaptive assessment, machine learning, natural language processing, subjectivity, accuracy, speed. Zamonaviy ta’lim tizimida bilimlarni baholash sifati va aniqligi talabalarning yutuqlari, o‘qituvchilarning pedagogik faoliyati va umuman ta’lim muassasasining reytingiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. An’anaviy baholash usullari, ya’ni testlar, yozma ishlar yoki og‘zaki savollar orqali adpi.uz universaljurnal.uz 91 SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil bilimni aniqlashda inson omiliga bog‘liq xatoliklar, subyektiv yondashuvlar va vaqt talabi muhim muammolardan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. So‘nggi yillarda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining rivojlanishi ta’lim sohasida tub o‘zgarishlarga olib kelmoqda. Jumladan, avtomatlashtirilgan baholash tizimlari, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), mashinaviy o‘rganish (ML) va katta ma’lumotlar (Big Data) asosida baholashning tezkor va obyektiv metodlari joriy qilinmoqda. Ilmiy tadqiqotlar va tajribalarga ko‘ra, sun’iy intellekt yordamida bilim baholashda insonning ishtiroki minimal bo‘lishi mumkin, bu esa xolislikni ta’minlash, tahliliy yondashuvni kuchaytirish va baholash tezligini oshirish imkonini beradi. Shu bilan birga, AI asosidagi tizimlar talabalarning individual yondashuvini hisobga olib, adaptiv baholash imkoniyatini ham yaratadi. METODOLOGIYA. Ushbu tadqiqotda sun’iy intellekt texnologiyalarining baholash tizimidagi rolini o‘rganish va takomillashtirish imkoniyatlarini aniqlash maqsadida bir nechta yondashuvlar qo‘llanildi. Tadqiqot asosan taqqosloviy tahlil, kontent tahlili va eksperimental kuzatuv metodlariga asoslandi. Avvalo, mavjud an’anaviy baholash tizimlari (test, yozma ishlar, og‘zaki savollar) va zamonaviy sun’iy intellekt asosidagi baholash tizimlari (AI-based grading systems) solishtirildi. Bunda, xalqaro miqyosda faoliyat yuritayotgan AI platformalari — xususanChatGPT (OpenAI), Google BERT, Grammarly, Turnitin AI, Khan Academy's AI Tutor, va boshqa vositalar tahlil qilindi. Tadqiqot doirasida: · 10 nafar o‘qituvchi va 50 nafar talaba ishtirokida so‘rovnoma o‘tkazildi. Ulardan baholash tizimlari bo‘yicha fikrlar olindi. · 5 xil yozma ish (maqola, insho, savol-javob, kod tahlili, test) an’anaviy usulda va sun’iy intellekt yordamida baholab chiqildi. · Baholash natijalari aniqlik, tezlik, obyektivlik vamoslashuvchanlik mezonlari bo‘yicha taqqoslandi. Tahlil qilish uchun quyidagi mezonlardan foydalanildi: -Baholash aniqligi – AI’ning talaba javobini o‘qituvchi bilan qanchalik mos baholagani (% hisobida). -Baholash tezligi – inson vs. AI baholash vaqti. -Subyektivlik darajasi – baholashda hissiy ta’sir yoki noto‘g‘ri yondashuv mavjudligi. -Adaptivlik – tizimning talabaning darajasiga qarab moslasha olish qobiliyati. Mazkur metodologik yondashuvlar asosida olingan ma’lumotlar keyingi bo‘limda natijaviy tahlil qilinadi. NATIJALAR. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, sun’iy intellekt texnologiyalarini baholash tizimi