Sháryar dramasí hám dástaní ortasíndaǵí ózgeshelikler

Аннотация

Qaraqalpaq xalqı uzaq waqıtlar dawamında turmıstıń hár qıylı tarawınan iri dástanlardı dóretken. Solardıń biri sociallıq turmıs máselelerin sóz etetuǵın dástanlar bolıp esaplanadı. Álbette, sociallıq turmıs temasına arnalǵan dástanlarda da qaharmanlıq hám liroepikalıq waqıyalar jiyi ushırasıp otıradı. Degen menen sociallıq turmıs sharayatlarınıń basım súwretleniwi menen qaharmanlıq yamasa liroepikalıq dástanlardan parq penen ayırılıp otıradı. Mısalı, «Sháryar» dástanı «Ǵárip ashıq» dástanınan qalay ayırılsa, al «Sháryar» dástanı óziniń ózgeshelikleri menen joqarıdaǵı eki dástannan da bólinip turadı. Sonlıqtan «Sháryar» tipindegi «Shiyrin Sheker», «Qanshayım», «Meńliqal», «Zarlıq-Muńlıq» qusaǵan dástanlardı sociallıq turmıs máselelerin sóz etetuǵın dástanlar dep júritemiz. Bul toparǵa kiretuǵın dástanlar haqqında geypara pikirler de jarıqqa shıqtı. Bulardıń ishinde «Sháryar» dástanı ayrıqsha qızıǵıwshılıq tuwdıradı. Dástan syujet qurılısı, til qurılısı jaǵınan qaraqalpaq dástanlarınıń ishindegi eń sulıwlarınıń birewi «Sháryar»dıń atqarılıwınıń eń jaqsı úlgilerin bergen Nurabılla jıraw mektebine kiretuǵın, Nurabıllanıń shákirti Qulamet jıraw, Nurabıllanıń balası Esemurat jıraw, Óteniyaz jırawlar ekenin aytıw kerek. Óteniyaz jıraw «Sháryar» dı Erpolat jırawdan úyrengen. Erpolat jıraw, Ábdirasúwli jıraw Nurabıllanı eń birinshi shákirtlerinen esaplanǵan. Solay etip «Sháryar» dástanınıń qolda bar variantlarınıń Nurabılla jıraw úlgisi tiykarında kelip jetken.