MATN TAHLILI ORQALI BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING PRAGMATIK KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHDA MILLIY AN’ANALARNING O‘RNI

Аннотация

В данной статье рассматривается использование текстового анализа на уроках родного языка в начальных классах для формирования прагматической компетенции учащихся. Особое внимание уделяется роли текстов, отражающих национальные традиции и ценности, в воспитании уважения к родному языку, культуре и национальной идентичности. Annotation: This article discusses the use of text analysis in native language lessons in primary school to develop students' pragmatic competence. Special attention is paid to the role of texts reflecting national traditions and values in fostering respect for native language, culture, and national identity. Kalit so‘zlar: matn tahlili, pragmatik kompetensiya, boshlang‘ich ta’lim, milliy an’ana, qadriyat, o‘quvchi. ASOSIY QISM Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning faqat nazariy bilimlarga ega bo‘lishi yetarli emas, balki bu bilimlarni hayotda qo‘llay olish malakasini shakllantirish muhim sanaladi. Ayniqsa, boshlang‘ich sinf bosqichida bu jarayon bola tafakkurining shakllanishida katta ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtai nazardan qaralganda, matn tahlili orqali o‘quvchilarda pragmatik kompetensiyani rivojlantirish, ayniqsa milliy ruhdagi matnlar orqali bu maqsadga erishish dolzarb masalalardan biridir. Pragmatik kompetensiya o‘quvchining til vositalarini vaziyatga mos ravishda qo‘llay olishi, nutqiy maqsadga muvofiq fikr yurita olishi demakdir. Boshlang‘ich ta’limda bu qobiliyatni rivojlantirish uchun matn tahlili asosida tuzilgan topshiriqlar samarali bo‘lib, ayniqsa milliy an’ana va qadriyatlar aks etgan matnlar o‘quvchilar tafakkurini milliy ruhda shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Masalan, “Navro‘z”, “Mehr-oqibat”, “Keksalarga hurmat”, “Ona yurt” kabi mavzular asosida tuzilgan matnlar orqali o‘quvchi nafaqat til birliklarini o‘rganadi, balki ushbu matnlarda ilgari surilgan ijtimoiy-madaniy g‘oyalarni ham anglaydi. Shuningdek, matndagi fikrni anglash, ifodalash, muloqotga kirishish kabi amaliy topshiriqlar yordamida o‘quvchi pragmatik bilimlarni egallaydi. Matn tahlili jarayonida quyidagi topshiriqlar pragmatik kompetensiyani shakllantirishga xizmat qiladi: matnning asosiy g‘oyasini ifodalash; muallif pozitsiyasini tushunish; matnga savollar tuzish; o‘z fikrini bildirish; milliy qadriyatlarni ajratib 146 ko‘rsatish; real hayotiy vaziyatlar bilan bog‘lash. Bunday yondashuv o‘quvchilarning faolligini oshirib, ularni mustaqil fikrlashga o‘rgatadi. XULOSA Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida milliy an’analarga asoslangan matn tahlili orqali o‘quvchilarning pragmatik kompetensiyasini rivojlantirish ularning nutqiy, axloqiy va ijtimoiy kompetensiyalarini mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Bu nafaqat o‘quvchi shaxsini har tomonlama shakllantirish, balki ularni milliy g‘oya asosida tarbiyalashga xizmat qiladi.