TA’LIM VA ILM KONTSEPTLI AFORIZMLARNING QIYOSIY-CHOG‘ISHTIRMA TADQIQI (INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI MISOLIDA)

Аннотация

Paremiologik birliklar, odatda maqol yoki ibora deb ataladigan, har bir jamiyatda til vamadaniyatning ajralmas qismidir. Ushbu qisqa vama'noli bayonotlar an'anaviy donolikni o'z ichiga oladiva ma'lum bir jamoaning fikr tarzini va qadriyatlariniochib beradi. Paremiologiya tadqiqoti ushbu lingvistik ifodalarining semantik, sintaktik va pragmatikjihatlarini tushunishga qaratilgan. Ushbu kesishmatadqiqotida biz ingliz va o'zbek tillaridagi paremiologik birliklarning ta’lim va ilm bilan bog'liq ma'nolarini tahlil qilamiz, madaniy o'xshashliklar va farqlarni aniqlashgaintilamiz. Kalit so'zlar: paremiya, paremiologik birlik, maqol, ibora, idiom, aforizm. Har bir millatning madaniyati, dunyoqarashi va ma’naviyati o‘z tilida aks etadi. Til inson tafakkurining ifodasi sifatida faqatgina muloqot vositasi bo‘lib qolmay, balki ma’lum bir xalqning hayot tarzi, tafakkuri va qadriyatlarini ham o‘z ichiga oladi. Buning yaqqol namunasi aforizmlarda ko‘rish mumkin. Aforizmlar — xalq tafakkuri va tajribasining qisqa, ta’sirchan, chuqur ma’noli ifodasi hisoblanadi. Xususan, ta’lim va ilm kabi universal insoniy qadriyatlarni o‘z ichiga olgan kontseptlar, har bir til va madaniyatda turlicha namoyon bo‘ladi. Aforizmlar orqali bu kontseptlarning mazmun va mohiyati, xalqlar o‘rtasidagi dunyoqarash farqlari va o‘xshashliklari ko‘zga tashlanadi. Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi ta’lim va ilm kontseptlari aks etgan aforizmlarning lingvomadaniy, semantik va https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 80 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari uslubiy jihatdan qiyosiy tahlili amalga oshiriladi. AFORIZM VA KONTSEPT TUSHUNCHASI Aforizm (yunoncha “aphorismos” – aniq ta’rif) — xalq yoki alohida mutafakkirlar tomonidan yaratilgan, hayot haqidagi chuqur falsafiy fikrlarni qisqa, ta’sirchan va ta’sirli shaklda ifoda etuvchi ibora hisoblanadi. Ular ijtimoiy ongni shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Kontsept esa muayyan xalqning tafakkurida shakllangan, madaniyat orqali ifodalangan ma’naviy birlikdir. Kontsept lingvomadaniyatshunoslikda til orqali ma’lumot yetkazuvchi markaziy nuqta hisoblanadi. Masalan, “knowledge” (ingliz tilida) va “ilm” (o‘zbek tilida) kontseptlari bir xil nomlansa-da, har bir tilda uning ifodalanishi, aforizmlardagi aks etishi va unga nisbatan munosabat turlicha bo‘lishi mumkin. Aforizmlar tilda kontseptlarning yorqin namoyon bo‘lish shakli hisoblanadi. Ularda xalqning bilimga, o‘qishga, ta’limga va ilmga bo‘lgan munosabati, bu qadriyatlarning ahamiyati aks etadi. Shuning uchun ham aforizmlar lingvomadaniy tadqiqotlar uchun boy manba bo‘lib xizmat qiladi. TA’LIM KONTSEPTI AFORIZMLARDA (INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI MISOLIDA) Ta’lim — insonning ma’naviy, intellektual, axloqiy va ijtimoiy jihatdan shakllanishiga xizmat qiluvchi asosiy jarayondir. Uning jamiyatdagi roli nihoyatda yuqori bo‘lib, har bir xalq ta’limga o‘zga­cha yondashadi. Aforizmlar orqali bu yondashuvlar yaqqol namoyon bo‘ladi. https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 81 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Ingliz tilidagi ta’limga oid aforizmlar: 1. “Education is the most powerful weapon which you can use to change the world.” – Nelson Mandela 2. “The roots of education are bitter, but the fruit is sweet.” – Aristotle 3. “An investment in knowledge pays the best interest.” – Benjamin Franklin Bu aforizmlarda ta’lim kuch, o‘zgarish, kelajakni shakllantirish vositasi sifatida qaraladi. Xususan, ta’lim orqali inson o‘z hayotini va jamiyatni isloh qilishi mumkin degan g‘oya ustuvor. O‘zbek tilidagi ta’limga oid aforizmlar: 1. “Bilimli bola – nurli kelajak.” 2. “O‘qigan kishi – nur, o‘qimagan kishi – tur.” 3. “Ta’lim – tarbiyaning asosi.” O‘zbek aforizmlarida ta’lim orqali insonning tarbiyasi, axloqiy fazilatlari shakllanishiga e’tibor qaratiladi. Milliy va ma’naviy qadriyatlar asosida ta’limning ijobiy ta’siri ko‘rsatiladi. Ikkala tildagi aforizmlarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, ingliz tilida ta’lim ko‘proq natija, samara va kelajakni o‘zgartirish vositasi sifatida talqin etiladi. O‘zbek tilida esa ta’lim – insonni yetuk, tarbiyali va ma’naviyatli etib yetishtirishda muhim omil sifatida ko‘riladi. Bu farq til va madaniyatlardagi kontseptual yondashuvlar turlichaligini ko‘rsatadi. ILM KONTSEPTINING QIYOSIY TADQIQI Ilm insoniyat taraqqiyotida markaziy o‘rin tutadigan tushunchalardan biri bo‘lib, uning mazmuni va shakllanishi turli til va madaniyatlarda farq qiladi. https://scientific-jl.com/ 18-to’plam 1-son Aprel 2025 82 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Aforizmlarda ilm kontsepti ko‘pincha hayotning ma’naviy asosi, taraqqiyotning garovi sifatida namoyon bo‘ladi. Masalan, ingliz tilidagi “Knowledge is power” (Ilm – kuch) aforizmida bilim orqali ta’sir ko‘rsatish va ustunlikka erishish g‘oyasi mujassamlashgan. Bu aforizmga o‘xshash o‘zbek tilida “Ilm – insonga ziynat” degan iborani keltirish mumkin. O‘zbek aforiz