ҒЎЗА ЎСИМЛИГИДА ҒЎЗА ТУНЛАМИГА ҚАРШИ КИМЁВИЙ ПРЕПАРАТЛАРНИНГ САМАРАДОРЛИГИ

Аннотация

Хлопок, вредитель, хлопковая совка, ABL-PROTECT – ABL- PROTECT, Проклейм. Key words: Cotton, Pest, Cotton noctuid, ABL-PROTECT, Proclaim. Бугунги кунда ўсимликлар оламида бир нечта турдаги ҳашаротлар учрайди. Ўсимликлар учун ушбу хашаротлар орасида фойдали ҳамда зарарли турлари бор. Зарарли турлари ўсимликларнинг ривожланишига, ҳосилдорликнинг кескин камайишига олиб келади. Жумладан, мамлакатимиз шароитида иқлимига мослашган ғўза ўсимлиги кўплаб ер майдонларга экиб парвариш қилиниб келинмоқда. Ушбу ғўза ўсимлигида бир нечта турдаги сўрувчи ва кемирувчи зараркунаналар зарар бериб келмоқда. Шунингдек, 187 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference ушбу зараркунандалардан бири бу кўсак қурти зараркунандаси, ўсимликларнинг генератив қисмларини шикастлаб, жиддий хавф туғдиради. Бундан ташқари, бу зараркунанда юқори кўпайиш салоҳиятига эга ва яширин ҳолатда зарар келтириши ҳимоя чораларини мураккаблаштиради. (Хўжаев, 2015). Ғўза тунлами (Helicoverpa (Heliothis) armigera Hp.) ғўзадан ташқари бир қатор турдош экинларнинг ҳам асосий зараркунандаси ҳисобланади. Ишлаб чиқаришда янги юқори самарали инсектицидлар: Аваунт, Караген, Суррендер ва бошқалар пайдо бўлишига қарамай (Хўжаев, Исаев, 2011), ғўза тунламига қарши янги инсектицидлар ва биологик фаол моддаларни ўрганиш ва жорий этиш муаммоси долзарблигича қолмоқда (Саттаров в. б., 2012; Солихов в. б., 2013; Шокирова б., 2013). Юқори намлик шароитида (фитофтора, чанг, занг ва бошқалар) ривожланадиган замбуруғлар келтириб чиқарадиган касалликлар кўпаяди. Айрим зараркунандаларнинг зичлигида сезиларли ўзгаришлар кузатилади: шира, ўргимчаккана, кузги ва ғўза тунламлари ва бошқалар (Хўжаев, 2015). Олдимизга қўйилган илмий-тадқиқот ишларини Ўсимликлар карантини ва ҳимояси илмий – тадқиқот институти ентомолог олимлари томонидан ишлаб чиқилган ва амалиётга қўллаш учун қабул қилинган усуллардан фойдаланилган. Инсектоцидининг самарадорлигини ўрганиш учун дала тажрибасида ғўза тунламига қарши, “ABL-PROTECT” 10 % с.д.г.– 0,3 кг/га андоза сифатида Проклейм, 5% в.д.г – 0,35 л /га сарф меъёрда синалди. Тажриба илмий ишларини ғўза тунлами (Helicoverpa (Heliothis) armigera Hp) зараркунандасига қарши дала тажрибаси Ўсимликлар карантини ва ҳимояси илмий-тадқиқот институти Сурхондарё минтақавий филиалининг Ангор тумани ”Хомкон” ҳудудида жойлашган тажриба даласида экилган ғўзанинг ўрта толали навли ғўза майдонида олиб борилди. Тажриба икки хил усулда олиб борилди, яъни илмий асосланган муддатда ва бузилган муддатда олиб борилди. “ABL-PROTECT” 10% с.д.г инсектицидининг биологик самарадорлигини ўрганиш бўйича белгиланган муддатда, инсектицидларни синаш учун зарур талабларни эътиборга олган ҳолда тажриба қўйилди. Бунда инсектицид 0,3 кг/га сарф меъёрда назоратга нисбатан синалди. Олинган натижалар жадвалда келтирилди. 188 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference жадвал Ғўзадаги ғўза тунламига қарши ABL-PROTECT 10 % с.д.г.инсектоцидининг биологик самарадорлиги. (Дала тажрибаси, Сурхондарё вилояти, Ўсимликлар карантини ва ҳимояси ИТИ Сурхондарй филиали тажриба даласи.) К-45 моторли қўл аппарати 800 л/га, 10-20.07.2024. 100 туп ғўзада ғўза тунламининг ўртача сони. № Вариантлар Таъсир Дори Ишловгача Биологик этувчи сарфи, самарадорлик, % моддаси кг/га Қурт Ишловдан кейин кунлар бўйича: Тухуми Шу жумладан ёшлари бўйича: Жами I-II III-IV V-VI 3 7 14 3 7 14 Илмий асосланган муддатда ишлов берилган – 10.07.2024 ABL-PROTECT 10 эмамектин 1. % с.д.г. бензоат 100 0,3 15 10 6 3 1 3 2 1 76,0 80,0 91,1 г/кг. 2. Проклейм, эмамектин бензоат 50 0,35 5% в.д.г. г/кг 17 11 8 2 1 4 1 2 70,9 90,9 83,8 (андоза) 3. Назорат - - 13 8 5 2 1 10 8 9 - - - (дорисиз) Бузилган муддатда ишлов берилган – 20.07.2024 ABL-PROTECT 10 эмомектин 1. % с.д.г. бензоат 100 0,3 0 8 3 4 1 2 2 3 85,0 83,3 71,8 г/кг. 2. Проклейм, эмамектин бензоат 50 0,35 5% в.д.г. г/кг 1 9 2 4 3 3 2 4 85,1 77,7 66,6 (андоза) 3. Назорат - - 1 6 2 3 2 10 9 8 - - - (дорисиз) Жадвалда кўриниб тургандек, ҳисоб китоблар ишловдан олдин ҳамда ишловдан кейин 3,7 ва 14 кунда, 14 кун мобайнида олиб борилди (жадвал). “ABL-PROTECT” 10% с.д.г инсектицидини ғўза тунламига қарши гектарига 0,3 кг/га ишлатганда, ишловгача 100 туп ғўзада қурт сони 10,0 дона бўлган. Ишловдан сўнг уч кун ўтиб 3,0 дона қолган биологик самарадорлик 76,0 % ни етти кун ўтгандан сўнг 2,0 дона биологик самарадорлик 80,0 % ни, ўн тўрт кун ўтгандан сўнг 1,0 дона биологик самарадорлик 91,1 % ни ташкил қилди. 189 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Андоза ишлатилган Проклейм 5% инсектицидини ишлатилганда ишловгача 100 туп ғўзада 11 дона бўлган бўлса, ишловдан сўнг уч кун ўтгандан сўнг 4 дона бўлиб, биологик самардорлик 70,9 % ни, етти кун ўтгандан сўнг 1,0 дона қурт бўлиб, биологик самарадорлик 90,9 % ни, ўн тўрт кун ўтгандан сўнг эса 100 туп ўсимликда қурт сони 2 дона бўлиб, биологик самарадорлик 83,8 % ни ташкил қилди. Бузилган муддатда ишлов берилганда “ABL-PROTECT” 10% с.д.г инсектиц