GEMOGLOBIN VA UNING TURLARI . KAMQONLIK

Аннотация

Ushbu maqolada gemoglobin va uning turlari, shuningdek , Kamqonlik va uning turlari, sabablari, simptomlari va davolash usullari ham yoritiladi. Kalit soʻzlar : Gemoglobin , Anemiya, HbA, HbF, Hemolitik anemiya , Aplastik anemiya, Globulin, HbA2, HbS, Kirish: Gemoglobin – bu eritrotsitlar (qizil qon hujayralari) tarkibidagi oqsil birikmasi boʻlib, uning asosiy vazifasi kislorodni oʻpkadan tana hujayralariga tashish va karbonat angidridni hujayralardan oʻpkaga olib chiqishdir. Gemoglobin inson tanasining hayotiy faoliyatida muhim rol oʻynaydi, chunki u organizmning normal ishlashini ta'minlash uchun zarur boʻlgan kislorodni tashish jarayonida ishtirok etadi. Gemoglobin va uning turlari bilan bogʻliq patologik holatlar, masalan, kamqonlik (anemiya), jiddiy salomatlik muammolariga olib kelishi mumkin. Ushbu maqolada gemoglobin va uning turlari, shuningdek, kamqonlikning sabablari, turlari va davolash usullari haqida soʻz yuritiladi. Gemoglobin va uning turlari Gemoglobin – bu temir (Fe) atomiga bogʻlangan globulin zanjiridan tashkil topgan murakkab oqsil boʻlib, kislorodni bogʻlab tashish vazifasini bajaradi. Gemoglobin har bir molekulasi toʻrtta kislorod molekulasini bogʻlashga qodir boʻlib, kislorod va karbonat angidridning oʻzaro almashinishini ta'minlaydi. Gemoglobinning tarkibiy qismlari globulin va hemdir. Globulin zanjiri beshta https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 5 Часть-44_ Том-1_ Май-2025 boʻlakdan tashkil topgan boʻlib, har bir boʻlak kislorod tashish qobiliyatiga ega. Hem esa temir ioniga ega boʻlib, kislorod bilan bogʻlanish xususiyatiga ega. Gemoglobinning bir nechta turi mavjud boʻlib, ular inson tanasining turli davrlarida va sharoitlarda farq qiladi: Gemoglobin A (HbA) – Bu gemoglobinning asosiy turi boʻlib, u kattalarda kislorodning asosiy tashuvchisi hisoblanadi. HbA ikki alfa va ikki beta globulin zanjiridan iborat boʻlib, u oʻpkadan kislorodni olib, uni tananing barcha hujayralariga yetkazadi. Kattalarda HbA taxminan 97% gemoglobindan iborat. Gemoglobin F (HbF) – Bu gemoglobin turi yangi tugʻilgan chaqaloqlarda uchraydi. HbF yuqori darajada kislorod bilan bogʻlanadi, bu chaqaloqlarga tugʻilgandan keyin kerakli kislorodni samarali tarzda olish imkonini beradi. HbFning tarkibi ikki alfa va ikki gamma globulin zanjiridan iborat. Gemoglobin A2 (HbA2) – Kattalarda kam miqdorda uchraydigan gemoglobin turidir (taxminan 2-3%). HbA2 ikki alfa va ikki delta globulin zanjiridan tashkil topgan boʻlib, u oʻpkada kislorod tashish jarayonida ishtirok etadi. Gemoglobin S (HbS) – Bu gemoglobinning mutatsiyalangan shaklidir. HbSning mavjudligi qizil qon hujayralarining anormal shaklda boʻlishiga olib keladi. HbSning mutatsiyalangan shakli sakkizburchak shaklidagi eritrotsitlarni hosil qiladi, bu esa qonning normal aylanib yurishiga xalaqit beradi va kislorod tashish qobiliyatini pasaytiradi. HbS gemoglobini sickle hujayra anemiyasiga olib kelishi mumkin. Kamqonlik (Anemiya) Kamqonlik – bu organizmda kislorod tashish uchun yetarli gemoglobin miqdorining boʻlmasligi holatidir. Kamqonlik organizmdagi qizil qon https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 6 Часть-44_ Том-1_ Май-2025 hujayralarining soni yoki gemoglobin miqdori kamayganida rivojlanadi. Kamqonlik jiddiy sogʻliq muammolariga olib kelishi mumkin, chunki kislorod yetishmasligi tana hujayralarining toʻgʻri ishlashini cheklaydi. Kamqonlikning sabablari juda xilma-xildir, va ularni umumlashtirib, quyidagicha tasniflash mumkin: Qon yoʻqotish: Yirik qon yoʻqotish (masalan, jarohatlar, ichki qon ketishlar yoki oshqozon-ichak tizimi kasalliklari) kamqonlikka olib kelishi mumkin. Agar qon yoʻqotish tez sodir boʻlsa, tananing kislorod tashish imkoniyati cheklangan boʻladi. Qizil qon hujayralarining kam Qizil qon hujayralari Oq qon hujayralari miqdori https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 7 Часть-44_ Том-1_ Май-2025 Qizil qon hujayralarining kam ishlab chiqarilishi: Qizil qon hujayralarining ishlab chiqarilishi suyak iligi va boshqa organlar tomonidan amalga oshiriladi. Qizil qon hujayralarining kam ishlab chiqarilishi temir, foliy kislotasi, vitamin B12 yoki boshqa ozuqaviy moddalar yetishmasligi, shuningdek, suyak iligi kasalliklari yoki yalligʻlanish holatlaridan kelib chiqishi mumkin. Qizil qon hujayralarining tez parchalanishi: Ba'zi kasalliklar va genetik omillar qizil qon hujayralarining normaldan tezroq parchalanishiga olib keladi. Bu holat hemolitik anemiya deb ataladi va organizmdagi qizil qon hujayralarining normaldan tezroq parchalanishini keltirib chiqaradi. Kamqonlik turlari: Kamqonlik turli xil sabablarga koʻra rivojlanishi mumkin. Eng keng tarqalgan kamqonlik turlari quyidagilardir: Temir yetishmovchilik anemiyasi: Bu turdagi kamqonlik temirning organizmda yetishmasligi natijasida yuzaga keladi. Temir gemoglobinning asosiy tarkibiy qismlaridan biri boʻlib, uning yetishmasligi qizil qon hujayralarining ishlab chiqarilishi va funktsiyasiga ta'sir qiladi. Temir yetishmovchiligi kamqonlikning eng keng tarqalgan sabablaridan biridir. B12 vitamin yoki foliy ki